چون سفر من به سنگاپور برنامه ریزی نشده اتفاق افتاد بنابراین فرصت کافی نداشتم تا درباره این کشور قبل از سفر تحقیقات لازم را انجام دهم. می دانستم که سنگاپور کشوری بسیار مدرن و در عین حال بسیار کوچک است. بنابراین لازم می دانم که قبل از پرداختن به گزارش سفر کمی درباره سنگاپور بنویسم.

جمهوری سنگاپور دولت‌شهری در مجمع‌الجزایر مالایی به پایتختی شهر سنگاپور است. این کشور در جنوب شبه‌جزیره مالایا و شمال خط استوا واقع شده و با ۷۳۴ کیلومتر مربع کوچک‌ترین کشور جنوب شرقی آسیا است. جمعیت این کشور در سال ۲۰۲۱ حدود پنج و نیم میلیون نفر برآورد شده است. سنگاپور از شمال با مالزی و از جنوب با اندونزی مرز آبی دارد.

 پیش از حضور کشورهای اروپایی در منطقه، منطقه‌ای که امروزه به عنوان سنگاپور شناخته می‌شود فقط منطقه ماهیگیری مالایی در مصب رودخانه سنگاپور بود. سنگاپور از سال ۱۸۲۴ تا ۱۹۶۳ میلادی، به غیر از سه سال در زمان جنگ جهانی دوم یکی از مستعمرات بریتانیا بود. این کشور در سال ۱۹۴۲ توسط ژاپن اشغال شد و نیروهای بریتانیایی مجبور به ترک آن شدند ولی بعد از جنگ مجددا نیروهای بریتانیایی به آنجا بازگشتند. هجده سال بعد یعنی در سال ۱۹۶۳ سنگاپور به عنوان عضوی از فدراسیون مالزی استقلال خود را از بریتانیا به دست آورد. این کشور در نهایت دو سال بعد در سال ۱۹۶۵ از مالزی جدا شد و به این ترتیب جمهوری سنگاپور شکل گرفت.

سنگاپور در زبان مالایی به معنی «شهر شیر»است. گفته می شود که این نام اولین بار توسط سانگ نیلا اوتاما بنیان‌گذار سنگاپور بر این شهر گذاشته شد. وی که در هنگام شکار با جانوری مشابه شیر مواجه شده بود، این اتفاق را به فال نیک گرفته و در آنجا شهری به نام سنگاپور بنا کرد. طبق مطالعات انجام شده، احتمالاً هرگز شیری در سنگاپور زندگی نکرده و جانور مشاهده شده توسط وی، ببر بوده‌است.

سنگاپور نمونه یک کشور بسیار موفق‌ در اقتصاد جهانی است. رشد اقتصادی سنگاپور از سال ۱۹۶۵ تا ۱۹۹۵ به‌طور میانگین سالانه ۶ درصد بود و باعث شد تا شیوه زندگی سنگاپوری‌ها به شدت بهبود یابد.

سنگاپور به خاطر موقعیت جغرافیایی، نیروی کار ماهر، مالیات پایین، زیربنای پیشرفته و برخورد قاطع با فساد توانسته مقدار بسیار زیادی سرمایهٔ خارجی جذب کند.تقریباً ۴۴ درصد از نیروی کار سنگاپور از افراد غیر سنگاپوری تشکیل شده‌است.

واحد پول سنگاپور دلار سنگاپور است که با نماد S$ نشان داده می‌شود و توسط بانک مرکزی این کشور چاپ می‌گردد. هر دلار سنگاپور معادل 0.75 دلار آمریکاست. (دسامبر ۲۰۲۳). اسکناس ۱۰۰۰۰ دلاری سنگاپور با ارزش ترین اسکناس دنیاست.

فرودگاه چانگی سنگاپور ۱۰۰ ایرلاین را به ۳۰۰ شهر جهان متصل می‌کند. این قطب راهبردی بین‌المللی تا سال ۲۰۱۵ توانسته بود ۴۸۰ جایزه تحت عنوان «بهترین فرودگاه جهان» به دست آورد و به این ترتیب بهترین فرودگاه در سطح جهان شناخته شود.

قیمت خودرو در سنگاپور نسبت به دیگر کشورهای انگلیسی‌زبان به طرز چشمگیری بیشتر است. همچنین لازم است ذکر شود که در سنگاپور هم مانند دیگر کشورهای مشترک المنافع  وسایل حمل و نقل و مردم از سمت چپ معابر رفت‌وآمد می‌کنند. از آنجا که کرایهٔ تاکسی در این کشور نسبت به دیگر کشورهای توسعه‌یافته نسبتاً ارزان‌تر است، استفاده از آن نیز با استقبال مردمی مواجه شده‌است. طرح اعطای مجوز عبور و مرور در سنگاپور که در سال ۱۹۷۵ در این کشور اجرا شد نخستین طرح ترافیک در جهان به‌شمار می‌رود. در این طرح به غیر از تعیین محدودهٔ طرح ترافیک، سخت‌گیری در اعطای مجوز مالکیت خودرو و بهبود ترابری انبوه نیز پیش‌بینی شده است. در سال ۱۹۹۸ پرداخت عوارض عبور از معابر به صورت الکترونیکی درآمد. 

بندر سنگاپور پس از بندر شانگهای دومین بندر شلوغ دنیا محسوب می‌شود به طوری که ۴۲۳ میلیون تن را رد و بدل می‌نماید. همچنین این بندر دومین بندر جهان از لحاظ ترافیک بارگیری کشتی ها است.

متروی سنگاپور در سال ۱۹۸۷ تأسیس شده و هم‌اکنون دارای ۵ خط و ۱۰۲ ایستگاه می‌باشد.

در سنگاپور چهار زبان انگلیسی، مالایی، چینی و تامیل به عنوان زبان‌های رسمی شناخته می‌شوند. اما در مجموع ساکنان این کشور با نزدیک به بیست زبان مختلف تکلم می‌کنند که این امر نشان‌دهنده تنوع گسترده زبانی و فرهنگی در سنگاپور می‌باشد. بسیاری از تابلوها و علائم در سنگاپور به چهار زبان رسمی نوشته شده‌اند. در سنگاپور سیاست رسمی آموزشی به ترتیبی است که دانش‌آموزان به‌طور هم‌زمان زبان انگلیسی و زبان مادری خود را می‌آموزند.

سنگاپور یک کشور چند مذهبی است. بر طبق آمار سال ۲۰۱۰ میلادی در مورد افراد بالای ۱۵ سال، ۲۴٪ افراد مقیم سنگاپور (به غیر از گردشگران و کارگران مهاجر) پیرو مذاهب بودایی و تائو هستند. همچنین ۱۸٫۳٪ جمعیت این کشور مسیحی، ۳۷٫۷٪ مسلمان، ۵٫۱٪ هندو و ۰٫۷٪ نیز پیرو ادیان دیگر هستند. ۱۷٪ از جمعیت سنگاپور نیز پیرو هیچ مذهبی نیستند.

گزارش سفر:

روز نخست، ۲۶ آبان ۱۴۰۲ مطابق با ۱۷ نوامبر  ۲۰۲۳ :

ساعت ۳:۱۵ صبح از دبی با پرواز خطوط هوایی امارات عازم سنگاپور شدم. طول این پرواز مستقیم ۷ ساعت و نیم است و با توجه به اختلاف زمانی ۴ ساعته بین دبی و سنگاپور، ساعت ۱۴:۴۵ وارد فرودگاه بین المللی چانگی سنگاپور شدم. فرودگاه سرسبز و زیبای سنگاپور اولین خاطره خوش را برای مسافران سنگاپور به یادگار می گذارد. البته بگذریم از اینکه سفر با پاسپورت ایرانی گاهی این معادله ها را بر هم می زند. هنگام چک کردن ویزا و پاسپورت خیلی محترمانه از من خواسته شد تا کمی منتظر بمانم و بعد از ۱۵ دقیقه افسر اداره مهاجرت چند سوال ساده و معمولی از من پرسید و پاسپورت را تحویل داد و به این ترتیب وارد خاک سنگاپور شدم.

 چندین محوطه سرسبز که یکی از آنها آبشار مخروطی شکل دارد در سالن خروجی فرودگاه ساخته شده است. از میزان جمعیت اینجا می شد فهمید که بسیاری از این افراد اصلا مسافر نیستند و به خاطر بازدید از این پارک و فضای سرپوشیده به اینجا آمده اند. البته با توجه به نزدیک شدن به ماه پایانی سال، تزیینات زیبای درخت بزرگ کریسمس فرودگاه مسافرهای زیادی را برای گرفتن عکس یادگاری به اینجا کشانده بود.

کمی در این محل وقت گذراندم و بعد طبق راهنمایی نقشه گوگل تصمیم گرفتم تا با وسایل حمل و نقل عمومی به سمت هتل حرکت کنم. ایستگاه اتوبوس به فاصله بسیار کوتاهی از درب خروجی قرار داشت. شماره خط مورد نظر را پیدا کردم و در صف ایستادم. از خانمی که جلوتر از من بود پرسیدم که چطور می توانم کرایه اتوبوس را پرداخت کنم و او گفت که با کارت اتوبوس- مترو و یا پول نقد. او به من گفت که کرایه ۲ دلار سنگاپور است و اگر اسکناس ۵ دلاری در دستگاه بگذارم از بقیه پول خبری نخواهد بود. پس بهتر است که معادل ۲ دلار سکه تهیه کنم و در دستگاه بیاندازم و اگر تصمیم دارم که در شهر با اتوبوس یا مترو سفر کنم حتما کارت مخصوص را تهیه کنم چون در این صورت کرایه را بر اساس میزان جابه جایی پرداخت خواهم کرد و بسیار ارزانتر از ۲ دلار برای هر سفر محاسبه خواهد شد. 

کمی کمتر از یکساعت طول کشید که به هتل رسیدم. از ورودی هتل مشخص بود که این هتل توسط تورهایی که مسافر های گروهی دارند بیشتر رزرو شده است. لازم است که یادآوری کنم در زمانی که برای ویزا سنگاپور اقدام کردم علاوه بر داشتن بلیط رفت و برگشت، حتما می بایست یک شخص یا کمپانی اسپانسر شما هم بشود و این موضوع سبب شد تا من به یک آژانس مسافرتی مراجعه کنم و از آنها بخواهم که آنها برایم ویزا بگیرند. آژانس مورد نظر از من خواست که حداقل برای دو شب از آنها هتل بگیرم که من چهار شب هتل درخواست کردم. آنها برای من لیست دو هتل را فرستادند که هتل Value Thompson به نظر هتل بهتری می آمد. که البته نسبت به مبلغی که برای اقامت در آن پرداخت کردم بسیار کم کیفیت بود هر چند که از شب دوم به هتل دیگری نقل مکان کردم که بسیار خوب بود(Holiday Inn Express & Suites Singapore Novena, an IHG Hotel). البته این تصمیم را زمانی گرفتم که صبح روز بعد برای صبحانه به کافه ای که در مجاورت هتل بود مراجعت کردم! طبق قرارداد صبحانه جز خدمات هتل بود و از آنجا که این هتل رستوران مجزا نداشت، طبق قراردادی که با کافه مجاور رستوران، صبحانه در آنجا سرو می شد. به جرات می توانم بگویم که از بی کیفیت ترین صبحانه هایی بود که در مدت سفرهایم دیده بودم. 

بعد از اینکه وسایل را در هتل گذاشتم، سعی کردم در اطراف هتل پیاده روی کوتاهی کنم. برج سازی در سنگاپور بسیار رایج است و بسیاری از برجهای بلند در طبقه همکف دارای فروشگاههای مواد غذایی، البسه، رستوران و کافه هستند. بیشتر رستورانها تا ساعت ۹ شب در ایام هفته غذا سرو می کنند ولی همچنان می توان غذا را در رستورانهایی که بار دارند تا نیمه های شب پیدا کرد. 

روز دوم، ۱۸ نوامبر:

اولین کاری که امروز انجام دادم تهیه یک کارت مترو-اتوبوس بود. ارزانترین آن ۱۰ دلار قیمت دارد که ۵ دلار آن قیمت کارت است و ۵ دلار آن را می توان برای سفر استفاده کرد. البته من ۱۰ دلار اضافه آن را شارژ کردم. تا پایان سفر چهار روزه من که به دفعات زیاد از اتوبوس و مترو استفاده کردم علاوه بر مبلغ ذکر شده ۱۵ دلار دیگر هم به شارژ آن اضافه کردم. در پایان سفر اعتبار باقی مانده در کارت کمی بیشتر از ۸ دلار بود که می توان آن را تا پنج سال بعد استفاده کرد.

با اتوبوس به منطقه Colonial District, Marina Bay & the Quays  آمدم. این منطقه قسمتی از محدوده قدیمی و همچنین قسمتی از منطقه جدید و مدرن شهر است. هتل Raffles با نزدیک به ۲۰۰ سال قدمت یکی از بناهای مجلل در قلب سنگاپور است. این هتل در طی دو قرن گذشته شاهد تغییراتی بوده که در سنگاپور اتفاق افتاده، ابتدا اقامتگاهی ساحلی و متعلق به چارلز امرسون بود که بعدا به هتل تغییر کاربری داد و در زمان جنگ جهانی دوم به اشغال ژاپنی ها درآمد. پس از جنگ نیروهای بریتانیایی در آنجا اقامت کردند. در سال ۱۹۸۷ توسط دولت سنگاپور به عنوان یک اثر ملی ثبت شد. از آن زمان تاکنون این بنا که همچنان کاربری هتل داشته است بارها تحت مرمت و بازسازی قرار گرفته است. اکنون یک پاساژ بسیار مجلل در طبقه همکف آن با معروفترین برندهای دنیا مشغول فعالیت است.

با کمی پیاده روی و عبور از مرکز خرید رافلز به بنای یادبود جنگ رسیدم. این یادمان که به طور رسمی در سال 1967 رونمایی شد، سازه ای است به ارتفاع 61 متر و شامل چهار ستون برای نشان دادن هر یک از چهار نژاد که در پایه به هم پیوسته و نشان دهنده وحدت همه نژادها است. مراسم یادبود هر ساله در 15 فوریه در همین مکان برگزار می شود.

  با عبور از کنار کلیسا سنت آندرو که در زمان جنگ جهانی دوم به بیمارستان تبدیل شده بود به مهمترین بنای سنگاپور رسیدم.

 گالری ملی سنگاپور قطعا یکی از مکانهایی است که جذابیت لازم را برای بازدید دارد. این ساختمان روبروی زمین چمن بسیار وسیعی به نام padang قرار دارد. در زمانی که من آنجا بودم در قسمتی از آن عده ای مشغول بازی راگبی و در قسمت دیگر عده ای فوتبال بازی می کردند.

 مجسمه مادر و کودک یکی از مجسمه های معروف Ng Eng Teng مجسمه ساز معروف سنگاپوری است که آثارش در درجه اول به شخصیت و شرایط انسانی می پردازد. او معتقد بود که بشریت با خانواده آغاز می شود و در آن کودکان ارزش ها را از طریق رابطه  پویا با والدین خود یاد می گیرند. این هنرمند نقش حمایتی را که مادر در زندگی فرزندانش ایفا می‌کند در تعدادی از آثارش به نمایش گذاشته است.

 ساختمان این گالری قبلا متعلق به شهرداری سابق و همچنین دادگاه عالی سنگاپور بود که بعدا این دو ساختمان به هم متصل شدند و ساختمان کنونی گالری ملی سنگاپور را تشکیل دادند. در این گالری شما با مجموعه ای از هنرهای معاصر، فرهنگ این منطقه از آسیا و به طور خاص سنگاپور آشنا می شوید. در زمان بازدید من یک گالری موقت تحت عنوان مناطق استوایی با نمایش آثاری از تعدادی از کشورهایی که در حاشیه خط استوا قرار دارند، گشوده شده بود. 

پشت بام این گالری رستوران بسیار خوش منظره ای دارد  و از آنجا می توانید هتل و مجموعه Marina Bay Sands را ببینید، لذا حتما توصیه می کنم از آن بازدید کنید. برای این مجموعه حداقل ۲ ساعت زمان اختصاص دهید. 

در این محدوده چندین مجسمه و ساختمان قدیمی از قبیل سالن کنسرت ویکتوریا، مجسمه استمفورد رافلز، موزه تمدنهای آسیایی و یک پارک که تعدادی مجسمه از افراد مشهوری مثل نهرو، هوشی مین و همچنین تعدادی گوی فلزی بزرگ در آن قرار داده اند، وجود دارد.

پل قدیمی cavenagh یکی از سه پل قدیمی است که بر روی رودخانه سنگاپور و کمی قبل از ورود آن به خلیج سنگاپور احداث شده است. حدفاصل این سه پل تعداد زیادی رستوران وجود دارد که انواع و اقسام غذاهای دریایی را می فروشند. در کنار رودخانه شما می توانید قایق های کوچک اجاره کنید و از قایق سواری بر روی رودخانه و محدوده قدیمی شهر تا مصب رود به دریا لذت ببرید. در همین محدوده یک مجسمه از فرناندو بوترو(هنرمند کلمبیایی) به نام “پرنده” و یک مجسمه به نام نیوتن اثر سالوادور دالی قرار داده شده است.

در همین حوالی بود که به بنای یادبود عجیبی برخوردم که اسمش “سنگ یادبود بنیانگذاران اولیه سنگاپور” است. این سنگ بنای یادبود در ادای احترام به بنیانگذاران اولیه سنگاپور توسط اینچه یوسف بن اسحاک، رئیس جمهور سنگاپور در هجدهمین روز از ژانویه 1970 بنا گذاشته شد. سنگ پایه شامل یک سنگ گرانیت مستطیل شکل است که بالای یک پایه آجری هرمی شکل با کتیبه هایی به چهار زبان رسمی (انگلیسی، مالایی ، ماندارین و تامیل ) قرار دارد.

درست در کنار پل فولرتون، نماد کشور سنگاپور قرار داده شده است. این نماد که به Merlion معروف است. مجسمه ای نمادین است به‌ارتفاع ۸٫۵ متر با بدن ماهی و سر شیر که از دهان آن آب فواره می‌شود. متاسفانه در زمان بازدید من، در دست مرمت بود ولی نمونه کوچک آن را که حدود ۲ متر ارتفاع دارد را در وسط یک حوض کوچک می توان دید. 

از کنار همین مجسمه منظره بسیار خوبی به هتل و مجموعه تفرجگاهی Marina Bay Sands وجود دارد. تصمیم داشتم تا قدم زنان تا آنجا بروم که با باران بسیار شدیدی مواجه شدم و بهترین تصمیم این بود که به هتل برگردم. با توجه به اقلیم استوایی و بارش بارانهای سیل آسا، در طراحی شهری این موضوع به خوبی دیده شده است و سعی شده تا بیشتر پیاده روها مسقف باشند.

روز سوم، ۱۹ نوامبر:

صبح به سمت پارک ملی مک ریتشی(MacRitchie) حرکت کردم. در این پارک فعالیتهای مختلف ورزشی از قایق سواری در دریاچه گرفته تا ماهیگیری و قدم زنی و دویدن وجود دارد. من در یک مسیر پیاده روی جنگلی بسیار زیبا که تقریبا ۱۱ کیلومتر طول داشت پیاده روی کردم. با اینکه هنوز در وسط هفته بودیم ولی جمعیت قابل توجهی برای ورزش به این پارک مراجعه کرده بودند. 

در برخی از قسمتهای پارک تعدادی میمون زندگی می کنند و عادت کرده اند تا از دست بازدیدکنندگان خوراکی بگیرند یا خوراکی آنها را بدزدند. از قسمتهای جالب این پارک یک پل معلق فلزی و یک برج دیدبانی ۴ طبقه است که از فراز آن مناظر زیبایی از پارک را می توان مشاهده کرد.

 در کنار درب خروجی ایستاده بودم و داشتم از روی نقشه موبایل بهترین مسیر رسیدن به باغ گیاهشناسی را پیدا می کردم که مردی اروپایی به من نزدیک شد و پرسید که دنبال چه می گردم! من هم داستان را تعریف کردم. او سعی کرد که مسیر مناسبی را برای من توضیح دهد ولی چون برای رسیدن به ایستگاه اتوبوس مجبور بودم از دو بزرگراه عبور کنم و آدرس دادن و پیدا کردن پل عابر پیاده که نزدیک به ایستگاه اتوبوس باشد، کمی مشکل به نظر می رسید، او را به دردسر انداخت. از طرفی میزان پیاده روی زیاد نبود و از سوی دیگر پیدا کردن پلها سخت بود. نهایتا به او گفتم که خودم از روی نقشه گوگل به سمت ایستگاه اتوبوس حرکت می کنم و هر جا پل عابر ببینم بلافاصله به آن سوی اتوبان می روم.

 همانطور که انتظارش را داشتم به راحتی به ایستگاه اتوبوس و تنها چند ایستگاه بعد به باغ گیاه شناسی سنگاپور رسیدم.

 ورود به این پارک مجانی است ولی برای بازدید از باغ گلهای ارکیده باید ورودی پرداخت کرد. این باغ گیاه شناسی یکی از غنی ترین باغ های گیاهشناسی در جهان است و در لیست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است. تنوع گلهای ارکیده این باغ شهرت جهانی برای آن به ارمغان آورده است. بازدید از این مجموعه حداقل ۲ ساعت زمان نیاز دارد.

مترو سنگاپور بسیار منظم ، تمیز و دسترسی به آن ساده و ارزان است.

 با مترو به راحتی به مجموعه تفریحی  Marina Bay Sands رسیدم. هتل ۵۵ طبقه این مجموعه دارای سه برج است که سقف آنها با سازه ای شبیه به عرشه کشتی به هم متصل هستند. بر روی این عرشه یک پارک سه هکتاری با استخر، فضای سبز و مسیر پیاده روی(sky park) به همراه تعدادی رستوران و بار احداث کرده اند. طول استخر ۱۴۶ متر است و لبه آن طوری طراحی شده که به نظر می رسد سطح آب با آسمان یکی می شود و به این سبب به آن استخر بینهایت یا Infinity می گویند. استفاده از این استخر فقط برای ساکنین هتل مجاز است. این هتل مجلل بیش از ۲۵۰۰ اتاق و سوییت دارد.

 در همین مجموعه یک مال بزرگ، چند طبقه سالن کنفرانس و گردهمایی، موزه هنر علوم(به شکل نیلوفر آبی) و کازینو است. کازینو این مجموعه بیش از ۱۰۰۰ میز و ۱۴۰۰ دستگاه دارد. 

روز چهارم، بیست نوامبر:

 ابتدا به معبد بودایی که به معبد دندان بودا مشهور است رفتم. این معبد در محله چینی ها قرار دارد و گفته می شود که یکی از دندانهای بودا در آنجا نگهداری می شود. 

محله چینی ها از مناطق مورد علاقه توریستها است. علاوه بر رستورانها و مغازه هایی که عمدتا اجناس ارزان قیمت می فروشند، نقاشی های دیواری بسیار زیبایی نیز دارد که  عمدتا با موضوعاتی مرتبط با کسب و کار همان محل است. 

 محله bugis که در حال حاضر یکی از مراکز بزرگ و اصلی خرید در سنگاپور است در دهه ۵۰ تا ۸۰ مهمترین محله همجنسگرایان و ترانس ها در سنگاپور بود تا اینکه با افزایش مبتلایان به HIV در سطح جهانی، دولت سنگاپور تصمیم گرفت تا بساط ایشان را برچیند.

یکی از مناطق جالب و البته مدرن محله بوگیس، میدان Parkview است. علاوه بر برجهای Due که نمایی زیبا و مدرن دارند، رستوران-بار معروف و بسیار مجلل Atlas با تزیینات شگفت انگیز( Art Deco) و  مجسمه های بسیار ارزشمندی از مجسمه سازهای بزرگی مثل سالوادور دالی، بوترو  در این میدان هستند. درست در وسط حیاط مجسمه یک درنا طلایی رنگ قرار دارد. در سوی دیگر مجسمه تعدادی مرد وجود دارد که به نظر می رسد هر کدام پای خود را بر روی شانه نفر زیری گذاشته تا بتواند بالاتر برود. گفته می شود که این منطقه به سبک مناطقی از شهر نیویورک (میدان گاتهام) طراحی شده است. تعدادی سفارتخانه (امارات، مغولستان و اتریش) در این ساختمان هستند. 

در توالتهای سرپایی این رستوران با ایده جالبی مواجه شدم. کف تمامی آنها تصویر یک مگس نقش بسته است و ناخودآگاه فرد استفاده کننده را تشویق می کند تا سعی کند با جریان ادرار مگس را نشانه بگیرد و به این ترتیب از انتشار ادرار با خارج از محفظه مخصوص جلوگیری می شود.

در فاصله کوتاهی از محله بوگیس، محله عربها قرار دارد. کوچه حاجی یا به عبارتی Haji Lane ، همانطور که از اسمش مشخص است، کوچه ای باریک است که اغذیه فروشی ها و بوتیک هایی به سبک کشورهای اسلامی دارد.

 مسجد سلطان قطعا بهترین بنای این منطقه است که در سال ۱۸۲۴ احداث شد. کوچه های منتهی به مسجد کاملا سبک اسلامی دارند. عده ای از توریستها برای امتحان کردن غذاهای عربی و ترکی و همچنین تهیه البسه ، محصولات اسلامی و آشنایی با دین و مذاهب اسلامی به این محله می آیند.

 موزه عکاسی در نزدیکی همین محله واقع شده است ولی در زمان بازدید من تعطیل بود. تعدادی مجسمه در محوطه خارجی موزه قرار داده اند که جالب هستند. 

در قسمت جنوبی Marina Bay Sands ، مجموعه Gardens by the Bay قرار دارد. اولین فاز این مجموعه در سال ۲۰۱۱ افتتاح شد. این مجموعه بخشی از پروژه تبدیل سنگاپور از یک “باغ شهر” به “شهری در باغ” می باشد. 

از قسمتهای مختلف این مجموعه می توان به Supertrees اشاره کرد که از شگفتی های واقعی مهندسی و زیست شناسی هستند. آنها مجموعه ای از 18 سازه درخت مانند تشکیل شده اند که ارتفاعشان  از 25 متر تا 50 متر متغیر است. این ابردرخت‌های شگفت‌انگیز میزبان گونه‌های گیاهی متنوع هستند(انواعی از سرخس، انگور، ارکیده).

چیزی که Supertrees را از سازه های دیگر متمایز می کند، ادغام نوآورانه آنها از فناوری های زیست محیطی است که عملکردهای اکولوژیکی درختان واقعی را منعکس می کند. آنها سلول های فتوولتائیک دارند که انرژی خورشیدی را جذب می کنند (شبیه به فرآیند فتوسنتز) و از این منبع انرژی برای عملکردهای مختلف مانند روشن کردن درختان استفاده می کنند. همانند روشی که درختان آب باران را جذب می‌کنند و به چرخه آب کمک می‌کنند، Supertrees نیز آب باران را جمع‌آوری می‌کنند و از آن برای آبیاری و انرژی دادن به نمایشگرهای فواره ها استفاده می‌شود. علاوه بر این، سوپردرخت ها با تسهیل ورود و خروج هوا، نقش مهمی در اکوسیستم باغ ها ایفا می کنند و به عنوان اجزای جدایی ناپذیر سیستم های خنک کننده طبیعی باغ ها عمل می کنند. یک مسیر پیاده روی بین چند تا از این درختان احداث شده که مستلزم پرداخت ۱۰ دلار سنگاپور است. هر شب برنامه نور و صدا با پخش موزیک در این محل اجرا می شود و بازدید کنندگان زیادی دارد.

از اردیبهشت سال ۲۰۲۳ به مدت یکسال، در این مجموعه ۶۲ مجسمه برنزی از حیواناتی که در خطر انقراض قرار دارند به نمایش گذاشته شده است. این مجموعه متعلق به دو عکاس حیات وحش به نامهای  Gillie وMarc است که در مدت ۵ سال این مجموعه را کامل کردند. چینش این مجسمه ها بسیار جالب و خلاقانه انجام شده است به طوری که به نظر می رسد این حیوانات در یک صف به طول ۱۹۲ متر به دنبال هم در حرکت هستند. به گفته خالقان این اثر، تمامی این مجسمه ها از روی حیوانات واقعی که سازندگان با برخی از آنها مدتی هم زندگی کرده اند و اسم هم دارند، ساخته شده اند. گوریل، زرافه، گرگ، خرس، کرگدن، فیل نمونه ای از این جانوران هستند که در اندازه واقعی ساخته شده اند.

بازدید از Flower Dome یکی از بهترین تفریح های این منطقه است. این گنبد شیشه ای که بزرگترین گلخانه بدون ستون جهان(رکورد گینس در سال ۲۰۱۵) است در مساحتی به وسعت ۱.۲ هکتار ساخته شده است. گونه های متنوعی از گیاهان اقلیمهای و قاره های مختلف به زیبایی در قسمتهای مجزایی قرار داده شده اند. مسیرهای عبوری طراحی شده این امکان را به بازدیدکنندگان می دهد تا با گونه های کمیاب در اقلیم خودشان آشنا شوند. برای من دیدن انواع مختلف درختان بائوباب بسیار جذاب بود و توانستم اطلاعات مفیدی از گونه های مختلف این درختان در کنار یکدیگر به دست بیاورم. در زمانی که من از این گلخانه بازدید کردم، قسمتی را با گلهای مختلف و رنگارنگ در کنار چند شخصیت کارتونی برای جشنهای سال نو میلادی تزیین کرده بودند. برای بازدید از این محل حداقل یکساعت اختصاص دهید. 

یک گنبد شیشه ای دیگر در این مجموعه ساخته شده که Claude Forest یا جنگل ابر نام دارد. متاسفانه در زمان بازدید من به علت تعمیرات و نگهداری ماهانه بسته بود. فضای داخلی این سازه جنگلها و اقلیم استوایی را به همراه یک آبشار بسیار زیبا به نمایش می گذارد. 

جزیره سنتوزا یکی از مهمترین مناطق گردشگری سنگاپور است که در منتهی الیه جنوبی سنگاپور واقع شده است. علی رغم اینکه زمان کوتاهی برای بازدید از آن داشتم ولی تصمیم گرفتم تا شانس خودم را قبل از غروب آفتاب امتحان کنم. برای ورود به جزیره می توان از تله کابین هم استفاده کرد. البته همین تله کابین سواری یکی از جذابیتهای این مکان است. اسکله کشتی های تفریحی(کروز) در همین مکان است و مسافران این کشتی ها برای بازدید از سنگاپور از این منطقه وارد شهر می شوند. من چند گروه مختلف را دیدم که در حال برگشت به کشتی بزرگی بودند که در اسکله توقف کرده بود. تله کابین برای رسیدن به جزیره از اسکله عبور کرد و توانستم عظمت این کشتی تفریحی را ببینم.

 همچنین از فراز پارک آبی و استخر دلفینها عبور کردم و دلفینهایی  که ساعت کاریشان تمام شده بود و همچون زیردریایی که در اسکله پارک شده است، در حال استراحت بودند را دیدم. بعد از رسیدن به جزیره، شما می توانید با کمی پیاده روی به خط تله کابین دوم برسید. این خط بین قسمت شرقی و غربی جزیره کشیده شده است. در این جزیره علاوه بر پارک آبی و آکواریوم ، می توانید اوقات خوشی را در پارک موضوعی استودیو یونیورسال بگذرانید. اگر تصمیم دارید تا کمی در ساحل ماسه ای وقت بگذرانید، قطعا سواحل جنوبی جزیره سانتوزا گزینه خوبی خواهد بود. هرچند که با توجه به غروب آفتاب، زمان زیادی نداشتم، ولی توانستم کمی در جزیره گردش کنم و در مسیر بازگشت از منظره غروب خورشید لذت ببرم. 

صبح روز بعد با پرواز مستقیم خطوط هوایی امارات به دبی برگشتم. در مدت زمانی که در فرودگاه منتظر نوبت پرواز بودم از قسمتهای مختلف آن بازدید کردم. باغ کاکتوسها یکی از فضاهای سبز است که بر روی بالکن فرودگاه احداث شده است.

سفر به سنگاپور قطعا بدون آشنایی با مسیر موفقیت این کشور بسیار کوچک کامل نخواهد بود. کمی مطالعه در این زمینه به ما یاد می دهد که چگونه می توان با اتکا به داشته های خود و تعامل سازنده با سایر کشورها پله های ترقی را طی کرد و به یک کشور پیشرفته تبدیل شد.

افشین ایران پور

کانون گردشگران جوان ایران

af6872@gmail.com

www.kanoonirangardan.ir

نوشته سفر به سنگاپور- نگاه به آینده اولین بار در کانون گردشگران جوان ایران پدیدار شد.

گزارش سفر به عراق: بین النهرین و شش هزار سال جنگ .حتی مطرح کردن ایده این سفر، نیاز به شجاعت خاصی داشت. مطمئن نبودم که همسفری پیدا خواهم کرد یا نه! از طرفی با توجه به شرایط نامساعد امنیتی و تبلیغات منفی در رسانه ها، نگران بودم که اگر اتفاق ناخوشایندی در این سفر رخ دهد، تا چه میزان می توانم مسئولیت این سفر را تقبل کنم. نهایتا تصمیم گرفتم تا برنامه این سفر را با عده ای مطرح کنم که متوجه ابعاد و عواقب این سفر باشند. گروه پنج نفره ما شکل گرفت و آماده سفر شد. مسعود، یکی از دوستان خوب ماست که با همسرش چند سالی است به سبب شغل خود در بغداد زندگی می کند و مهمترین منبع اطلاعاتی ما در این سفر بود. ما به کمک او توانستیم یک راننده محلی که کمی هم فارسی بلد بود برای این سفر استخدام کنیم که صد البته بدون وجود او، این سفر بسیار سخت اجرا میشد.

نقشه سفر 

نقشه عراق

برای شروع این سفرنامه بهتر است که طبق روال قبل ابتدا کمی درباره کشور عراق و تاریخ آن بدانیم. سعی کرده ام که مختصر و مفید از منابع معتبر این قسمت را بنویسم و سپس در لا به لای گزارش سفر بیشتر به آن بپردازم.

“عراق کشوری است با ۴۳۷٬۰۷۲ کیلومتر مربع وسعت(تقریبا یک چهارم ایران) و جمعیت حدود 40 میلیون نفر که از جنوب با عربستان سعودی و کویت، از غرب با اردن و سوریه، از شمال با ترکیه و از شرق با ایران همسایه است. عراق همچنین در بخش جنوبی خود(بندر ام القصر)، مرز آبی کوچکی با خلیج فارس دارد.

بیشتر سرزمین عراق، پست و هموار و گرمسیری است. غرب عراق منطقه بیابانی، شرق آن جلگه‌ حاصلخیز دجله و فرات ؛ و بخشی از شمال شرق(کردستان) کوهستانی و سردسیر می‌باشد.

منطقه بین النهرین

عراق دارای تمدن و فرهنگ دیرینه و پرباری است. سومر، اکد، و آشور نخستین تمدن‌های باستانی عراق در چند هزار سال پیش از میلاد هستند. پس از آن این منطقه بخشی از قلمرو هخامنشیان، سلوکیان، اشکانیان، ساسانیان و امپراتوری روم بود. پس از سرنگونی امویان و روی کار آمدن عباسیان پایتخت خلافت اسلامی از شام به عراق (شهر بغداد) آورده شد. بعدها این حکومت با حمله مغولان از هم پاشید. از میانه سده دهم تا پایان سده سیزدهم هجری خورشیدی، بخشهای از عراق بارها میان ایران و عثمانی دست به دست شد. پس از شکست عثمانی در جنگ جهانی اول بخش زیادی از مرزهای نوین عراق توسط جامعهٔ ملل در سال ۱۹۲۰ بر اساس معاهده سور تعیین شد. در این زمان عراق تحت سرپرستی پادشاهی متحد بریتانیا درآمد. در سال ۱۹۲۱ پادشاهی عراق تشکیل شد و در سال ۱۹۳۲ این حکومت از بریتانیا استقلال یافت. در ۱۹۵۸ این پادشاهی از میان رفت و جمهوری عراق تأسیس گشت. عراق از سال ۱۹۶۸ تا ۲۰۰۳ به دست حزب سوسیالیست بعث عراق اداره می‌شد. پس از حملهٔ ایالات متحده و هم پیمانانش به عراق، حکومت حزب بعثِ صدام حسین برچیده شد و نظام چند حزبی پارلمانی در این کشور برقرار شد. آمریکایی‌ها در سال ۲۰۱۱ از عراق بیرون رفتند اما پیکارجویان به جنگ ادامه دادند. بعدها با سرریز شدن جنگ داخلی سوریه به عراق و ظهور داعش درگیری‌ها بسیار شدت گرفت.”

روز نخست، دوم تیرماه 1402، مقارن با 23 June سال 2023:

من با پرواز خطوط هوایی ایرعربیا از شهر شارجه با دو ساعت پرواز به بغداد رسیدم. خوشبختانه ویزا برای افرادی که پاسپورت ایرانی دارند، برداشته شده است. پلیس گذرنامه بدون هیچ سوال و جوابی، مهر ورود را به پاسپورت من زد و وارد سالن تحویل بار شدم. 

به محض خروج از سالن چند نفر که هر کدام برگه ای در دست داشتند به سمت من هجوم آوردند و سعی کردند که برگه خودشان را به من بدهند. متوجه شدم که برگه تاکسی فرودگاه است. ظاهرا در فرودگاه بغداد سه شرکت رسمی برای حمل و نقل مسافر فعالیت می کنند که با هم رقابت دارند. نرخ حمل و نقل مشخص است و از فرودگاه تا هر مقصدی در شهر 50 هزار دینار عراقی است. من به ایشان گفتم که منتظر دوستانم هستم که از ایران خواهند آمد و سپس اتومبیل کرایه می کنم و قول دادم که حتما به سراغ شرکت آنها می روم. پروازهایی که به فرودگاه بغداد وارد می شوند خیلی زیاد نیستند و به همین دلیل بیشتر اوقات سالن استقبال بسیار خلوت است. حدودا دو ساعت زمان لازم بود تا پرواز دوستان من از تهران وارد بغداد شود. در این مدت از دستگاه ATM مقدار 200 هزار دینار گرفتم که 10 هزار دینار کارمزد برایم حساب کرد. بعد یک سیمکارت دیتا خریدم به قیمت 8 دلار یا 11 هزار دینار با اعتبار دو هفته ای و 10 گیگ دیتا. از تابلو اعلانات متوجه شدم که پرواز تهران به زمین نشسته است ولی با گذشت 20 دقیقه هنوز از مسافران خبری نبود. با کنجکاوی سعی می کردم که به داخل سالن ورودی سرک بکشم که مسئول باجه تاکسیرانی به سراغم آمد و به من گفت که پروازهای تهران در ترمینال دیگری به نام ترمینال سامرا وارد می شوند که از داخل همین سالن با پنج دقیقه پیاده روی می توان به آن رسید. ترمینال سامرا، جدیدتر و مدرنتر ساخته شده است و به نظر می آید که پروازهای مهمتر به آن وارد می شوند. چند دقیقه بعد دوستان من از ترمینال خارج شدند و همگی به سمت تاکسی که راننده آن منتظر ما بود حرکت کردیم. علی رغم اینکه ما تاکسی رزرو کرده بودیم ولی هنگام خروج از درب اصلی و ورود به محوطه پارکینگ متوجه شدیم که تعداد زیادی دور ما را گرفته اند و سعی می کنند ما را متقاعد کنند که از تاکسی آنها استفاده کنیم. راننده ما چمدان یکی از دوستان را گرفته بود و به سمت پارکینگ می برد و ما هم به دنبال او حرکت می کردیم. چند نفری هم دنبال ما می آمدند و مشغول صحبت به زبان عربی بودند. نهایتا به تاکسی رسیدیم. راننده صندوق عقب را بالا زد و چمدان دوست ما را گذاشت، فرد دیگری یک چمدان دیگر را که متعلق به ما نبود را کنار چمدان جاسازی کرد و از ما خواست تا ما هم وسایل خود را بگذاریم. اولین چیزی که به ذهن من رسید این بود که حتما غیر از ما مسافر دیگری را هم گرفته است و باید تا شهر به صورت کنسروی کنار هم بنشینیم. وقتی به او گفتیم که آن چمدان به ما تعلق ندارد بسیار متعجب شد و اینجا بود که فهمیدیم، در این شلوغی، چمدان شخص دیگری را به گمان اینکه متعلق به ما است داخل ماشین گذاشته اند. به هر حال چمدان را برداشتند و یک نفر رفت تا به صاحب پریشان احوالش تحویل دهد.

قرار شد تا ابتدا به منزل دوستانمان -مسعود و سمانه- برویم و کمی استراحت کنیم. فرودگاه بغداد کمی خارج از شهر قرار دارد. شاید اولین چیزی که نظر ما را جلب کرد بیلبوردهایی بود که تصویر قاسم سلیمانی را در کنار ابومهدی المهندس نشان می دادند. این دو نفر در ژانویه 2020 توسط پهپادهای آمریکایی در مسیر فرودگاه بغداد مورد سوقصد قرار گرفتند و کشته شدند. ما از کنار همین محل عبور کردیم. بقایای اتومبیلهای ایشان که فقط آهن پاره ای از آن باقی مانده ، در محل وقوع به نمایش گذاشته شده است. بعد از ورود به شهر، اولین ایستگاه بازرسی را با چند سوال و جواب از راننده عبور کردیم. راننده به ما گفت که وارد منطقه سبز شده ایم. منطقه سبز بغداد، قسمتی از مرکز شهر بغداد است که ادارات دولتی، سفارتخانه ها و شرکتهای چند ملیتی در آن قرار دارند و به همین سبب به شدت محافظت می شود.

بعد از کمی استراحت، تصمیم گرفتیم تا از بافت قدیمی شهر بغداد بازدید کنیم.

با کمک مسعود، برای سفر یک هفته ای یک اتومبیل ون با راننده اجاره کرده بودیم. راننده که حکیم نام داشت، مردی 48 ساله و بسیار خوش رو بود. کمی فارسی و انگلیسی بلد بود. به گفته خودش بیش از بیست بار به ایران مسافرت کرده بود و بسیاری از شهرهای ایران را به خوبی می شناخت. کیفیت اتومبیل او مسیرهای طولانی مناسب نبود ولی مهارت و تسلط او به مکانیک ماشینش سبب شد تا در طول سفر مشکل زیادی نداشته باشیم. 

ابتدا به میدان تحریر رفتیم، این میدان که در امتداد پل جمهوری و در ساحل شرقی رود دجله قرار دارد، محل سنتی اعتراضات بغداد بوده است. در ضلع شرقی میدان، تابلو-مجسمه ای که به لوح آزادی مشهور است دیده می شود. این لوح  به مناسبت کودتای «عبدالکریم قاسم» علیه نظام ۳۷ ساله سلطنتی عراق که منجر به ایجاد نظام جمهوری در ۱۴ جولای ۱۹۵۸ شد، توسط جواد سلیم ساخته شد. تعداد مجسمه ها روی این لوح ۱۴ قطعه است که به کودتای نظامی ۱۴ جولای اشاره دارد و از آن به عنوان «انقلاب ۱۴ جولای» در عراق یاد می شود.سلیم با استفاده از نگاره های تاریخی و مدرن عراق این تابلو مجسمه را ساخته و در آن کوشیده است تا تلاش تاریخی مردم عراق را برای رسیدن به آزادی ترسیم کند. در میدان تحریر تعدادی جوان با دوربینهای دیجیتال از بازدید کنندگانی که در بلوار مجاور میدان قدم می زنند و دوست دارند که با این لوح عکس یادگاری داشته باشند، عکاسی می کنند. 

قدیمی ترین منطقه بغداد که در کنار دجله قرار دارد به محله المتنبی مشهور است. خیابانهای اطراف این منطقه مخصوصا در شبها به روی اتومبیلها بسته و تبدیل به پیاده رو-خیابان می شوند. خیابان المتنبی بورس لوازم تحریر و کتابفروشی ها است. هرچند این روزها به خاطر قرار گرفتن در محدوده بافت قدیمی، تعدادی رستوران و فروشگاه های سوغاتی فروشی و صنایع دستی هم به آن اضافه شده است.

 یکی از قدیمی ترین چایخانه های بغداد به نام قهوه خانه شابندر در انتهای همین خیابان است. این قهوه خانه تاسیس سال 1907 است. در این قهوه خانه علاوه بر قهوه، چای و قلیان، چای لیمو امانی هم سرو می شود. دیوارهای قهوه خانه از عکسها و تصاویر بغداد قدیم و همچنین شخصیتهایی که از این قهوه خانه بازدید کرده اند پر است. 

ملک فیصل به همراه حیوان دست آموز!!!!!!

مجسمه ابوطیب متنبی(شاعر و ادیب قرن 4 قمری) در کنار رود دجله و مجاور ایستگاه قایقها قرار داده شده است. 

شام را در یکی از رستوران هایی که به سبک محلی انواع کبابها را سرو می کرد، صرف کردیم.

روز دوم، شنبه سوم تیر:

به سمت شهر مداین (تیسفون) که در 40 کیلومتری جنوب شرقی بغداد قرار دارد حرکت کردیم. در طول مسیر از کنار باغها و مراتع سرسبز عبور کردیم. آبرسانی به این مراتع از طریق کانالهایی که از دجله کشیده شده اند انجام می شود.

به توصیه راهنما ابتدا به مرقد سلمان محمدی رفتیم. مقبره سلمان فارسی که در عربی به او سلمان محمدی گفته می شود، به همراه تعدادی از صحابه پیامبر در این مکان است. تابلو کوچکی که در دیوار مرقد نصب شده بود، نظر مرا جلب کرد. در این تابلو نقشه سفرهای سلمان فارسی ترسیم شده است. بر اساس این نقشه، سفرهای سلمان از اصفهان شروع می شود و سپس به دمشق، موصل، نصیبین، عموریه ترکیه، حلب، دمشق و مدینه می رسد و در سالهای پایانی عمر نیز والی شهر مداین می شود. در منابع آمده است که او به سبب سفرهای فراوانی که داشته با باورها(میترایی، زرتشتی، مانوی) و دینهای مختلف(یهودی، مسیحی) کاملا آشنا بود. او که در مدینه یکی از بردگان یک شخص یهودی بود، توسط پیامبر اسلام خریداری و آزاد شد. سلمان به سبب درایت و هوش بالا همواره یکی از صحابه نزدیک پیامبر باقی ماند.

 درست در پشت مرقد سلمان، بنای معروف طاق کسری قرار دارد. این بنا که قسمتی از کاخ تیسفون است در زمان خسرو پرویز ساسانی و به روایتی انوشیروان ساخته شد. طاق این عمارت یکی از عجایب معماری در جهان است. ارتفاع این ایوان تقریبا ۳۰ متر و پهنای آن نزدیک به ۴۳ متر است. ارتفاع نمای عمارت ۷ متر بلندتر از ارتفاع طاق بوده است. روایتی موجود است که خسروپرویز برای ساخت این بنا از سراسر امپراتوری ساسانی معماران بسیاری را فراخواند و نهایتا ساخت آن را به یک معمار رومی سپرد. معمار ابتدا پایه ها و ستونهای قطور بنا را ساخت. سپس با طنابهای نازک ابریشمی ارتفاع بالای دیوار تا زمین را اندازه گرفت و  آن‌ها را مهر کرد و همراه فرستاده‌ای نزد خزانه‌دار شاه فرستاد؛ سپس نزد خسرو رفت و گفت که دیوار را بنا نهادم و سه سال زمان خواست تا نشست دیوار تمام شود، سپس کار را از سر گیرد؛ اما خسرو پنداشت به سبب دستمزد می‌خواهد کار را نیمه کاره رها کند؛ بنابراین دستور داد تا سی هزار درهم بدو دادند تا کار با شتاب بیشتری پایان پذیرد. مهندس می‌دانست که اگر شتاب کند، دیوار فرو می‌ریزد و چنان‌چه بماند، خسرو بر او خشم می‌گیرد، پس از آن‌جا گریخت. خسرو چون این را شنید برآشفت و همهٔ رومیان را به زندان افکند و گچ و سنگ و خشت فراوان فراهم آورد، اما هر کس را برای پایان کار برمی‌گزید، از دست او می‌گریخت تا این‌که دست از این کار برداشت و کسی همانند وی نیافت. در سال چهارم، مهندس رومی بازگشت. خسرو دلیل کار او را پرسید و او پاسخ داد که اگر پادشاه، کسی را همراه من به ایوان بفرستد، دلیل کار خود را بازمی‌گویم. هنگامی که بلندای ایوان را اندازه گرفت، هفت رَش از آن کم شده بود و گفت اگر کار ایوان را از آن زمان آغاز می‌کردم، طاق فرو می‌ریخت. چون خسرو گفته‌هایش را شنید، رومیان را از بند آزاد کرد و پس از هفت سال، ساخت ایوان به پایان رسید. 

شهر تیسفون بیش از 600 سال پایتخت ایران باستان در دوره اشکانیان و ساسانیان بود. پس از ورود اعراب، شهر غارت شد و کم کم اهمیت خود را از دست داد.

وقتی ما به درب ورود بنا رسیدیم، با پلاکاردی مواجه شدیم که روی آن نوشته شده بود:” بنا در حال مرمت است و به سبب احتمال ریزش، فعلا امکان بازدید از آن وجود ندارد”. البته ما به این تابلو اکتفا نکردیم و سعی کردیم تا نگهبان را متقاعد کنیم تا اجازه دهد وارد محوطه شویم. ولی او به هیچ عنوان زیر بار نرفت و گفت که دوربین های امنیتی تمام رفت و آمدها را ضبط می کنند و نمی تواند مسئولیت عواقب آن را بپذیرد. خوشبختانه این بنا در یک محوطه کوچک با دیوار کوتاه محصور شده و از روی دیوار به راحتی می توان داخل بنا را مشاهده کرد. به راستی که بنای عظیمی است و به نظر می رسد که به مرمت اورژانسی نیاز دارد. چند تا از دیوارها کاملا کج شده اند و عنقریب است که فرو بریزند.  

در 500 متری شرق بنای طاق کسری، بنای دیگری وجود دارد که معماری آن به تاسی از زیگورات های بین النهرین است. این بنا در سال 1989 به دستور صدام حسین در این مکان ساخته شد که هم موزه ای از شرح جنگ ایران و عراق باشد و هم مکانی تفریحی برای ساکنین این منطقه و جاذبه گردشگری برای گردشگران. متاسفانه در سال 2003 با ورود نیروهای ائتلاف، غارت و به آتش کشیده شد. 

به سمت شهر بابل حرکت کردیم. چون مجبور بودیم از رودخانه دجله عبور کنیم لذا در امتداد رود به سمت جنوب حرکت کردیم و از روی پل بسیار باریکی، دجله را رد کردیم. در دو سوی دجله نخلستانهای بسیاری وجود دارد که محصول قابل توجهی از خرما عراق را تامین می کنند. به گفته راهنما، این منطقه یکی از مناطقی بوده که درگیریهای سنگینی بین شیعیان و اهل سنت رخ داده و عده زیادی کشته شده اند. با دور شدن از رود دجله کم کم سر و کله یک کانال آب پدیدار شد. این کانال در زمان صدام برای کمک به آبیاری مناطق بین رود دجله و فرات کشیده شد و در بین اهالی به کانال صدام مشهور است. 

منطقه باستانی بابل، یکی از مهمترین سایتهای باستان شناسی در عراق و جهان است و در نزدیک شهر الحله می باشد. ورودیه این سایت برای گردشگران خارجی، 25 هزار دینار است. برای بازدید ارایه پاسپورت الزامی است. مسئول سایت با دیدن پاسپورتهای ایرانی ما خیلی ابراز خوشحالی کرد و به جای 5 بلیط، فقط سه بلیط برای ما صادر کرد. درب ورودی سایت، به تاسی از دروازه ایشتار که یکی از دروازه های اصلی شهر بابل بود، بازسازی شده است. جالب است بدانید که دروازه اصلی به موزه پرگامون برلین منتقل شده است. 

پس از گذر از دروازه ایشتار وارد یک حیاط کوچک می شویم که تعدادی تابلو و نقشه راهنما در آن وجود دارد. یکی از اینها تصویر نقشه ای است که بر روی یک لوح باستانی رسم شده بود و با تقریب درستی موقعیت شهرهای آن زمان را نشان می داد. 

بازدید از این سایت بیش از دو ساعت زمان نیاز دارد. از مهمترین قسمتهای آن دیواری است که نقش برجسته شیر و گاو دارد. در قسمت غربی سایت مجسمه سنگی معروف انسان و شیر قرار داده شده است. قسمتهایی از شهر قدیمی داری بافتی تو در تو می باشد به نحوی که یافتن راه خروج از آن کاملا دشوار است. محوطه باستانی شهر بابل بسیار وسیع است ولی تنها قسمتهایی از آن کاوش و مرمت شده اند. این سایت در لیست میراث جهانی قرار دارد. 

بنا بر اظهار افراد محلی، در زمان اشغال عراق توسط نیروهای ائتلاف، پایگاه نظامی بابیلون در اطراف این سایت ایجاد شد. برخی از سربازان به این آثار احترام نمیگذاشتند و حتی قسمتهایی از آن را در اثر بی احتیاطی و یا عمدا تخریب کردند. 

در حدود ۵ هزار سال پیش از میلاد،قوم سومر در بخش جنوبی بین النهرین زندگی می کردند. آنها فرهنگ و تمدن پیشرفته ای داشتند و در مناطق اور و اورک دولتشهرهای مستقلی تشکیل داده بودند. تقریبا سه هزار سال قبل از میلاد، مردمی از نژاد سامی از عربستان به بین النهرین مهاجرت کردند. پس از چندی گروهی از آنها بر سومری ها پیروز شدند، قدرت و حکومت را در دست گرفتند و در سال ۲۳۰۰ قبل از میلاد نخستین حکومت مرکزی قدرتمند را به نام اَکَد در شمال بین النهرین بنیاد نهادند. بعدها اکدیها، به سرزمین جنوب بین النهرین، که بابل نام داشت، آمدند. ساکنان بابل از تبار دو قوم سومری و سامی با ظاهری سیه چرده و مو مشکی بودند. نخستین پادشاه بابل، حمورابی بود که نخستین قوانین مکتوب، ابداع اوست.

بابل از اوایل هزاره دوم پیش از میلاد تا اوایل هزاره اول پیش از میلاد، پایتخت تمدن بابل در جنوب میانرودان (بین‌النهرین) و در سده هفتم و ششم پیش از میلاد که هنگام اوج شکوه و جلال آن محسوب می‌شد، پایتخت امپراتوری بابل نو (کلده) بود. این شهر به دست سناخریب و آشوربانیپال، پادشاهان آشور، ویران شد. در سال 612 قبل از میلاد، نبوپولاسار پادشاه بابل به کمک هوخشتره پادشاه ماد، برای همیشه به پادشاهی آشور پایان دادند. نبوکدنصر، فرزند  نبوپولاسار در سال ۵۹۹ اورشلیم را محاصره کرد و پادشاه یهودیان را کشت. در سال ۵۹۷ قبل از میلاد نبوکدنصر اورشلیم و معبد آن را غارت کرد و نخبگان اورشلیم را با خود به بابل برد. بعد از خارج شدن او از اورشلیم یهودیان دوباره علیه بابلیان شورش کردند و به مصریان پیوستند و در این زمان نبوکدنصر دوباره بازگشت و اورشلیم را محاصره کرد. در سال ۵۸۷ قبل از میلاد، اورشلیم شکست خورد و نبوکدنصر دیوارهای شهر و معبد را نابود کرد و خانه افراد سرشناس را از بین برد و بسیاری از یهودیان را به اسارت گرفت.  معروف است که باغهای معلق بابل یکی از عجایب هفت‌گانه جهان باستان متعلق به این شهر بود. گفته می‌شود که دلیل ساخت این باغها این بود که همسر نبوکدنصر که آمیتیس نام داشت از سرزمین ایران بود و برای کوه‌های بلند ایران دلتنگی می‌کرد. از این رو نبوکدنصر دستور داد این باغها را برای جلوگیری از دلتنگی او بنا کنند؛ ولیکن به دلیل اینکه هیچ آثاری از بابل باقی نمانده‌است محل این باغها مورد اختلاف است و بعضی اعتقاد دارند که این باغها در نینوا بوده‌اند.

در ۵۳۹ پیش از میلاد، بابل توسط کوروش بزرگ فتح شد و پس از آن، مرکز ثروتمندترین ساتراپ هخامنشی و به باشکوه‌ترین شهر جهان تبدیل شد. در سال ۳۳۱ پیش از میلاد، شهر به دست اسکندر مقدونی اشغال شد او تصمیم داشت آنجا را پایتخت قلمرو خود کند ولی کمی بعد در همین شهر و در قصر نبوکد نصر دوم از دنیا رفت.

باستان شناسان آلمانی در طول ۱۸ سال از ۱۸۹۹ تا ۱۹۱۷ میلادی، بخشی از ویرانه های شهر بابل را از زیر خاک بیرون آوردند. بیشتر کاخها و معبد های کشف شده مربوط به دوران پادشاهی نبوکد نصر دوم است. این کاوشها نشان داده که شهر و حومه آن سه حصار پهن با هشت دروازه داشته است. رود فرات از میان آن می گذشته و دو قسمت شهر بابل تنها به وسیله یک پل به یکدیگر راه داشته اند. کاخ شاهی در کنار بزرگترین دروازه شهر به نام دروازه ایشتار و چسبیده به دیوار شمالی شهر ساخته شده بود. دروازه ایشتار و دیوارهای مجاور آن با کاشیهای لعابدار با نقش شیر، اژدها، گاو نر و نقشهای دیگر زینت شده بود.

معبد برج مانند(زیگورات) مردوک، خدای بزرگ بابلی ها، که به برج بابل مشهور است، در مرکز شهر قرار داشت. به جز معبد مردوک در سرتاسر شهر بیش از ۱۱۰۰ معبد کوچک و بزرگ عمومی و خصوصی وجود داشت که متعلق به خدایان گوناگون بودند. خیابانهای سنگفرش، بخش مرکزی را به خانه ها، بازار و دروازه های شهر متصل می کردند.

گفته می شود که صدام علاقه خاصی به این مکان داشت و دستور داده بود تا روی تپه ای که در مجاور این مکان است، کاخ احداث شود. بعد از سرنگونی صدام این کاخ باشکوه به تاراج رفت و بسیاری از قسمتهای آن تخریب شد. برای بازدید از بقایای این کاخ حتما باید با تیم حفاظت این مجموعه هماهنگ کنید. همانطور که گفته شد این کاخ روی تپه ساخته شده و از فراز آن می توان منظره 360 درجه از منطقه باستانی بابل، رودخانه فرات و نخلستان های اطراف را مشاهده کرد.

ما از طریق بزرگراه بصره به سمت شهر ناصریه حرکت کردیم. بیشتر مسیر در منطقه ای کاملا بیابانی و شوره زار بود.

 با نزدیک شدن به ناصریه و اطراف فرات مجددا پوشش گیاهی غنی تر شد، حتی در برخی مناطق آثاری از تالابهای کوچک نمایان گشت. ناصریه مرکز استان ذی قار است. منطقه دلتای رودهای فرات و دجله در جنوب این استان، به همراه چند سایت باستانی تحت نام:”اهوار جنوب عراق” در لیست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده اند. متاسفانه وسعت تالابها بنا به دلایل متعددی که مهمترین آنها مدیریت ناکارآمد است حدود 90% کاهش داشته و اکوسیستم منطقه به شدت در معرض خطر قرار گرفته است. 

ما شب را در هتل زیتون ناصریه و در کنار فرات اقامت کردیم. 

شهر ناصریه از شهرهای شیعه نشین عراق است و اقلیت بزرگی از منداییها نیز در این شهر زندگی می کنند. شب هنگام که برای صرف شام به خیابان مرکزی شهر رفتیم، جمعیت قابل توجهی از مردم شهر(عمدتا مرد) را دیدیم که در خیابان اصلی شهر قدم می زدند و یا در کافه ها نشسته بودند.

روز سوم، یکشنبه چهارم تیر:

به سمت منطقه باستانی اور (Ur) حرکت کردیم که تقریبا در 20 کیلومتری جنوب غربی ناصریه قرار دارد. شهر باستانی اور با قدمتی بیش از 4500 سال پایتخت سومری ها بود. طبق روایاتی که از کتاب مقدس در دسترس است، این شهر محل تولد حضرت ابراهیم است. شهر اور که در زمان شکوفایی خود بیش از 60 هزار نفر جمعیت داشت چندین بار مورد هجوم همسایگان خود ( عیلامی ها و بابلی ها)  قرار گرفت و نهایتا در حوالی سال 550 پیش از میلاد به تصرف هخامنشیان درآمد و پس از آن کم کم اهمیت خود را از دست داد به طوری که در سال 500 پیش از میلاد تقریبا متروکه شد.

زیگورات شهر باستانی اور، یکی از بناهای مهمی است که از آن دوران به یادگار مانده است. این سازه در اوایل عصر برنز (قرن ۲۱ پیش از میلاد) ساخته شد. اما در قرن ششم قبل از میلاد از هم پاشید و در دوره بابل نو، توسط نبونعید بازسازی شد. قسمتهایی از این بنا در سال 1980 مرمت شد. خط رسمی دولت اور و معبدها خط میخی بود که در بین النهرین رواج داشت. خدای ویژه شهر اور، سین(خدای ماه) نام داشت. آجرهایی که برای ساخت دیوار از آنها استفاده شده است با ملاطی سیاه رنگ و شبیه به قیر به هم متصل شده اند.  برای بازدید از این مجموعه یک ساعت زمان نیاز است.

هوا حسابی داغ بود که به سمت سایت باستان شناسی اوروک که در زبان محلی به آن الورکاء می گویند، حرکت کردیم. تقریبا 100 کیلومتر را در جاده ناصریه به سماوه راندیم. سایت Uruk زیر نظر اداره میراث شهر سماوه است و من شنیده بودم که برای بازدید از آن باید اجازه مخصوص از اداره میراث داشت. وقتی به درب ورودی رسیدیم، با در بسته مواجه شدیم. نگهبان به ما گفت که این سایت بازدید عمومی ندارد. راننده ما به روش خودش با او وارد چانه زنی شد و در میان حرفهایش می شنیدیم که می گفت این ها ایرانی هستند! ظاهرا که ایرانی بودن در این قسمت از عراق امتیاز بزرگی به حساب می آید که ما از آن غافل بودیم. بالاخره او به داخل اتاقک خودش رفت و چند دقیقه بعد با مامور دیگری برگشت. مامور از دور به ما نگاه کرد و نهایتا اجازه ورود صادر شد. با ماشین وارد سایت شدیم و حدود 500 متر راندیم تا به چند ساختمان آجری رسیدیم که مامور دیگری با بیسیم منتظر ما بود. او گفت که اتومبیل را در همان محل پارک کنیم و به دنبال او برویم. تقریبا ساعت 12 ظهر بود و علاوه بر گرما، باد شدیدی هم می وزید و همه گرد و خاک را به صورت ما می کوبید. از وسایلی که در محل وجود داشت، مشخص بود که تیم کاوش تا قبل از فصل تابستان مشغول کار بوده، به ما گفته شد که آلمانی ها در این منطقه حفاری و کاوش انجام می دهند. همینطور که به دنبال مامور سایت حرکت میکردیم، از میان سفالهای شکسته رد می شدیم. هر از چند گاه مامور خم می شد و سفالی را به ما نشان می داد که یا نقش و نگاری داشت و یا روی آن با خط میخی نوشته ای وجود داشت.

هر چند محوطه باستانی شهر اوروک بسیار وسیع است ولی هنوز کاوش زیادی روی آن صورت نگرفته است. یکی از دیوارها که از زیر خاک بیرون آورده شده، مزین به آجرهای لعابدار آبی رنگ است. کمی جلوتر هنوز زیگورات شهر در زیر تلی از خاک مدفون است و جلوتر از آن بقایای استخری وجود دارد که دیواره های آن با سنگهای استوانه ای شکل ساخته شده اند. برای بازدید از این سایت حداقل یک ساعت زمان لازم است.

این شهر به‌طور مستمر از ۵٬۰۰۰ سال پ.م(سومر) تا ۵۰۰ سال پس از آن(دوره اشکانیان) آباد و پرجمعیت بود. آنچنان‌که در نوشته‌های خط میخی آمده گیلگمش، پادشاه نخستین دودمان حاکمان این شهر و دلاور معروف حماسه‌های آن، گرداگرد اوروک دیوارهایی در ۴٬۷۰۰ سال پیش ساخت. ظاهرا در آن زمان بستر رودخانه فرات از کنار این شهر عبور می کرده و با گذر قرنها، کم کم تغییر مسیر داده است. شاید یکی از دلایلی که سبب شد تا شهر اوروک اهمیت خودش را از دست بدهد همین موضوع باشد. اکنون این محل کاملا در میان یک بیابان قرار دارد.

در ادامه مسیر به سمت شهر نجف به راه افتادیم. طبق معمول GPS مسیری فرعی را پیش روی ما گذاشت ولی علی رغم کیفیت بد مسیر از میان چندین روستا و شهر کوچک گذر کردیم تا به شهر دیوانیه که مرکز استان قادسیه است وارد شدیم. این شهر هم یکی از شهرهای شیعه نشین عراق است. از دیوانیه تا نجف تقریبا 70 کیلومتر و حدود یکساعت راه است. تمام طول این مسیر مملو از موکب هایی است  که در زمان پیاده روی اربعین خدمات ارائه می دهند از سرو غذا و نوشیدنی گرفته تا حمام و محل خواب.  هرچقدر که به نجف نزدیک می شدیم، طبیعت سرسبز تر و بر تعداد نخلستانها و زمینهای کشاورزی افزوده می شد. نهار را در کنار فرات و در رستورانی که غذاهای عراقی سرو می کرد صرف کردیم. 

همه غذاها با مقدار قابل توجهی از مخلفات سرو می شوند که به آن مقبلات می گویند مثل سالاد، ترشی، سبزی. از معروفترین غذاهای عراقی می توان کباب عراقی(کباب کوبیده)، بریانی عراقی، قوزی(شامل گوشت بره، برنج، بادام یا آجیل، کشمش، ادویه‌ و سبزیجات معطر)، کوبه عراقی و لب لبی عراقی(نخود آب) را نام برد. البته مسکوف و مخصوصا مسکوف اربیل بسیار معروف است. برای طبخ، برشی در طول ماهی کپور می‌زنند، سپس آن را به شکل یک دایره بزرگ و متقارن باز می کنند و معمولا در کوره یا در کنار آتش به سیخ کشیده و کباب می‌کنند. ماهی را پیش از پخت به همراه روغن زیتون، نمک، تمبر هندی و زردچوبه طعم‌دار کرده و سپس به خوبی می‌پزند. پخت این ماهی معمولاً بین یک تا سه ساعت زمان می‌برد تا زمانی که بیشتر چربی‌های ماهی بر روی حرارت آب شود. این غذا پس از پخت معمولا روی سینی بزرگی قرار داده می‌شود و با سماق، دانه‌های انار، آب لیمو، برش‌های پیاز و ترشی عراقی تزیین و سرو می‌شود.

با ورود به شهر نجف نظرم به دریاچه بزرگی افتاد که اصلا انتظار دیدنش را نداشتم. این دریاچه که بیشتر به یک دریاچه فصلی شباهت دارد در غرب شهر نجف واقع شده است و به بحر نجف معروف است.

وادی السلام نام بزرگترین قبرستان جهان است که در قسمت شمالی حرم علی بن ابی‌طالب در شهر نجف واقع شده است. گفته می شود که بیش از 6 میلیون نفر در آنجا دفن شده اند.  تاریخچه وادی السلام را می‌توان تا دوران ساسانیان یا اشکانیان دنبال کرد. این مکان در لیست انتظار ثبت در یونسکو قرار دارد. در قبرستان وادی‌السلام بسیاری از نامداران و شخصیت‌های دینی و غیر دینی از نقاط مختلف جهان دفن شده‌اند از آن جمله اند: سید محمد باقر صدر، رئیسعلی دلواری، ابومهدی المهندس و  پیامبرانی مثل هود، لوط، صالح و یحیی.

با کمی پیاده روی به حرم علی بن ابیطالب رسیدیم. ابتدا از میان بازار عبور کردیم و سپس کفشها را در صندوق کفشداری گذاشتیم و از درب بازار وارد صحن شدیم. ایوان و گلدسته های طلا درست در روبرو قرار دارند.  لازم به ذکر است که در دو جای مختلف بازرسی بدنی انجام می شود. ضریح درست در زیر گنبد طلا قرار دارد. تاریخچه ساخت و مرمت این بنا باشکوه بسیار مفصل است. من به همین قدر اکتفا می کنم که هارون الرشید در سال 171 قمری نخستین بارگاه و ساختمان حرم را بنا کرد و از آن پس به دفعات این حرم گسترش پیدا کرد. از دوره صفویه به بعد توجه ویژه ای از طرف پادشاهان ایرانی به این مکان شد. برای مثال گنبد و گلدسته ها در زمان نادرشاه افشار طلاکوب شدند.

علاوه بر حضرت علی، شخصیتهای بسیار نامداری در این حرم دفن هستند. گفته می شود حضرت آدم و نوح در داخل ضریح هستند، و مرقد علامه حلی، مصطفی خمینی، مقدس اردبیلی، ملاصدرا، آغا محمدخان قاجار و میرزای شیرازی  در داخل یا محوطه حرم می باشند.

بعد از کمی گردش در بازار نجف، نوشیدن چای و خرید شیرینی مخصوص نجف که “حلوا دهین” نام دارد به سمت کربلا حرکت کردیم. حلوا دهین، نوعی شیرینی پر انرژی است که علاوه بر مواد اولیه حلوا، در تهیه آن از گردو، بادام، پسته و پودر نارگیل به همراه شیره خرما هم استفاده می کنند و یکی از سوغاتی های شهر نجف است.

بزرگراه نجف-کربلا یکی از مهمترین جاده های بین شهری در عراق است. در اربعین که خیل عظیمی از مردم با پای پیاده عازم کربلا هستند، یک سمت این بزرگراه تبدیل به پیاده رو می شود. طول این مسیر ۷۵ کیلومتر است که به جرات می توانم بگویم هر پنجاه متر یک ایستگاه صلواتی که به آن موکب هم گفته می شود، برقرار خواهد بود تا از زوار پذیرایی کنند.

هوا تاریک شده بود که وارد شهر کربلا شدیم. با توجه به تجربه قبلی امان در شهرهای دیگر عراق، این شهر به نظرمان بسیار تمیز ، مدرن و مرتب آمد. یک راست به سمت حرم امام حسین رفتیم. اتومبیل را در یکی از کوچه های نزدیک حرم پارک کردیم و پیاده عازم شدیم. خیابانهای منتهی به حرم پر است از هتل، مهمان خانه، رستوران و فروشگاههای مختلف. ما از کنار نهر علقمه گذر کردیم و به مسجد مقام صاحب الزمان رسیدیم. گفته می شود که حضرت عباس برای آوردن آب به کنار این نهر آمد و شهید شد.

 درست روبروی مقام امام زمان، خیابان-پیاده رو است، که به باب السدره منتهی می شود. کمی جلوتر به منطقه بین الحرمین رسیدیم که فاصله بین حرم امام حسین و حضرت عباس است(تقریبا 400 متر طول دارد). 

با ورود به این محل و مشاهده خیل عظیم جمعیت کمی گیج شدم. عده ای به سمت حرم امام حسین می روند، عده ای در خلاف این جهت و عده ای هم ایستاده اند، گاهی به این سمت و گاهی به سمت مقابل نگاه می کنند. هر دو حرم غرق در نور است. برایم عجیب است که چرا از نور قرمز بیش از رنگهای دیگر استفاده شده است؟ بعدا متوجه شدم که رنگ قرمز به فرهنگ شهادت اشاره دارد.

حرم امام حسین بسیار مجلل ساخته شده است، آیینه کاری ها به واقع اثری هنری هستند. ضریح از طلا و نقره است. بنا بر روایات، در سال 61 قمری، پیکرهای کشته شدگان در واقعه کربلا توسط خاندان بنی اسد در محل فعلی دفن شدند. اولین بنا توسط مختار ثقفی در سال 69 قمری ساخته شد. این مکان در طول تاریخ بارها ساخته و تخریب شده است. بیشترین صدمه توسط هارون الرشید و متوکل عباسی به این بنا صورت گرفت. شاهان ایرانی(بخصوص شاهان صفوی، افشار و قاجار) به بازسازی و گسترش این بنا کمک شایانی کردند. هم اکنون نیز ستاد بازسازی عتبات عالیات ایران، وظیفه بازسازی و گسترش قسمتی از این مجموعه را به عهده دارد. در حرم تعداد قابل توجهی از شخصیتهای مهم شیعه دفن شده اند از قبیل امیرکبیر، مظفرالدین شاه، محمدعلی شاه و احمدشاه قاجار، محمد باقر بهبهانی، سید رضی، صافی گلپایگانی.

ما بعد از خروج از حرم امام حسین، مسیر بین الحرمین را تا حرم حضرت عباس طی کردیم و پس از آن وارد بازار شدیم. تنها چیزی که در بازار انتظار ما را می کشید یک لیوان آب میوه خنک بود. به توصیه دوستان آب انار سفارش دادیم که عالی بود. فاصله کربلا تا بغداد 120 کیلومتر و از طریق بزرگراه نزدیک به یک ساعت و نیم راه است.

روز چهارم، دوشنبه پنجم تیر:

طبق قرار قبلی، قرار شد تا امروز را در شهر بغداد گردش کنیم. اولین مقصد ما بازدید از موزه عراق بود. موزه عراق یکی از بهترین موزه های دنیا است که آثار تمدنهای بین النهرین در آن نگهداری می شوند. متاسفانه به علت سم پاشی موزه تعطیل بود و ما شانس بازدید از یکی از مهمترین مراکز دیدنی عراق را از دست دادیم.

برای بازدید از مدرسه مستنصریه، به منطقه قدیمی بغداد در مجاور پل شهدا رفتیم. مدرسه مستنصریه از مراکز آموزش عالی و جهت تدریس علوم دینی مذاهب چهارگانه اهل سنت که به دستور مستنصر باللَّه ، سی و هفتمین خلیفه عباسی در سال‌های ۶۲۶ تا ۶۳۱ هجری قمری (۱۲۲۸ تا ۱۲۳۴ میلادی) ساخته شد. مدرسه مستنصریه بعدها جزء مدرسهٔ نظامیه شد. این مکان، مرکز علمی و فرهنگی مهمی بود و علاوه بر ایوان ها و سالن ها، حاوی 100 اتاق کوچک و بزرگ با گچبری های زیبا در دو طبقه بود. ساختمان این مدرسه ویرانی‌های حمله مغول را از سر گذراند و پس از آن مرمت شد و در لیست انتظار ثبت میراث جهانی قرار گرفت. گفته اند که در کتابخانه این مدرسه بیش از 400 هزار جلد کتاب وجود داشته.  آرامگاه شیخ کلینی در مجاور این مدرسه قرار دارد. بازدید از این محل به 45 دقیقه زمان نیاز دارد و ورودیه آن 25 هزار دینار است. 

موزه مردم شناسی بغداد در همین منطقه واقع شده است. ورودیه آن 10 هزار دینار است. در این موزه با سنت و لباسهای اقوام مختلفی که در عراق زندگی می کنند آشنا می شوید. 45 دقیقه زمان برای بازدید از آن کافی است. 

برای گذر از رود دجله از قایق هایی که در ایستگاه قایقهای المتنبی هستند استفاده کردیم. با پرداخت 2000 دینار می توان به آن سوی دجله رفت.  

بنای یادبود “نجات فرهنگ عراق” بنای تاریخی واقع در منطقه منصور بغداد است. در سال 2010  توسط مجسمه ساز عراقی “محمد غنی حکمت” طراحی و اجرا شد. این بنای یادبود، نمایی از یک مهر استوانه‌ای شکسته است که دست‌ها و بازوها سعی می‌کنند از آن حمایت کنند تا سقوط نکند. خط میخی روی مهر، بیانگر این است که نوشتن از اینجا آغاز شده است.

روز پنجم، سه شنبه ششم تیرماه:

به سمت سامرا به راه افتادیم، راننده ما مقدار زیادی گازوئیل در صندوق ماشین جاسازی کرده بود. او گفت که قیمت سوخت در کردستان گران است و به همین جهت سوخت مورد نیازش را از بغداد تهیه کرده است. هر اتومبیل در عراق می تواند روزانه تا 40 لیتر سوختگیری کند و اگر بیش از این نیاز داشته باشد مازاد آن با قیمت آزاد محاسبه می شود. قبل از سوختگیری مشخصات اتومبیل باید ثبت شود و این کار به دو شکل انجام می شود، یا اینکه به صورت دستی انجام می شود یعنی پلاک و مشخصات خودرو توسط اپراتور در سامانه ثبت می شود و یا اینکه اتومبیل در محل مخصوصی که دوربین قرار دارد توقف می کند و ثبت مشخصات به صورت اتوماتیک انجام می شود.  

تقریبا 130 کیلومتر از بغداد تا سامرا فاصله است که با توجه به ایستگاههای بازرسی متعدد جدود دو ساعت و نیم طول کشید تا با عبور از روی تاج سد سامرا که بر روی رود دجله ساخته شده به مسجد و برج سامرا رسیدیم. نگهبان به ما گفت که امکان بازدید به دلیل مرمت وجود ندارد و با اصرار راننده ما قرار شد تا یکساعت بعد مراجعه کنیم. در این فاصله ما به زندانی که امام هادی در دوره متوکل عباسی آنجا زندانی بود، رفتیم. این بنا هم در حال مرمت است. 

کمتر از یکساعت بعد به محوطه باستانی برج و مسجد سامرا برگشتیم. این مجموعه در لیست میراث جهانی ثبت شده است. مسجد جامع سامرا یکی از مسجدهای مشهور دورهٔ خلافت عباسیان در شهر سامرای عراق است که در سال ۲۳۷ (قمری) / ۸۵۲ میلادی بنا شد و سازهٔ پرآوازهٔ آن، مناره اش است که به الملویه (به معنای:پیچاپیچ، پیچیده گردان) مشهور است. ساخت این مسجد در سال ۸۴۸ میلادی آغاز شد و در سال ۸۵۲ م در دوره خلافت متوکل علی‌الله – که پایتخت خلافت را از بغداد به سامرا برد- پایان یافت. مسجد جامع به وسعت ۱۷ هکتار گسترده شده است و ساختمان خود مسجد ۳۸۰۰۰ متر مربع است، حتی تا ۴۰۰ سال بعد از ساخته شدنش هم هنوز بزرگ ترین مسجد محسوب می شد تا این که در سال ۱۲۷۸ به دست نیروهای مغول و فرمانروایشان هولاگو خان تخریب شد. شدت این تخریب به اندازه ای بود که تقریبا تمام قسمت های آن را تحت تاثیر قرار دارد و فقط دیوارهای بیرونی و مناره ی بلند آن که ۵۲ متر طول داشت، از این مسجد باشکوه بر جا ماند. مناره مسجد یکی از بلندترین مناره‌های جهان اسلام محسوب می‌شود و به صورت ۵ حلقه دایره‌ای است که بر روی هم سوار شده‌اند و همه اینها بالای سطحی مربع شکل قرار دارند. این حلقه‌های دایره‌ای در پایان به اتاقکی منتهی می‌شوند. امروزه از این مسجد تنها دیوار بیرونی و مناره حلزونی شکل معروف آن بر جای مانده‌است. 

کمتر از بیست کیلومتر در شمال غربی سامرا و در کنار بزرگراه بغداد به موصل، بنای آجری نسبتا سالم قرار دارد که یادگاری از یک کاخ دوره خلیفه معتمد عباسی است. به این بنا کاخ عاشق گفته می شود و  قدمت آن به قرن نهم می رسد. این کاخ از دو طبقه تشکیل شده و به شکل مستطیل به طول 121 متر و عرض 96 متر است.دیوار خارجی کاخ عاشق، آجرکاری زیبایی دارد و برج و باروهای آن نیز کاملا مرمت شده اند. هر چند در حال حاضر حفاظت جدی از آن انجام نمی شود ولی به نظر می آید که یکی از آثار تاریخی مهم این منطقه باشد.

ما برای رسیدن به شهر باستانی آشور، ابتدا از شهر معروف تکریت گذر کردیم. این شهر عمده شهرت خود را مدیون دیکتاتور سابق عراق-صدام حسین- است. صدام در روستای العوجه که در حاشیه شهر تکریت است در سال 1937 به دنیا آمد.

 تقریبا دو ساعت زمان برد تا به میراث جهانی آشور رسیدیم. درب مجموعه باز بود ولی کسی در اتاقک نگهبانی نبود. چند دقیقه بیشتر نگذشته بود که مردی با لباس محلی به ما نزدیک شد که بعدا متوجه شدیم، نگهبان این مجموعه است. راننده ما با زبان عربی شروع به خوش و بش با او کرد. از لحن او اینطور بر می آمد که به خاطر نظامی بودن این منطقه، بازدید از این اثر تاریخی امکان پذیر نمی باشد. که البته با چانه زنی راننده و دادن مقداری پول اجازه صادر شد. برای بازدید از قسمتهای مختلف این محوطه تاریخی باید با اتومبیل وارد آن شد چون مجموعه ای وسیع است. 

شهر آشور، از قرن 14 تا 9 قبل از میلاد پایتخت آشوریان بود. این شهر یکبار در سال 612 قبل از میلاد توسط نیروهای متحد بابل و ماد ویران شد و در سال 2015 نیز توسط نیروهای داعش بسیار صدمه دید. این محوطه در محل تلاقی رودخانه زاب کوچک با دجله قرار دارد. ظاهرا قرار است در این منطقه سد مخول، احداث شود که به شدت این آثار را تهدید خواهد کرد. 

بقایای حفاری شده از ساختمان‌های عمومی و مسکونی آشور، سوابق برجسته‌ای از سیر تحول ساختمان‌سازی از دوره سومری و اکدی تا امپراتوری آشور و همچنین احیای کوتاه دوره اشکانی را ارائه می‌دهد.

شهر آشور از نظر ساختاری به دو بخش تقسیم می‌شود: شهر قدیمی (قلب شهر) که در قسمت شمالی و بزرگترین بخش آشور است و شهر جدید که در اواسط هزاره دوم قبل از میلاد ساخته شد. ویژگی های اصلی شهر که اکنون در محل قابل مشاهده است شامل بقایای معماری از زیگورات و معبد بزرگ خدای آشور، معبد دوگانه آنو و آداد، معبد ایشتار، کاخ قدیمی با مقبره های سلطنتی و چندین سکونتگاه در بسیاری از نقاط شهر است. اطراف شهر را بقایای یک دیوار دوگانه با چندین دروازه و یک خندق بزرگ احاطه کرده است. اکثر ساختمان‌های شهر بسته به دوره با آجرهای گلی خشک شده با پایه‌های سنگ‌های استخراج شده یا سنگ‌های پوشیده شده ساخته شده‌اند. اشیاء هنری و بخش هایی از بقایای معماری شهر در حال حاضر در موزه های بزرگ جهان به نمایش گذاشته شده است.

در زمان پادشاهی آشورنصیرپال دوم پادشاه نوآشوری (883-859 ق.م) پایتخت از شهر آشور به شهر نمرود منتقل شد. پس از آن، آشور با وجود از دست دادن کارکرد خود به عنوان پایتخت ملی، همچنان مرکز مهم مذهبی و استانی آشوریان بود. پادشاهان نوآشوری بنا به درخواست پیشینیان خود، در مقبره‌ها و کاخ‌های اصلی آشور کارهای مرمتی را انجام دادند و محل دفن سلطنتی را در محوطه کاخ سلطنتی قدیمی برپا کردند. اکثر خانه‌های شخصی و محله‌های زندگی به جا مانده، مربوط به این دوره نوآشوری است و اطلاعات مهمی در مورد معماری داخلی و شرایط زندگی بخش‌هایی از جامعه آشوری که به نخبگان سلطنتی تعلق ندارند، ارائه می‌دهد. با مطالعه و بررسی بیش از 1000 قبر در قبرها و مقبره ها که عمدتاً در داخل ساختمان ها قرار دارند، اطلاعات مفیدی در مورد جنبه های آیین های تدفین و فرهنگ تدفین بدست آمده است. بیشتر قسمتهای این محوطه باستانی هنوز کاوش نشده است.

زیگورات آشور بیشتر به شکل یک تپه می باشد و دارای یک دالان ورودی تقریبا به طول 15 متر است. دالان باریک است ولی ارتفاع کف تا سقف در بعضی از قسمتها به 4 متر هم می رسد. آجرهایی که در دیوار و سقف دالان وجود دارند همگی با همان شکلی که بیش از 4 هزار سال پیش داشتند حفظ شده اند. با ورود به داخل این دالان و لمس آجرهای خشتی آن، هر لحظه تصور می کنید که ممکن است همچون فیلمهای ایندیاناجونز اتفاق غیر مترقبه ای رخ دهد. به راستی که تجربه منحصر به فردی است.

بنای دیگر نزدیک زیگورات، کاخ اشکانی و معبدی با معماری آن دوره است. در سمت غرب، سه طاق عریض دروازه طبیرا که قدمت آن به قرن چهاردهم قبل از میلاد برمی‌گردد، دیده می شود.  اگرچه این دروازه هنوز بهترین بنای تاریخی حفظ شده در این سایت است، اما در سال 2015 هنگامی که شبه نظامیان داعش پس از فتح منطقه، سوراخی را در ساختار آن منفجر کردند، آسیب زیادی به آن وارد شد. در سال 2020، سه سال پس از آزادسازی منطقه، یک پروژه مشترک بین دانشگاه آمریکایی عراق-سلیمانی و بنیاد علیف(گروهی که برای حفاظت از میراث فرهنگی در مناطق جنگی کار می کند) کار بازسازی دروازه را انجام داد. ما تقریبا دو ساعت را علی رغم هوای بسیار گرم، در این محل گذراندیم. 

مقصد بعدی منطقه باستانی هترا بود. جاده باریک و از مناطق تپه ماهوری عبور می کند. رد پای جنگ داعش را در بسیاری از روستاها می توان دید. بسیاری از خانه ها تخریب یا آسیب جدی دیده اند. تعداد زیادی از روستاها فاقد سکنه هستند. به تعداد پاسگاههای بازرسی مشخصا افزوده شده است و در اطراف آنها ادوات نظامی سنگین از قبیل مسلسل دوشکا، خودروهای زره پوش و جیپهای هامر، مستقر هستند. دمای هوا بیش از 45 درجه سانتی گراد است ولی سربازان در پشت سلاحهای خود نشسته و آماده اند. مشخص است که هنوز امنیت کافی برقرار نیست. در هر پست بازرسی، طوری به ما نگاه می کنند، انگار که مجنون هستیم.

تقریبا یک ساعت طول کشید تا به هترا رسیدیم و طبق معمول با در بسته مواجه شدیم. دوباره راننده به کمک ما آمد! با سرباز دم در شروع به رایزنی کرد و او را مجاب کرد تا با مسئول مربوطه که در داخل سایت بود صحبت کند. بعد از نیم ساعت به ما اجازه ورود دادند. شهر هترا دارای معماری خاصی است که می‌توان سه نوع تمدن ایرانی، یونانی و رومی را در آن دید. ساختمان‌های این شهر غالباً از سنگ است و اسلوب معماری آن مخلوطی از اسلوب معماری ایرانی، آشوری و عربی و یونانی است. القاب و نام‌های امیران این شهر بیشتر آرامی و عربی است و به سبب معابد متعددی که داشته به بیت الهه (خانه خدا) شهرت داشت. این شهر احتمالا در قرن دوم یا سوم قبل از میلاد در دوره سلوکیان احداث شد. هترا در زمان اشکانیان که آن را تحت حمایت خود داشتند و حکومت آن را تقویت می‌کردند، چندین بار مورد حمله رومیان قرار گرفت. تراژان در سال ۱۱۶ م. آنجا را گرفت اما در پایان همان سال که شهر را مجدداً محاصره کرد بدون گرفتن نتیجه‌ای عازم روم شد. سوروس که در سال ۱۹۵ م اشکانیان را شکست داد، اعراب هترا را نیز قلع و قمع کرد. در حدود سال 240 پس از میلاد، شهر به دست شاپور اول افتاد و ویران شد. برخلاف پارت‌ها که دولت‌های کوچک را در داخل و در مرزهای خود تحت حمایت خود گرفته و تقویت می‌کردند، ساسانیان به ادامه حیات این دولت‌ها یا نفوذ دولت‌های بیگانه در درون ایران گرایشی نداشتند. به همین جهت بود که بسیاری از این حکومتهای محلی از جمله هترا از بین رفتند. داعش در سال 2014 این منطقه را به اشغال خود درآورد و صدمات جبران ناپذیری به آن وارد کرد. 

با عبور از درب ورودی، وارد محوطه بزرگی می شویم. تقریبا 150 متر را طی می کنیم تا به معبد ماران که سازه ای با معماری یونانی است می رسیم . این سازه دارای ستونهایی با طرح ایونی است. 

در پشت معبد مارن دو ایوان بزرگ با طاقها گنبدی زیبا و مرتفع وجود دارد. بر روی دیوارها مجسمه های سنگی(عقاب، شیر، انسان) وجود دارد که برخی از آنها با هجوم داعش تخریب شده است. ما تا نزدیک غروب آفتاب در این مجموعه عظیم و زیبا بودیم و سپس به سمت موصل حرکت کردیم. 

با نزدیک شدن به موصل روستاهای بیشتری را می دیدیم که تخریب شده اند. در یکی از پستهای بازرسی به ما آدرس هتلی را در موصل دادند تا برای اقامت به آنجا مراجعه کنیم. ظاهرا به راننده ما توضیح داده بودند که ما اجازه نداریم به غیر از این هتل جای دیگری بمانیم. همچنین شماره تلفن راننده را هم گرفته بودند تا در صورت لزوم با او تماس بگیرند که البته تا آنجا که من متوجه شدم، حداقل دو بار به او زنگ زدند.

ما در هتل کهرمانه موصل در خیابان الدواسه اقامت کردیم. به نظر می آمد که این هتل قدیمی است ولی بعضی از قسمتهای آن بازسازی شده است. ما برای اقامت در این هتل بابت هر شب 45000 دینار برای هر اتاق 3 تخته پرداخت کردیم که شامل صبحانه نمی شد.

خیابان الدواسه یکی از مناطق تجاری شهر موصل می باشد. شبها تردد اتومبیل در آن ممنوع است و خیابان به یک فروشگاه بزرگ با ده ها دستفروش تبدیل می شود که در هر گوشه بساط کرده اند. صدای موزیک خیابانی همه جا شنیده می شود و جوانان موصل مشغول تردد در خیابان هستند. رستورانها از مشتری پر است و قهوه خانه ها مشتریانی دارد که اکثرا در حال قلیان کشیدن هستند. اما در این همهمه تقریبا اثری از زنان نمی توان دید. به نظر می آید هنوز ترس و احساس ناامنی از وجود داعش در شهر وجود دارد. فروشگاهها و مغازه های مجاور خیابان مشخصا مرمت شده اند تا آثار جنگ در آنها کم رنگ شود ولی درست در کوچه های پشتی به راحتی می توان فاجعه ای را که در این شهر رخ داده است را مشاهده کرد.

ما ساعتی را در خیابان الدواسه گذراندیم و شام را در رستوران روبروی هتل صرف کردیم.

روز ششم، چهارشنبه هفتم تیرماه 1402:

صبحانه را در یک قهوه خانه صرف کردیم. من این فرصت را داشتم که چند کوچه و خیابان اطراف را هم ببینم. تخریب بعضی از ساختمانها گواه بر این بود که مورد اصابت گلوله توپ و یا بمباران هوایی قرار گرفته اند. آثار گلوله بر در و دیوارهای منازل مشخص بود. هنوز بر روی بالکن خانه ای سنگربندی با کیسه های شنی وجود داشت. علی رغم اینکه ظاهر بسیار خانه ها آسیب جدی دیده بود، ولی کاملا مشخص بود که زندگی در داخل آن جریان دارد. 

رود دجله از وسط شهر موصل عبور می کند و شهر را عملا به دو قسمت غربی و شرقی و یا به گفته خود اهالی به  سمت راست و سمت چپ تقسیم می کند. ما شب را در قسمت شرقی موصل بودیم و برای بازدید از شهر قدیم و باستانی نینوا می بایست به قسمت غربی شهر برویم. موصل دارای پنج پل بر روی دجله است. قسمتی از شهر بر روی تپه ای در غرب دجله قرار دارد. با اینکه ما به این محل نرفتیم ولی از دور کاملا مشخص بود که کاملا ویران شده است. محدوده شهر باستانی نینوا همانطور که گفتم در دست راست دجله قرار دارد. با اینکه دور تا دور این منطقه را با اتومبیل چرخیدیم ولی غیر از دو محل که بقایایی از دیوار قدیمی وجود داشت، نتوانستیم آثار دیگری پیدا کنیم. ظاهرا این منطقه با بولدوزر توسط داعش کاملا تخریب شده است. 

نینوا از شهرهای بسیار مهم و برای مدتها پایتخت آشور و از بزرگترین شهرهای جهان باستان بود. در 1800 سال پیش از میلاد، نینوا از شهرهایی بود که به سبب وجود معبد ایشتار اهمیت آیینی داشت. بدون شک کاخ سناخریب(یکی از پادشاهان آشور در 700 سال قبل از میلاد) یکی از باشکوه ترین بناهای نینوا بود. این کاخ شامل حداقل ۸۰ اتاق مزین به مجسمه های سنگی  بود. تعداد زیادی لوح‌ با خط میخی در قصر پیدا شد. تخمین زده شده که برای ساخت فونداسیون این کاخ بیش از ۲میلیون و ۶۸۰هزار متر مکعب  آجر (تقریباً ۱۶۰ میلیون آجر) استفاده شده است. برخی از درهای اصلی با شکل سنگ‌های عظیم «لاماسو» تا وزن سی هزار کیلوگرم (۳۰ تن) در کنار هم قرار گرفته‌اند.لاماسو یا گاو بالدار در اساطیر کهن ایرانی یک خدای محافظ بود، که معمولاً با بدن گاو نر یا شیر، بال عقاب و سر انسان نشان داده می شود. بسیاری از مجسمه ها، الواح و دیوارنگاره هایی که از این منطقه کشف شد، در موزه های بریتانیا، آلمان و آمریکا نگهداری می شوند. آشوربانیپال-یکی دیگر از پادشاهان قدرتمند آشور- در نینوا کتابخانه ای بزرگ شامل 30 هزار لوح گلی داشت که در جریان حمله بابل و ماد در سال 612 پیش از میلاد به آتش کشیده شد. البته بسیاری از این الواح که از خشت خام بودند، در اثر آتش سوزی به گل پخته تبدیل شدند. الواح گلی که داستان “حماسه گیلگمش” را روایت می کنند، در این منطقه کشف شد.

مقبره یونس پیامبر در قسمت شرقی موصل واقع است که متاسفانه توسط داعش آسیب فراوان دیده و به علت مرمت بازدید از آن ممکن نبود. 

ما به سمت شهر دهوک حرکت کردیم ولی بجای اینکه از آزادراه موصل-دهوک برویم، اشتباها وارد مسیر دیگری شدیم که ابتدا به شهر شیخان می رسید و از آنجا به سه دهوک می رفت. کمی قبل از شیخان از دو پاسگاه بازرسی که یکی مربوط به نیروهای حشد شعبی و دیگری مربوط به پلیس مرزی عراق بود گذر کردیم. هر کدام حداقل نیم ساعت ما را معطل کردند. کمی جلوتر به سرحد کردستان عراق رسیدیم. مدارک ما چک شد و صد متر جلوتر برای ثبت مشخصات در گمرک کردستان توقف کردیم. حدود یک ساعت طول کشید تا مشخصات ما وارد کامپیوتر شد. جالب این بود که اسم هر کدام از ما را به نام پدر صدا می کردند و اصلا کاری به نام خانوادگی نداشتند. سپس پاسپورتهای ما را به همراه تکه کاغذ کوچکی که اسامی ما روی آن نوشته بود به راننده دادند و ما سوار اتومبیل شدیم.

 کمتر از پنجاه متر را طی کرده بودیم که توسط ایستگاه بازرسی دیگری متوقف شدیم. سوالهای رایج پرسیده شد و از ما خواستند تا همان برگه کوچک که اسامی ما روی آن نوشته بود را ببیند. راننده هم برگه را به همراه پاسپورتها تحویل داد. مامور گفت که شما شش نفر هستید، در حالی که اسم پنج نفر روی کاغذ نوشته شده است. اینجا بود متوجه شدیم که اشتباه فاحشی رخ داده است. دو نفر از گروه ما اسمشان حسین و اسم پدرشان علی اصغر بود. از آنجایی که با نام خانوادگی کلا کاری نداشتند، بر روی کاغذ فقط یک اسم ” حسین علی اصغر” نوشته شده بود. قبل از اینکه مسئله غامض شود. پاسپورتها و تکه کاغذ را گرفتم و به سمت مکانی که آن را صادر کرده بود رفتم. مشکل بعدی این بود که به آن شخص بفهمانم که بجای دو اسم فقط یک اسم را نوشته است. او هم زیر بار نمی رفت و می گفت مگه میشه دو نفر اسمشان شبیه هم باشه؟! خلاصه پاسپورتها را باز کردم و جلو چشمش گرفتم و او هم با دیدن عکس پاسپورت راضی شد که این دو نفر را دیده است. البته برای تشخیص این دو نفر مشکلی نداشت چون از آنجا که به راحتی میشد اتومبیل  را دید که مورد بازرسی قرار گرفته است. همه وسایل تخلیه شده بود و چمدانها بازرسی می شدند. بالاخره اسم فرد ششم در بالای اسامی دیگر نوشته شد. من هم کاغذ را با پاسپورتها تحویل دادم و اجازه ورود صادر شد. تقریبا از زمانی که وارد محدوده کردستان شدیم بیش از یک ساعت و نیم را در بازرسی گذراندیم.

ابتدا وارد شهر شیخان شدیم و به سمت سد دهوک حرکت کردیم. طبیعت کاملا متفاوت شد. دیگر از بیابانهای خشک و لم یزرع خبری نبود. بیشتر زمینها زیر کشت محصولات کشاورزی بود. کمی بعد وارد منطقه کوهستانی با اقلیم زاگرسی شدیم. جنگل بلوط نمای بسیار زیبایی به کوهها داده است و طبعا دمای هوا نیز به گرمی مناطق مرکزی نیست. سد دهوک یک سد خاکی است که در شمال شهر دهوک احداث شده است. تفرجگاه بسیار مصفایی در پای این سد ساخته شده است و محل خوبی برای گردهمایی اهالی شهر است. غار چاریستین که از غارهای باستانی است در مجاورت این محل واقع است. در صورتی که زمان کافی داشته باشید، بازدید از آن را حتما توصیه می کنم. ما ناهار دیر وقت خود را در این مکان خوش آب و هوا صرف کردیم.

کمی در داخل شهر گردش کردیم و سپس دهوک را به سمت روستای لالش ترک کردیم. دهوک شهر تمیز و خوش آب و هوا در منطقه ای کوهستانی است. 

با گذر از دره ها و مناطق جنگلی به پست بازرسی رسیدیم که به نظر می رسید مربوط به روستای لالش باشد. ساعت حدود 7:30 بود و هوا کم کم داشت تاریک می شد. سربازی که آنجا بود، اجازه ورود به ما نداد. راننده ما به عربی و کردی دست و پا شکسته از او خواهش کرد ولی فایده ای نداشت و به ما گفت که سرباز به هیچ عنوان زیر بار نمی رود. تصمیم گرفتم تا شانس خودم را امتحان کنم. با زبان اشاره، فارسی، انگلیسی به او فهماندم که می خواهم با مقام مافوق او صحبت کنم. بالاخره او که به نظر کمی آرامتر شده بود با دست به اتاقکی که 50 متر جلوتر بود اشاره کرد. از دور مشخص بود که چند نفر جلو اتاقک نشسته اند. وقتی نزدیک شدم دیدم که یک نفر لباس نظامی دارد و دو نفر دیگر لباس شخصی هستند. بعد از سلام و احوالپرسی از آنها خواستم که به ما اجازه ورود بدهند ولی اصلا زیر بار نمی رفتند. در همین زمان پسر جوانی نزدیک آمد و به زبان انگلیسی به من گفت که چون دیروقت است اجازه ورود نخواهید داشت. خوشبختانه او توانست کمی از صحبتهای من را برای آنها ترجمه کند. ناگهان متوجه شدم که نگاههای این افراد به پشت سر من معطوف شده است. برگشتم و دیدم مردی قد بلند با دستار و لباس سرتاسر سفید به همراه دو نفر دیگر در چند متری پشت سر من ایستاده اند. متوجه شدم که آن مرد ممکن است بتواند کمک کند. به سمت او رفتم. مردی خوش رو و مودب بود و بلافاصله به انگلیسی از من پرسید که آلمانی بلد هستم؟ که البته جواب من منفی بود. خوشبختانه مترجم زبان انگلیسی وارد شد و حرفهای ما را ترجمه کرد. به او گفتم که متاسفانه بیش از زمانی که تصور می کردیم در مرز کردستان معطل شدیم و به همین خاطر نتوانستیم در زمان مناسب به اینجا برسیم. همچنین به او گفتم که من و دوستانم بیش از 2000 کیلومتر را برای دیدن روستای آنها طی کرده ایم و متاسفانه زمان دیگری در اختیار نداریم تا بتوانیم روز بعد مجددا بازگردیم.کمی بعد او به مامور پاسگاه اشاره کرد که اجازه دهد تا ما وارد شویم. اینطور بود که موفق به بازدید از روستای لالش شدیم.

لالش زیارتگاه اصلی ایزدیان است. شیخ عَدی بنیانگذار آیین یزیدی در سال ۱۱۶۰ میلادی در لالش از دنیا رفت و از آن جهت که آرامگاه وی در لالش واقع شده، هر یزیدی در صورت توانایی‌اش باید در زندگی دست کم یک‌بار به زیارت این آرامگاه برود. یزیدیانی که در پیرامون لالش زندگی می‌کنند هر سال بهار برای انجام آیینی ویژه گرد هم می‌آیند. باور بر این است که نام کیش ایزدی ریشه در واژه فارسی ایزد دارد. عناصری همچون ستایش خورشید و آتش در این آیین نشانه‌هایی از باورهای باستانی ایرانیان، مهرپرستی و دین زرتشت دارد. زیارتگاه‌های (معابد) آن‌ها اغلب با تصویر خورشید آراسته شده‌است و گورهای آن‌ها به سمت شرق، در جهت طلوع آفتاب هستند. «ایزدیان» هم مثل بسیاری از پیروان ادیان باستانی اعتقاد دارند که «جهان و هرچه در او هست» از چهار عنصر اصلی یعنی «آب، باد، خاک و آتش» ترکیب یافته‌است. ایزدیان بر این باورند که جهان در لالش زاده شده‌است.  پیش از حمله داعش به شمال عراق در تابستان سال ۲۰۱۴ نزدیک به ۵۵۰ هزار ایزدی در این کشور زندگی می‌کردند که حدود ۳۶۰ هزار نفر از آنان موفق به فرار به کشور‌های دیگر شدند، ولی شماری از زنان و دختران این اقلیت به اسارت اعضای داعش درآمدند و به مناطق مختلف تحت سیطره داعشی ها در عراق و سوریه منتقل شدند. بسیاری از باور‌های ایزدی‌ها از مسیحیت مشتق شده است. آن‌ها هم به انجیل و هم به قرآن احترام می‌گذارند. 

حدود 200 متر جلوتر به پارکینگ رسیدیم. از اینجا به بعد باید کفشها را درآورد و با پای برهنه وارد روستا شد. اولین چیزی که به چشم می آید، پاکیزگی محوطه روستا است. روستا در میان دره قرار دارد. خانه ها و زیارتگاهها در دامنه کوه ساخته شده اند. مقبره ها دارای گنبد مخروطی شکل هستند. تردد بسیار کمی در روستا وجود دارد. ما سعی کردیم تا قبل از تاریک شدن هوا از قسمتهای مختلف روستا بازدید کنیم. خوشبختانه جوانی که کمی قبل دیده بودم و انگلیسی می دانست را در محوطه روستا مجددا ملاقات کردم. او به من جوان دیگری که همراهش بود را معرفی کرد و گفت مترجم زبان فرانسوی و آلمانی است و محل زندگیش در بلژیک است ولی سالیانه برای مدتی به روستا می آید تا راهنمای گردشگران باشد. به اتفاق به جاهای مختلف روستا رفتیم. آنها درباره مکانهای مذهبی و مقبره ها به من توضیحاتی دادند. بخاطر ماهیت کوهستانی روستا، پشت بام برخی خانه ها، هم سطح کوچه یا حیاط خانه دیگری می باشد. مکانهایی برای اقامت زوار در نظر گرفته شده است که می توانند در آنجا بمانند و حتی آشپزی کنند.

در هنگام خروج از روستا با همان مرد مذهبی که اجازه ورود ما را داده بود مواجه شدیم. از او بابت محبتش تشکر کردیم. او به ما توضیح داد که به دلایل امنیتی، دولت اجازه تردد افراد غریبه را بسیار محدود و خصوصا بعد از ساعت 5 عصر کلا ورود به روستا را برای غیر ساکنین ممنوع کرده است. 

با خروج از روستا به سمت شهر اربیل به راه افتادیم. اربیل مرکز اقلیم خودمختار کردستان عراق است و عمده جمعیت آن کرد هستند.

با ورود به شهر اربیل با توجه به نمای ساختمانها، شهرسازی و پاکیزگی شهر متوجه شدیم که به یک شهر مدرن وارد می شویم.

اقامت ما در هتل Soul Mate بود و برای دو شب اقامت با صبحانه 170 دلار پرداختیم. 

روز هفتم، پنجشنبه هشتم تیرماه، 29 جولای 2023:

مهمترین مکان دیدنی شهر اربیل، ارگ قدیمی و بازار اطراف آن است. ارگ در مرکز شهر و بر روی تپه ای به ارتفاع 25 تا 35 متر واقع شده و شهر به تدریج در اطراف آن گسترش پیدا کرده است. شهرسازی اربیل به شکل دایره های متحدالمرکز است که با خیابانهای عمودی به مرکز شهر(ارگ) وصل می شود. گفته می شود که ارگ اربیل با 6000 سال قدمت قدیمی ترین ارگ جهان است. این بنا در لیست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است. برای بازدید از داخل ارگ بیش از یک ساعت زمان نیاز است. بازار سرپوشیده قیصری در روبروی در ارگ قرار دارد و عمدتا محل فروش وسایل خانه و همچنین سوغاتی است. معمولا گردشگران زیادی را در این مکان پیدا خواهید کرد. در اطراف بازار و ارگ می توان بیش از یک ساعت وقت گذراند. 

سه نفر از همراهان سفر تصمیم گرفته بودند تا با اتوبوس به تهران برگردند، به همین خاطر به اتفاق به ترمینال شهر اربیل رفتیم که بسیار شبیه به ترمینال آزادی بود. بیشتر شرکتهای مسافرتی سرویسهایی به شهرهای مختلف ایران داشتند و بیشتر افرادی که در آن دفاتر کار می کردند فارسی بلد بودند. بلیط اربیل به تهران را برای روز آینده  ساعت 9 صبح به قیمت یک میلیون تومان خریدیم.

مناره مظفریه یا مناره چولی در پارک مناره واقع شده  و قدمت آن به اواخر قرن 12 میلادی و سلطنت پادشاه مظفرالدین ابوسعید الکوکبوری باز می گردد. این بنا 36 متری، دارای پایه ای هشت ضلعی مزین به دو طبقه طاقچه است که با بالکن کوچکی از میل اصلی جدا می شود.  پارک مناره از تفرجگاههای معروف در شهر اربیل است.

اربیل مثل بسیاری از شهرهای مدرن جهان دارای تعداد قابل توجهی مجموعه فروشگاههای بزرگ(مال) است که عرضه کننده محصولات بسیاری از برندهای معروف هستند. مهمترین و معروفترین آنها: فمیلی مال، مجیدی مال و گولان مال می باشد.

مسجد جلیل خیاط از مساجد زیبای اربیل است که در سال 2007 تکمیل شد. گفته می شود که محوطه داخلی مسجد بسیار زیباست. معماری خارجی و شکل گنبد آن بی شباهت به مساجد استانبول نیست.  متاسفانه در ساعتی که ما در آنجا بودیم، بازدید از داخل مسجد ممکن نبود.

با فرا رسیدن غروب به دیدار آرش-دوست دوران کودکی ام- رفتم. او به همراه خانواده اش در شهرکی که بیشتر خارجی های مقیم اربیل در آن اقامت دارند، زندگی می کند. آرش داستانهای جالبی از زمان پرالتهابی که شهر در هنگام حمله داعش تا لبه سقوط پیش رفته بود، تعریف کرد. 

روز هشتم، جمعه نهم تیرماه:

صبح زود مسعود و حکیم با ماشین و از مسیر کرکوک عازم بغداد شدند. حسین، پیمان و محمد با اتوبوس ساعت 9 از ترمینال اربیل به سمت تهران حرکت کردند.

من و علی به اتفاق آرش برای صرف صبحانه به منطقه عنکاوه رفتیم. بیشترین جمعیت مسیحی شهر اربیل در این منطقه زندگی می کنند. از خیابانها و کوچه های باریک، کاملا مشخص است که بافت قدیمی دارد. ظاهرا این منطقه چون مسیحی نشین است، کلابهای شبانه و بار دارد و هر شب میزبان تعداد قابل توجهی از افرادی است که در مناطق دیگری از اربیل زندگی می کنند. 

در محلی که به نظر می رسید اثری تاریخی است، توقف کردیم. مشغول خواندن تابلو معرفی آن منطقه بودیم که فردی حدود 40 ساله به ما نزدیک شد و پرسید که ما که هستیم و اینجا چکار داریم و چرا از کلیسا عکس می گیریم. درست در روبرو این مکان باستانی یک کلیسا با ساختمانی بسیار معمولی قرار داشت. ما هم به او توضیح دادیم که توریست هستیم و قصد ما از توقف در این محل، بازدید این منطقه تاریخی بوده. ظاهرا توضیحات ما برایش کافی نبود و به فرد یا جایی زنگ زد و با زبان کردی ماوقع را به آنسوی خط توضیح می داد. چون متوجه شدیم که مشکل اساسی او، عکاسی از کلیسا بوده، لذا عکسهایی که اخیرا گرفته بودیم را به او نشان دادیم تا دست از سر ما بردارد. جالب این بود که یکساعت بعد وقتی مجددا از آن محل گذر کردیم، او را دیدیم که در همان منطقه ایستاده بود.

صبحانه ای که برایش تا این سر شهر آمده بودیم شامل دو جور نان مخصوص بود. اولی نان لایه لایه ای است که به آن کاهی می گویند و با شربت شیرین خورده می شود و دیگری لحم عجین نام دارد که از خمیر گرد و نازکی تشکیل می‌شود و روی آن گوشت چرخ کرده و سبزیجات خرد شده مانند پیاز، گوجه فرنگی و جعفری می‌ریزند و می‌پزند. در حقیقت می توان اینطور فرض کرد که پیتزای بدون پنیر است!

 بعد از صرف صبحانه در شهر گشتی زدیم و به فرودگاه رفتیم. افرادی که با اتومبیل به فرودگاه اربیل می روند می بایست در محل خاصی توقف کنند، از اتومبیل پیاده شوند تا چند نفر اتومبیل را بازرسی کنند و سپس به سمت سالن ورودی حرکت کنند. در هنگام ورود به سالن ورودی ابتدا بازرسی کامل انجام می شود، بلیط و پاسپورت چک می شود و در مرحله بعد مسافران سوار بر اتوبوس مخصوص فرودگاه می شوند و به سالن پروازهای خروجی می روند. 

در اینجا مجددا بازرسی بدنی انجام می شود و پس از مراسم تحویل بار و دریافت کارت پرواز به غرفه چک پاسپورت هدایت می شوید. تا زمان باز شدن گیت پرواز فرصت کافی وجود دارد تا در سالن فری شاپ، باقی مانده دینارهای عراقی را خرج کنیم. تقریبا پرواز اربیل به دبی 3 ساعت طول می کشد.

افشین ایران پور

کانون گردشگران جوان ایران

www.kanoonirangardan.ir

نوشته گزارش سفر به عراق: بین النهرین و شش هزار سال جنگ اولین بار در کانون گردشگران جوان ایران پدیدار شد.

گزارش سفر به ژاپن، سرزمین تفاوتها.ژاپن یکی از کشورهایی است که در لیست سفر همه جهانگردان و علاقمند به سفر جای دارد. دلایل متعددی برای این اشتیاق وجود دارد که در ادامه حتما به آن اشاره خواهم کرد.

اولین دلیل آن تاریخ ژاپن است. لذا بهتر است که نگاهی اجمالی به تاریخ جالب این کشور داشته باشیم. از آنجایی که اسامی ژاپنی بسیار شبیه به هم هستند و بخاطر سپردن آن  معمولا مشکل است، سعی کرده ام که بسیار ساده آن را حکایت کنم. 

بطور کلی تاریخ ژاپن را می توان به چهار فصل مهم تقسیم کرد:

• دوران پیش و آغاز تاریخ

• دوران باستان

• قرون وسطی

• دوران نوین

1.دوران پیش و آغاز تاریخ: (10 هزار سال قبل از میلاد تا پایان قرن هفتم میلادی) به نخستین انسانهایی که غارنشینی را رها کردند و در کنار یکدیگر به کشاورزی پرداختند در تاریخ ژاپن تمدن جومون را به وجود آوردند که تا سال 500 قبل از میلاد ادامه داشت. از سال 500 قبل از میلاد تا 300 میلادی وارد دوره یایویی می شویم که شاخص آن کشت متمرکز برنج در شالیزارها و دامپروری است. دوره بعدی (250 تا 538 میلادی) به دوره کوفون معروف است. نام این دوره از شکل قبرهایی که نمای آنها شبیه به شکل سوراخ کلید می باشد گرفته شده است. در این زمان که تقریبا همزمان با دوره حکومت ساسانیان در ایران بود، قومی مقتدر به نام یاماتو در ژاپن قدرت گرفت و حاکمان آن که در منطقه نارا و اوزاکا حکمرانی می کردند، از دربار چین درخواست عنوان سلطنتی کردند. فرهنگ این دوره بر مبنای آیین شینتو بود که پیش از آیین بودایی در ژاپن رواج داشت. 

2-دوران باستان

با گسترش قلمرو یاماتو دودمان امپراتوری شکل گرفت که دوره آسوکا و نارا را بوجود آورد و تا سال 793 میلادی دوام داشت، در این زمان خط چینی به همراه آیین کنفوسیوس و تائوئیسم و نهایتا آیین بودایی وارد ژاپن شد. در این دوران پایتخت شهر نارا بود.

تا اواخر قرن 12 قدرت در دست خاندان فوجی وارا  بود و عملا امپراتور در اداره کشور اختیار نداشت. در همین زمان بود که نظامیانی به نام سامورایی پدید آمدند و پایتخت به کیوتو منتقل شد.

3-قرون وسطی و پیشا نوین

دوران قرون وسطی ژاپن از قرن دوازده تا قرن هفده میلادی به طول انجامید و در طی آن قدرت واقعی در دست امیران طایفه‌های منطقه‌ای (دای‌میوها) و سرداران نظامی (شوگان‌ها) بود. امپراتور ظاهرا حاکم کشور بود و در عمل قدرتی نداشت.

در اواخر قرن دوازدهم یک سامورایی به نام میناموتونو یوریتومو توانست بر حریفان غلبه کند و اداره مملکت را به عهده بگیرد. امپراتور ژاپن به پاس این لیاقت و البته تحت فشار خاندان میناموتو او را ستود و در سال ۱۱۹۲ به او لقب شوگان اعطا کرد. میناموتو یوریتومو برای تحکیم قدرت، حکومت ولایت‌ها را به سامورایی‌های وفادار خود تفویض کرد و دست آنان را در قلع و قمع باز گذاشت. بدین ترتیب دیکتاتوری خشن و سختگیرانهٔ نظامی در ژاپن به وجود آمد. یوریتومو پس از آن در شهر کاماکورا استبداد نظامی کاماکورا پایه‌گذاری و این مقام را در خاندان میناموتو موروثی کرد. در دوره کاماکورا، ژاپن وارد «قرون وسطای» هفتصد ساله‌ای شد که در آن امپراتور، دربار و حکومت مرکزی سنتی تبدیل به نهادهایی تشریفاتی شدند و جنگ‌سالاران و زمین‌داران بزرگ، قدرت را در دست گرفتند. حادثه تکان‌دهنده در این دوره، حملهٔ مغول به ژاپن بود. مغول‌ها دو بار در سال‌های ۱۲۷۴ و ۱۲۸۱ میلادی با تکنولوژی برتر دریایی و تسلیحاتی به جزیره کیوشو در جنوب غربی ژاپن حمله کردند و هر بار توفان شدید و نیز نقص در طراحی کشتی های جنگی، لشکر مهاجم را از رسیدن به پیروزی بازداشت. توفان شدیدی که کشتی مهاجمان را در هم کوبید، باد خداوندی یا کامی‌کازه نامیده شد. پیامد سال‌ها تدارک نظامی به منظور جنگ با مغولان برای حکومت کاماکورا مصیبت‌آمیز بود. بسیاری از وفادارانی که برای پاسداری از حکومت جنگیده بودند، اینک در انتظار پاداش بودند و برآورده کردن این خواسته از توان حاکمان خارج بود. در سال ۱۳۳۳ (میلادی) هواداران امپراتور گودای‌گو در یک جنگ داخلی حکومت کاماکورا را ساقط کردند.

اما کمی بعد یکی از صاحب‌منصبان سامورایی به نام آشی‌کاگا تاکااوجی، امپراتور جدیدی را در کیوتو بر تخت نشاند و امپراتور گودای‌گو به منطقه یوشینو در نارا گریخت. به همین سبب دو دربار یکی در کیوتو در شمال و دیگری در نارا در جنوب کشور پدید آمد ولی نهایتا بعد از 60 سال نزاع، حکومت شمالی به پیروزی رسید. شوگان سالاری خاندان آشی کاگا بیش از 240 سال بر ژاپن حکومت کرد که 100 سال آخر آن مصادف با جنگهای داخلی فئودالها (دایمیو) در ژاپن بود. شاید مهمترین تحول در این دوران در سال ۱۵۴۳ با ورود یک کشتی پرتغالی که به سمت آب‌های چین می‌رفت و راه خود را گم کرده بود رقم خورد. پرتغالی ها  با معرفی سلاح‌های گرم، تحول شگرفی در جنگ داخلی ژاپن ایجاد کردند. در سال 1568  اودا نوبوناگا وارد کیوتو شد و به این ترتیب  شوگان سالاری آشی کاگا به پایان رسید. اودا نوبوناگا در سال 1582 اقدام به خودکشی اجباری کرد و پس از او تویوتومی هیده‌یوشی توانست در جنگ با مدعیان جانشینی نوبوناگا پیروز شود و مقام خود را تثبیت کند. هیده‌یوشی با اقتدار، تمامی جنگ‌های داخلی بین دایمیوها و همچنین شورش‌ها را متوقف کرد و سرانجام توانست در سال ۱۵۹۰ میلادی کشور را متحد کند.هنگامی که هیده‌یوشی از کار یکپارچه کردن ژاپن فارغ شد، در پی کشورگشایی برآمد و دو بار به کشور کره حمله کرد که شکست خورد. هیده‌یوشی در بستر مرگ شورای پنج نفره از قدرتمندترین فرماندهان خود تشکیل داد. این شورا می‌بایست تا رسیدن پسر خردسالش -تویوتومی هیده‌یوری– به سن قانونی، اداره کشور را به عهده می‌گرفت. یکی از اعضای این شورای پنج نفره، توکوگاوا ایه‌یاسو بود که از دیگر اعضا دارای قدرت بیشتری بود. ایه‌یاسو برای در دست گرفتن قدرت با دایمیوها به خصوص با آن‌ها که با هیده‌یوشی رابطه خوبی نداشتند، پیمان اتحاد بست. سرانجام توکوگاوا از طریق اتحاد با خاندان‌های شرق ژاپن، بر نیروهای خاندان‌های بخش غربی پیروز شد و به دوران هیده‌یوشی و جانشینی فرزند او پایان داد و دوره جدیدی به نام دوره توکوگاوا یا دوره ادو  آغاز شد. فرمانروایی توکوگاوا نیز مانند همهٔ شوگان‌های دیگر به زور شمشیر استوار بود. در دوران شوگان‌سالاری توکوگاوا، دیگر رقیبی برای جنگ سالاران باقی نمانده بود. در پایه‌گذاری شوگان‌سالاری توکوگاوا، توکوگاوا ایه‌یاسو بیشترین بهره را از تلاش‌های اودا نوبوناگا و تویوتومی هیده‌یوشی برد و حکومتی را سامان داد که پانزده نسل قدرت را در اختیار داشت. توکوگاوا ایه‌یاسو در سال ۱۵۹۰ میلادی، ادو (توکیوی امروزی) را پایگاه خود قرار داد و این شهر تبدیل به مرکز سیاسی دولت نظامی شوگان‌ها در سراسر ژاپن گردید. در واقع در دورهٔ ادو با این که امپراتور در شهر کیوتو زندگی می‌کرد و کیوتو پایتخت محسوب می‌شد، ولی در عمل شهر ادو به پایتخت ژاپن تبدیل شده‌بود. در این دوره کشور در میان دویست دای‌میو تقسیم شده بود. توکوگاوا دستور به اتحاد دایمیوها با دولت مرکزی داد و در مقابل به آن‌ها اجازه داد تا با میزان بالایی از خودمختاری قلمرو خود را اداره کنند. در سال ۱۵۸۷ ترویج و انتشار مسیحیت ممنوع شد و از میسیونرهای خارجی خواسته شد که ژاپن را ترک کنند. در سال ۱۶۴۰ بعضی از نمایندگان پرتغال را سر بریدند و ژاپن عملاً خود را از بقیهٔ جهان جدا کرد. دولت دستور داد که دروازه‌های ژاپن بسته شود، بدین معنی که هیچ فرد خارجی حق ورود به ژاپن را نداشت و اتباع ژاپنی نیز نمی‌بایست به خارج سفر می‌کردند. ژاپن از سال ۱۶۴۱ انزوای کامل خود را شروع کرد که به آن سیاست ساساکو گفته می شد و این انزوا حدود دو قرن و نیم ادامه یافت. 

این دوران با ورود ناوگان آمریکا به فرماندهی کاپیتان متیو پری به خلیج کیوتو به پایان رسید. کاپیتان پری با تهدید حمله نظامی وارد ژاپن شد و دولت ژاپن را مجبور کرد که طی قراردادهایی بنادر خود را بر روی کشتی های آمریکایی و اروپایی باز کنند. امپراتور در طی نبردی داخلی با طرفداران شوگان سالاری بساط آنها را برچید و قدرت را در دست گرفت.

۴-دوران نوین

در سال ۱۸۶۸ امپراتور میجی قدرت را در دست گرفت و اصلاحات عمده ای را در سطح کشور آغاز کرد. پایتخت به طور رسمی به توکیو منتقل شد، نیروی دریایی و زمینی تاسیس شد و بدین ترتیب نقش سامورایی ها در کشور بسیار کمرنگ و حتی اجازه حمل سلاح از آنها گرفته شد.

دههٔ ۱۸۹۰، زمان ظهور ژاپن به عنوان یک قدرت نظامی در منطقهٔ خاور دور بود. از چند سال قبل ژاپن به فکر ایجاد یک حلقهٔ دفاعی پیرامون خود افتاد و به همین منظور اقدام به تصرف جزایر استراتژیک اطراف خود کرد. همچنین با چین و روسیه وارد جنگ شد که در تمام آنها پیروزی مطلق با ژاپن بود.

ژاپن در جنگ جهانی اول (از ماه اوت ۱۹۱۴ تا نوامبر ۱۹۱۸) به نیروهای متفقین که شامل بریتانیا، فرانسه و روسیه می‌شد پیوست. ژاپن در ۲۳ اوت سال ۱۹۱۴ به‌طور رسمی به امپراتوری آلمان اعلام جنگ داد و به سرعت سرزمین‌های استیجاری آلمان در استان شان‌دونگ چین و جزایر مارشال را در اقیانوس آرام اشغال کرد. بعد از جنگ، به عنوان یکی از پنج قدرت بزرگ نظامی و صنعتی به کنفرانس صلح در ورسای رفت و صاحب کرسی دائم در شورای جامعه ملل شد. بر اساس معاهده صلحی که به امضا رسید، تمام حقوق آلمان در استان شان‌دونگ چین به ژاپن منتقل شد.

در سال ۱۹۴۰ اتحادی سه‌جانبه بین رم، توکیو و برلین شکل گرفت. هنگامی که ژاپن حاضر به عقب‌نشینی از چین نشد و در عین حال جنوب هندوچین را تصرف کرد، دولت آمریکا ژاپن را تحریم نفتی کرد. آمریکا در این مدت با وجود بیطرفی، کمک مالی و تسلیحاتی به چین می‌کرد. ژاپن به منظور خنثی کردن تهدید ناوگان آمریکا در اقیانوس آرام، خریدِ وقت و حفظ پیشروی خود در فیلیپین، مالایا، برمه و هند شرقی هلند و نیز برای دستیابی به منابع طبیعی نظیر نفت و سنگ معدن و برنج، در ۷ دسامبر ۱۹۴۱، حمله‌ای ناگهانی به بندر پرل هاربر هاوایی صورت داد. دولت آمریکا بعد از حمله به پرل هاربر به ژاپن اعلان جنگ داد. در آخرین سال جنگ، در روز دهم مارس توکیو هدف بمباران با بمب‌های آتش‌زا توسط ۳۰۰ هواپیمای بوئینگ بی-۲۹ قرار گرفت. تعداد کشته‌شدگان این روز در حدود ۱۰۰٬۰۰۰ نفر تخمین زده می‌شود. در جریان آتش‌سوزی‌های ایجاد شده توسط بمب آتش‌زا در دهم مارس و همچنین دو بمباران شدید دیگر در ماه آوریل و می، توکیو تقریباً به‌طور کامل در آتش سوخت. در اوت ۱۹۴۵ شهرهای هیروشیما و ناگاساکی هدف حمله اتمی آمریکا قرار گرفت. در ۱۴ اوت ۱۹۴۵، دولت ژاپن خبر تسلیم مقدماتی این کشور را به متفقین اعلام کرد و فردای آن‌روز، امپراتور هیروهیتو در یک نطق رادیویی، تسلیم بی‌قید و شرط ژاپن را به اطلاع مردم رساند. پس از جنگ کره (زمان جنگ ۱۹۵۳–۱۹۵۰)، که طی آن ژاپن یکی از تدارک‌دهندگان اصلی نیروهای سازمان ملل بود، اقتصاد ژاپن رشدی برق‌آسا و طولانی را در بخش تولید آغاز کرد. این کشور در بسیاری از زمینه‌های اقتصادی همچون صنایع فولاد، خودرو و کالاهای الکترونیک به یک قدرت بزرگ جهانی مبدل شد. در سال ۱۹۸۹ ژاپن شاهد یکی از سریع‌ترین روندهای رشد اقتصادی در تاریخ خود بود.

از مهم‌ترین وقایع دوره معاصر وقوع زمین‌لرزه و سونامی ۲۰۱۱ توهوکو است. زمین‌لرزه توهوکو قوی‌ترین زمین‌لرزه در ژاپن و پنجمین در جهان از زمان آغاز ثبت شدت زلزله‌ها از ۱۹۰۰ میلادی عنوان شده‌است. زلزله ۹ ریشتری برق نیروگاه هسته‌ای شماره ۱ فوکوشیما را قطع کرد و موج‌های سونامی، سیستم خنک‌کننده راکتورها را از کار انداخت و موجب وقوع چند انفجار هیدروژنی در راکتورها و نشت مواد رادیواکتیو در هوا و محیط اطراف این نیروگاه شد. این حادثه بعد از حادثه چرنوبیل بزرگ‌ترین فاجعه اتمی جهان نام‌گذاری شده‌است.

جغرافیای ژاپن:

کشور ژاپن در شرق آسیا قرار دارد و از طریق دریایی با همین نام از ساحل شرقی قاره آسیا جدا شده‌ است. روسیه، چین و کره نزدیکترین کشورها به ژاپن هستند. مجمع الجزایر ژاپن با وسعت ۳۷۸ هزار کیلومتر مربع (به اندازه وسعت استان کرمان و سیستان و بلوچستان) و بیش از ۶۸۰۰ جزیره (تنها ۳۴۰ جزیره بیش از یک کیلومتر مربع وسعت دارند) شصت و یکمین کشور جهان است. ۹۸٪ مساحت ژاپن از چهار جزیره به نام‌های هوکایدو، هونشو، شیکوکو و کیوشو تشکیل شده‌است. ژاپن زلزله خیزترین و از طرفی آماده ترین کشور جهان برای مقابله با زلزله های بزرگ و سونامی است. بیش از ۱۰٪ از آتشفشانهای جهان در این کشور قرار دارند. کوه فوجی با ارتفاع ۳۷۷۶ متر بلندترین قله در ژاپن است. ژاپن مجموعه جزایری است که با طول بیش از ۳۰۰۰ کیلومتر از شمال به جنوب کشیده شده‌است؛ به همین خاطر آب و هوای مناطق گوناگون آن به شدت با یکدیگر تفاوت دارند. حدود ۷۰٪ از وسعت این کشور کوهستانی است. ژاپن کشوری چهار فصل است. در فرهنگ ژاپنی، احترام به طبیعت از جایگاه ویژه ای برخوردار است و به همین دلیل هنر ژاپنی پر از عناصری است که از طبیعت وام گرفته شده اند.

جمعیت ژاپن در سال ۲۰۲۲ حدود ۱۲۶ میلیون نفر برآورد شد و از این نظر یازدهمین کشور پرجمعیت جهان است هر چند اکنون رشد جمعیت آن منفی است. امید به زندگی در مردان ۷۳ سال و در زنان ۸۶ سال است و شاید به همین دلیل جمعیت زنان از مردان بیشتر است. 

تحصیلات تا دوره متوسطه اولیه(دوره راهنمایی) اجباری و پس از آن اختیاری است. سال تحصیلی از اول آوریل شروع می شود. دانش آموزان برای ورود به دانشگاه می بایست در کنکور سراسری شرکت کنند و از این نظر در سالهای پایانی دبیرستان فشار مضاعفی را تحمل می کنند.

گزارش سفر به ژاپن

ما ساعت ۱۰:۵۰ صبح روز ۳۰ مارس ۲۰۲۳ ( دهم فروردین ۱۴۰۲) از فرودگاه دبی سفر را آغاز کردیم. مقصد نهایی ما فرودگاه ناریتا در کشور ژاپن بود ولی از آنجایی که تمام پروازهای مستقیم به کشور ژاپن در این زمان کاملا پر بود، مجبور شدیم از طریق کشور اندونزی یک پرواز کانکشن بگیریم. طول این پرواز حدود ۸ ساعت بود و در ساعت ۱۰ شب به وقت جاکارتا وارد فرودگاه شدیم.

 در هنگام خروج از هواپیما فردی را دیدیم که با یک پلاکارد از مسافرانی که قصد داشتند به فرودگاه ناریتا توکیو سفر کنند، دعوت کرده بود که خودشان را معرفی کنند. او در لیستی که در دست داشت اسم ما را پیدا کرد و از ما خواست که همراه او برویم. درست قبل از ورود به سالن کنترل گذرنامه به ما گفت تا منتظر باشیم. در همین موقع چند مسافر دیگر را هم دیدیم که منتظر بودند. او پاسپورت آنها را چک کرد و گفت که باید به قسمت ویزا مراجعه کنند و پس از اخذ ویزا از گیت گذرنامه عبور کنند و سه ساعت قبل از پرواز مراجعه کنند. ولی به ما گفت که چون برای ملیت ایرانی ویزای فرودگاهی صادر نمی شود، لذا ما باید در این مکان که حکم برزخ را دارد، بمانیم. حدود ۳ ساعت به پرواز نهایی اجازه خواهیم داشت تا وارد سالن ترانزیت شویم. از هنگام ورود ما به فرودگاه تا زمان پرواز بیش از ۸ ساعت بود. ما در تمام این مدت روی چند ردیف صندلی نشستیم و همواره یک نفر از کارمندان فرودگاه که هر چند ساعت یکبار تعویض می شد کنار ما بود و با هر بار تعویض شیفت، پاسپورت و مدارک ما چک می شد و جالب این بود که از ما می خواستند که یک عکس دسته جمعی بگیریم تا تحویل شیفت بعدی بدهند.

بالاخره حدود ساعت ۳ صبح یک نفر دیگر آمد و ما را به طبقه دوم برد، مجددا وسایل همراه را زیر دستگاه اشعه ایکس گذاشتیم، بازرسی بدنی انجام شد و وارد سالن ترانزیت شدیم. خوشبختانه فرصت کافی برای خوردن یک وعده غذایی داشتیم و همچنین کمی در مغازه های آنجا پرسه زدیم.

 از جاکارتا با پرواز خطوط هوایی ژاپن به سمت توکیو حرکت کردیم. به محض ورود به هواپیما با رفتار متفاوت مهمانداران ژاپنی مواجه شدیم و این نوید را به ما داد که با سفری کاملا متفاوت روبرو هستیم.

پس از ۹ ساعت پرواز در ساعت ۴:۲۰ عصر روز 31 آوریل در فرودگاه ناریتا به زمین نشستیم.

قبل از اینکه وارد شرح سفر شویم بهتر است که کمی به عقب برگردیم یعنی زمانی که از فرودگاه دبی بارهای خود را تحویل خطوط هوایی امارات دادیم. متصدی چک کردن مدارک قبل از صدور کارت پرواز به ما گفت که طبق قوانین کشور اندونزی، مسافرانی که بیش از 8 ساعت توقف در فرودگاههای کشور اندونزی را دارند باید ویزا کشور اندونزی را داشته باشند. پرواز کانکشن ما از جاکارتا طبق بلیط صادر شده هشت ساعت و پانزده دقیقه بود. لذا مسئول باجه مدارک ما را به سوپروایزر خطوط هوایی امارات نشان داد و او اجازه صدور کارت پرواز را داد. ظاهرا با این توجیه که بیش از یک ربع ساعت طول خواهد کشید تا ما از هواپیما پیاده و وارد فرودگاه شویم! او همچنین از من خواست که در وبسایت فرودگاهی ژاپن ثبت نام کنم و اطلاعات گذرنامه ای ، واکسیناسیون COVID و اظهارنامه گمرکی خود و همراهانم را وارد کنم تا در فرودگاه ناریتا دچار مشکل نشویم. من هم در زمانی که منتظر پرواز بودیم فرمهای مخصوص را به صورت آنلاین پر کردم.  

روز نخست، جمعه 31 آوریل 2023:

پس از ورود به فرودگاه ناریتا (Narita Airport) اولین چیزی که نظر مرا جلب کرد کادر فرودگاهی بود. همه بدون استثناء همانند دوران کرونا ماسک زده بودند. البته از یک ماه قبل استفاده از ماسک در محیطهای باز و بسته در ژاپن اختیاری شده بود. اولین برخورد ما با افرادی بود که QR code واکسیناسیون کرونا در همان اپلیکیشنی که به توصیه مامور فرودگاه دبی پر کرده بودم را چک می کردند و اگر این اطلاعات وارد نشده بود باید در گوشه ای می نشستند و این کار را می کردند و یا در فرمهای مخصوص به صورت فیزیکی وارد میکردند تا بعدا تحویل مسئول مربوطه بدهند. با عبور از این قسمت وارد صف بسیار طویل شدیم که تا رسیدن به باجه پلیس گذرنامه امتداد داشت. تقریبا دو ساعت را در این صف گذراندیم تا به پلیس گذرنامه رسیدیم. او به سرعت پاسپورت و ویزای ما را چک کرد و یک لیبل سفید رنگ که مدت زمان حضور ما در ژاپن و شماره ویزا را مشخص می کرد در پاسپورت ما چسباند. سپس به سالن تحویل بار وارد شدیم و چمدانهای خود را که معلوم بود مدتها در فرودگاه سرگردان بوده، در گوشه ای یافتیم. مامور گمرک با چک کردن کد مربوطه بر روی اپلیکیشن به ما خوشامد گفت و به این ترتیب از فرودگاه خارج و وارد سالن پروازهای خروجی شدیم.

 ابتدا از دستگاه ATM مقداری پول گرفتیم و بعد سیمکارت دیتا با اعتبار 16 روز و اینترنت نامحدود با قیمت 6000 ین خریدیم.  ارزش برابری دلار و ین در زمان سفر ما معادل 134 ین در ازای یک دلار آمریکا بود.

در ژاپن نسبت به بسیاری از کشورهای جهان، استفاده از پول نقد بسیار شایعتر است و مردم ترجیح می دهند بجای استفاده از کارت بانکی از پول استفاده کنند. در بیشتر سوپرمارکتها دستگاهی نصب شده که مشتری صورت حساب خود را آنجا پرداخت می کند. این دستگاه همه پولهای رایج این کشور را قبول می کند و به این ترتیب می توان تمام خرده سکه های خود را خرج کنید!

برای تحویل اتومبیل به کانتر شرکت اجاره اتومبیل رفتیم ولی با اطلاعیه ای مواجه شدیم که روی آن نوشته شده بود که از خط تلفنی که روی میز قرار دارد با شماره نوشته شده تماس بگیریم. ما هم چنین کردیم و به ما گفتند که از سالن فرودگاه خارج شویم و در ایستگاه اتوبوس شماره 29 منتظر بمانیم تا از طرف شرکت برای ما اتومبیل بفرستند. ایستگاه اتوبوس مورد نظر درست در جلو درب ورودی قرار داشت و کمتر از پنج دقیقه بعد، اتومبیل رسید و ما را به محل پارکینگ و دفتر شرکت برد. بلافاصله کارهای تحویل اتومبیل انجام شد. طبق رزرواسیونی که از طریق وبسایت انجام داده بودم، این شرکت موظف بود یک اتومبیل در سایز متوسط از فرودگاه ناریتا به ما تحویل دهد و من 10 روز بعد اتومبیل را در شهر هیروشیما تحویل دهم. هنگامی که چمدانها را در صندوق عقب گذاشتیم متوجه شدیم که درب صندوق عقب بسته نمی شود. مسئول مربوطه کمی تلاش کرد و با نهایت احترام ماشینمان را عوض کرد. هر چند این اتومبیل نیز فضای زیادی نداشت ولی صندوق آن کمی از قبلی بزرگتر بود. رانندگی در ژاپن همانند کشورهای بریتانیایی است و از این نظر برای ما که عادت به آن نداریم کمی مشکل است. تمام اتومبیلهایی که من دیدم به GPS مجهز هستند ولی کار با آنها بسیار مشکل است. بنابراین بهترین راه حل استفاده از تلفن همراه است. 

هوا تاریک و کمی بارانی بود که به سمت شهر یوکوهاما حرکت کردیم. یوکوهاما دومین شهر بزرگ ژاپن است و بیشتر تجارت دریایی این کشور از بندر یوکوهاما انجام می شود. یوکوهاما همان بندری است که متیو پری آمریکایی در سال ۱۸۵۳ وارد آن شد و ژاپن را وادار کرد تا درهای این کشور را به روی تاجران اروپایی و آمریکایی باز کنند.

محله Minato Mirai 21 یکی از مناطق بسیار لوکس و گرانقیمت یوکوهاما و در کنار دریا است و عمده شهرت خود را به سبب رستورانها،کافه ها و نایت کلاب ها دارد. بیشتر مشتریان برای تفریح از توکیو به این منطقه می آیند. چرخ و فلک Cosmo Clock 21 که ۱۰۰ متر ارتفاع دارد، یکی از مرتفع ترین چرخ و فلکهای جهان است.

 برج لندمارک یوکوهاما دومین برج مرتفع در ژاپن است که حدود ۳۰۰ متر ارتفاع دارد و در ۷۰ طبقه ساخته شده است. آسانسور این برج با سرعت 12.5 متر بر ثانیه یکی از سریع ترین آسانسورهای جهان است. در شرایط جوی مناسب حتی می توان نمای زیبایی از کوه فوجی را از فراز آن دید. خیابان های این منطقه پر از درختانی است که در این فصل غرق در شکوفه هستند. 

پس از اینکه چند بار در اتوبانهای این شهر گم شدیم به سمت هتل در منطقه Tsuzuki رفتیم. تقریبا ساعت به نیمه شب نزدیک می شد که به هتل Toyoko Inn Yokohama Shiei-Chikatetsu Center Minami-eki رسیدیم. کارمند هتل از ما خواست تا پاسپورت و ویزای خود را در دستگاهی که جلو کانتر قرار داشت اسکن کنیم و Access Card هتل را از دستگاه بگیریم. ما فقط برای پارکینگ 1500 ین علاوه بر 400 درهم هزینه یک شب اقامت در اتاق سه تخته، پرداخت کردیم. 

هزینه پارکینگ در ژاپن نسبت به کشورهای دیگر گرانتر است. چندین مدل پارکینگ در ژاپن وجود دارد. معمول ترین آنها پارکینگهایی در فضاهای سرپوشیده یا سرباز است که قبل از ورود باید کارت پارکینگ دریافت کرد و قیمت نهایی بر اساس تعرفه آن محل در موقع خروج از پارکینگ محاسبه خواهد شد. نوع دیگر که بیشتر در نزدیکی مکانهای توریستی و در مراکز شهرهای شلوغ وجود دارد، شامل فضاهایی با گنجایش تعداد محدودی( اکثرا بین 5 تا 20) اتومبیل است که پس از اینکه اتومبیل در مکان پارک قرار گرفت توسط زایده ای فلزی که در همان محل کار گذاشته شده، قفل می شود. برای باز کردن قفل باید به دستگاهی که در ورودی پارکینگ قرار دارد مراجعه کرد و با وارد کردن شماره فضای پارکینگ که اتومبیل در آن پارک شده و پرداخت  هزینه آن -که بر اساس تعرفه محل و زمان توقف محاسبه می شود- به صورت اتوماتیک قفل باز می شود. پارکینگهای طبقاتی بیشتر در هتلها و مراکز شهرها وجود دارند. در مکانهایی که فضای کافی برای عقب و جلو کردن اتومبیل وجود ندارد، راه حل ساده ای در نظر گرفته شده است. اتومبیل بر روی صفحه مدوری می ایستد سپس این صفحه می چرخد تا در موقعیت مناسب بتوان اتومبیل را با سر به داخل محفظه ای منتقل کرد. سپس راننده از اتومبیل خارج می شود، درب این فضا بسته شده و توسط کد مخصوصی اتومبیل به فضای خالی پارکینگ طبقاتی منتقل می شود. اپراتور پارکینگ قبض رسید اتومبیل را به شما تحویل می دهد و در زمانی که شما قبض اتومبیل را تحویل می دهید، ابتدا هزینه پارکینگ پرداخت می شود و سپس اتومبیل شما با همان سیستم باز می گردد ولی اینبار بر خلاف جهتی که وارد پارکینگ شده بود. بنابراین به راحتی سوار آن می شوید. اتومبیل به صفحه گردان منتقل می شود و با نود درجه چرخش به سمت درب خروج قرار می گیرد. البته که در بعضی از شهرها به ندرت از پارکومترهای کنار خیابان استفاده می شود. شاید دلیل آن این باشد که برای تسهیل رفت و آمد، به طور کلی پارک کردن در حاشیه خیابان ممنوع است. به غیر از این موارد هرگز اتومبیل را نباید در فضاهای دیگری که حتی به نظر محیط پارکینگ می آیند پارک کرد. چون بسیاری از آنها پارکینگهای خصوصی هستند و چون ما نمی توانیم خط ژاپنی را بخوانیم لذا متوجه جریمه 30 هزار ین که در کمین است نخواهیم شد! برخی از فروشگاهها و رستورانها برای مشتریان پارکینگ دارند که فقط برای توقف در زمان خرید است.

تقریبا همه بزرگراهها دارای عوارض هستند و میزان آن بر اساس منطقه و همچنین طول بزرگراه متفاوت است ولی به طور کلی هزینه عوارض جاده ای سنگین است. برای پرداخت عوارض از دو روش استفاده می شود، یک روش سنتی که پول باید در محل گیت به مامور بسیار مودب ژاپنی پرداخت شود یا به دستگاه پرداخت شود و روش دیگر پرداخت الکترونیکی است که از طریق سیستم هوشمند Electronic toll collection یا ETC انجام می شود. معمولا میزان عوارضی که با ETC گرفته میشود کمتر است ولی اتومبیل باید مجهز به دستگاه مخصوصی باشد که کارت ETC را بخواند. پس از اینکه اتومبیل را به شرکت کرایه برمی گردانید، میزان عوارض محاسبه می شود. 

چون وسعت قابل توجهی از کشور ژاپن کوهستانی و تپه ماهوری است، برای احداث بزرگراه مجبور شده اند تعداد بسیار زیادی پل احداث کنند و عملا درصد قابل توجهی از طول مسیر را پلها و تونلها تشکیل می دهند. در داخل شهرها، بزرگراههای چندطبقه بسیار متداول هستند.

در خیابانها به غیر از دوربینهای مداربسته که برای کنترل ترافیک استفاده می شوند، به ندرت می توانید مکان هایی را مجهز به دوربین مداربسته پیدا کنید. وقتی دلیل آن را پرسیدم، پاسخ بسیار روشن بود: به وجود دوربینهای مداربسته نیازی احساس نمی شود!

شاید اولین مواجهه با تکنولوژی، در توالت اتفاق بیفتد! هنگامی که روی توالت می نشینید ابتدا جریان هوای گرم به راه می افتد. شما با تعدادی کلید که معمولا در کنار توالت قرار دارند قادر خواهید بود دما، شدت و میزان آب که برای شستشو لازم است را تنظیم کنید. تمام توالتهایی که در طول سفر به ژاپن از آنها استفاده کردم، کاملا سالم و تمیز بودند. 

روز دوم، شنبه اول آوریل 2023:

برخلاف بسیاری از هتلها که تا ساعت 10:30-10 صبحانه سرو می کنند، این هتل از ساعت 6:30 تا 9 صبح صبحانه می دهد. تعداد قابل ملاحظه ای از مهمانهای هتل، وقتی ما وارد رستوران شدیم، در حال صرف صبحانه بودند و به نظر می رسید اکثرا ژاپنی باشند. مثل بسیاری از هتلها، صبحانه به صورت سلف سرویس سرو می شد. کنار سینی غذا تعدادی دستکش یکبار مصرف گذاشته بودند تا مهمانها هنگام استفاده از ملاقه یا چنگالهای مشترک، از آنها استفاده کنند. برخلاف بسیاری از محیطهای مشابه که معمولا سر و صدای زیادی وجود دارد، سکوت کامل حکمفرما بود حتی بچه های خیلی کوچک هم بسیار آرام صحبت می کردند. توجه من به میز بغلی جلب شد که پس از اتمام صبحانه اش، تمام ظرفها را در سینی گذاشت، با اسپری تمیز کننده سطح میز را با دستمال کاملا تمیز کرد و سینی را به محلی برد که برای تفکیک زباله ها وجود داشت. به دقت زباله ها را در چهار سطل مختلف که برای تفکیک در نظر گرفته بودند جداسازی کرد و سینی خالی را با احترام مخصوص ژاپنی تحویل متصدی داد. 

اولین مقصد، بازدید از معبد Hokokuji بود. این معبد که در منطقه کاماکورا قرار دارد در سال ۱۳۳۴ ساخته شد و سپس تبدیل به معبد ذن شد. هوکوکوجی در سالهای اولیه دوره موروماچی، معبد خانوادگی خاندان حاکم آشیکاگا بود و بعداً به عنوان معبد خانوادگی قبیله اوسوگی نیز پذیرفته شد. هم اکنون بخاطر بیشه زار بامبو معروف است و بسیاری برای عکاسی به این مکان مراجعه می کنند چون نسبت به مکانهای مشابه در ژاپن، خلوت تر است. شما می توانید در این مکان از نوشیدن چای به سبک ژاپنی لذت ببرید. ورودیه آن برای بزرگسالان ۳۰۰ ین و بچه ها رایگان  است و با احتساب زمان عکاسی ۴۵ دقیقه برای بازدید از آن زمان لازم است. در کنار درب ورودی یک پارکینگ کوچک وجود دارد که برای بازدیدکنندگان رایگان است. 

مشهورترین بنای منطقه کاماکورا مجسمه آمیدا بودا در  معبد Kotoku است. این مجسمه برنزی ۱۲ متری، در سال ۱۲۵۲ ساخته شد. ابتدا در داخل سالن معبد بود ولی ساختمان معبد در قرون ۱۴ و ۱۵ چند بار توسط طوفان و سونامی ویران شد تا بالاخره تصمیم گرفتند تا مجسمه در فضای باز باشد برای جلوگیری از تخریب این مجسمه در اثر زلزله، مقاوم سازی در کف بنا با تکنولوژی Shock absorber انجام شده است. در اطراف مجسمه اطلاعات جالبی درباره آن نوشته شده است و یا اشیایی که زمانی در این محل استفاده شده به نمایش گذاشته شده است. مثلا نوشته شده که طول گوش او ۱/۹متر، چشم یک متر و محیط دور انگشت شست ۸۵ سانتیمتر است. برای بازدید باید یک ورودیه ۳۰۰ ین پرداخت کنید. همچنین با پرداخت ۵۰ ین شما می توانید از درب کوچکی وارد این مجسمه که ۸۵۰ تن وزن دارد، شوید. پیشنهاد می کنم که حداقل نیم ساعت اختصاص دهید. 

یکی از نکاتی که در بازدید از بیشتر معابد ژاپنی مشاهده کردم، وجود تعدادی خطاط بود که برای مراجعه کنندگان متنی را با خط ژاپنی می نوشتند و اغلب سرشان هم خیلی شلوغ بود و معمولا در کنار بساط آنها صف تشکیل میشد. من متوجه نشدم که آیا دعا و یا متون مذهبی می نوشتند و یا درخواست مشتری را کتابت می کردند.

مثل بسیاری از مناطق مذهبی، خیابانهای اطراف معبد پر است از مغازه های اغذیه فروشی، بقالی، صنایع دستی و سوغاتی فروشی. ما برای اینکه در زمان صرفه جویی کنیم تصمیم گرفتیم که از یکی از مغازه هایی که در کنار خیابان بود و دونور کباب ترکی درست می کرد چند ساندویچ بخریم. مغازه بسیار کوچک بود و تعداد زیادی عکس از شخصیتهای مهمی که از این غذافروشی خرید کرده بودند و همچنین اسکناسهای کشورهای مختلف به دیوار نصب شده بود. در میان آنها یک اسکناس پنج هزار تومانی هم موجود بود. ظاهر صاحب غذاخوری به ژاپنی ها شباهتی نداشت و من گمان کردم که ترک باشد ولی او که زبان انگلیسی را خوب صحبت می کرد گفت که مراکشی است و ۴۲ سال قبل به کشور ژاپن آمده است. چون فهمید که ما ایرانی هستیم گفت که یک چیز جالب برای ما دارد. رفت و با یک جلد کتاب حافظ برگشت. گفت هر چند که متوجه معنی اشعار نمی شود ولی اشعار حافظ را بسیار دوست دارد. گفت که نسبت به ایرانی ها ارادت ویژه ای دارد و در گذشته دور که در فرانسه دانشجوی مهندسی بوده یک دوست ایرانی بسیار صمیمی داشته. او درباره تاریخ و اخبار و وقایع ایران اطلاعات بسیار خوبی داشت و سعی می کرد تحلیل خود را از اتفاقات اخیر ایران بیان کند.

مقصد بعدی ما Coeda House در منطقه Atami بود. تا رسیدن به شهر ساحلی و توریستی Atami مسیر نسبتا طولانی را از خط ساحلی عبور کردیم. در بسیاری از مناطق مردم مشغول تفریحات آبی از جمله قایق سواری و موج سواری بودند. این مسیر تقریبا 70 کیلومتری بیش از یکساعت از وقت ما را گرفت. قلعه Atami از جاذبه های توریستی این شهر است که در صورت داشتن زمان کافی ، توصیه می کنم که از آن بازدید کنید. COEDA HOUSE در حال حاضر رستوران است و عمده دلیل شهرت آن بخاطر معمار( Kengo Kuma)  این بنا است. ساختمانهایی که در کشورهای مختلف مثل آمریکا، چین، انگلستان، ایتالیا و فرانسه طراحی و اجرا کرده بسیار معروف و شاخص هستند. متاسفانه چون مسیر اتومبیل رو به این کافه که در مجموعه ای کوهستانی قرار دارد را مسدود کرده بودند، موفق نشدیم تا از آن بازدید کنیم و راه خود را به سمت Nirayama reverberatory furnace ادامه دادیم. این جاده از یک مسیر کوهستانی و از میان مناطق جنگلی عبور می کند بر حسب اتفاق علی رغم استفاده از GPS قسمتی از مسیر را اشتباه رفتیم و حدود نیم ساعت در داخل یک پارک جنگلی سرگردان بودیم تا بالاخره راه اصلی را پیدا کردیم همین سرگردانی سبب شد تا مناظر بسیار زیبایی از داخل این پارک ملی را ببینیم. 

Nirayama reverberatory furnace یک کارخانه ذوب و ریخته گری فلز بود که در اواسط قرن 19 و به منظور ساخت توپ های جنگی ایجاد شد و یکی از مراکزی بود که در عهد میجی و در مسیر توسعه صنعتی ژاپن احداث شد. این کارخانه در لیست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است. در مجاورت این سایت، موزه کوچک، ولی با اطلاعات بسیار مفیدی احداث شده که نحوه ساخت محصولات این کارخانه را به نمایش گذاشته است. محوطه اطراف این بنا که در کنار مزارع چای قرار دارد با درختان پر از شکوفه گیلاس منظره بسیار به یاد ماندنی را در ذهن ما به یادگار گذاشت. در کنار مزارع چای، بیشه زاری از بامبو هم وجود دارد که بازدید از آن خالی از لطف نیست . ورودیه این مجموعه 500 ین است و برای بازدید از آن یک ساعت زمان لازم است. 

به سمت دریاچه Kawaguchi حرکت کردیم. پس از یک ربع، سر و کله کوه زیبا و نماد کشور ژاپن پیدا شد. واقعا کوه فوجی یکی از زیباترین کوههای جهان است. این کوه 3776 متری منفرد که کاملا نمایی مخروطی دارد برای مردم ژاپن مقدس و نماد استقامت است. تا زمان تاریک شدن کامل هوا مرتبا به عظمت و زیبایی این کوه نگاه کردیم. هتل ما در قسمت شمالی دریاچه بود. دریاچه Kawaguchi یکی از مناطق ییلاقی و تفریحی ژاپن، خصوصا برای ساکنین توکیو است. مراکز تفریحی در اطراف این دریاچه زیاد است و حتی یک شهربازی بسیار مدرن هم دارد. برای کاهش ترافیک و سهولت تردد، روی دریاچه یک پل هم احداث شده است. ما برای دو شب هتل Fujibou را رزرو کردیم و بابت یک اتاق با صبحانه 700 درهم پرداختیم. اقامت در این هتل برای ما تجربه جدیدی بود. در بدو ورود و جلو درب ورودی می بایست کفشها را درآورد و در جا کفشی گذاشت. برای تردد در داخل هتل نیاز است که از دمپایی یا روفرشی استفاده کرد. در اتاقها تخت وجود ندارد و در عوض تشکهای قطور با لحاف گذاشته اند.

روز سوم، دوم آوریل:

هوا ابری و کمی خنک بود که از هتل خارج شدیم. متاسفانه کوه فوجی به هیچ وجه قابل رویت نبود. به سمت دامنه کوه و منطقه حفاظت شده Fuji-Hakone-Izu National Park حرکت کردیم. این پارک ملی که در لیست میراث جهانی یونسکو ثبت شده، علاوه بر کوه فوجی، در برگیرنده تعدادی از دریاچه ها، مناطق روستایی و چشمه های آب گرم است. فصل صعود به کوه فوجی معمولا از خردادماه تا مهرماه است و کوهنوردان زیادی هر سال به این کوه صعود می کنند. چند مسیر صعود مختلف وجود دارد که مهمترین آنها از ایستگاه پنجم Fuji-Subaru است. این مسیر که از دامنه کوه شروع می شود با عبور از منطقه ای جنگلی کم کم ارتفاع می گیرد تا نهایتا به ایستگاه پنجم در ارتفاع 2300 متری میرسید. در زمانی که ما به این منطقه وارد شدیم در ابتدای جاده از ما یک عوارض 1000 ین گرفتند و یادآور شدند که مسیر بالاتر از ایستگاه چهارم مسدود است. لذا ما فقط تا ایستگاه چهارم که ارتفاع آن 2020 متر بود رفتیم. در این ایستگاه یک سوپرمارکت کوچک وجود دارد که علاوه بر مواد غذایی،  سوغاتی هایی که نماد کوه فوجی دارند را هم می فروشد. در آنجا من بطری نوشابه کوکاکولا دیدم که برچسب کوه فوجی داشت و از همه عجیب تر قوطی هایی وجود داشت که فقط محتوی هوای کوه فوجی بود.

از ایستگاه چهارم گاهی که ابرها حرکت می کردند می توانستیم قله را ببینیم. شاید برای من میزان فرسایش زمین و خاک در این محل از همه چیز جالب تر بود. مشخص بود که در سالهای گذشته بر اثر رانش زمین یا جاری شدن سیل تعداد زیادی از درختان جنگلی شکسته اند و به پایین دست حرکت کرده اند. تابلوهایی دیدم که نشان می داد برای جلوگیری از این پدیده عده ای مشغول کار هستند تا جلو تخریب بیشتر گرفته شود.حدود نیم ساعت را در ایستگاه چهارم ماندیم و سپس برگشتیم. 

در مسیر برگشت به Funatsu Tainai Lava Tree Mold رفتیم. حدود 1000 سال پیش که گدازه های آتشفشانی از کوه فوجی سرازیر شدند در مسیرشان همه چیز را می سوزاندند و هنگام سرد شدن اشکال متنوعی ایجاد کردند. در دامنه کوه غارهای متعددی که محل عبور گدازه ها بوده به صورت دالانهای استوانه ای در داخل سنگهای گدازه ای ایجاد شده است. در این محل این امکان وجود دارد که به داخل این غارها وارد شوید و از دیدن دالان های عبور مواد مذاب لذت ببرید. 

در این مرکز همچنین موزه کوچکی از تاریخ طبیعی و تنوع زیستی این پارک ملی به نمایش گذاشته شده است. حیوانات تاکسیدرمی شده به همراه تصاویر متعدد از گیاهان و جانوران نشان می دهد که پارک ملی فوجی بسیار غنی است. همچنین تعداد قابل توجهی از سنگهایی با اشکال عجیب و غریب که در نتیجه سرد شدن مواد مذاب ایجاد شده اند را در داخل و خارج موزه می توانید ببینید، لمس کنید و از این تجربه جدید لذت ببرید. هزینه بازدید از این غارها 100 ین است. به علت تنگ بودن فضای داخلی تنها تعداد محدودی می توانند با هم وارد شوند و قبل از آن باید حتما کلاه ایمنی به سر بگذارند. 

قبل از خروج از پارک ملی به  مرکز میراث جهانی Fujisan رفتیم. در این مرکز بازدیدکنندگان می توانند اطلاعات مفیدی درباره کوه فوجی و دریاچه های پنج گانه فوجی بدست بیاورند. این مرکز از دو تالار شمالی و جنوبی تشکیل شده است. تالار جنوبی با فیلم و یک مدل کوه فوجی به عرض 15 متر که از کاغذ واشی ساخته شده است، بازدیدکنندگان را به صورت بصری با کوه فوجی آشنا می کند. کاغذ واشی نوعی کاغذ ژاپنی است که از خیزران و الیاف برنج و گندم درست شده است.  همچنین نمایشگاه های مختلفی در رابطه با نقش کوه در فرهنگ انسانی و زلزله شناسی آن وجود دارد. تالار شمالی دارای یک میز اطلاعات با جزئیات در مورد کوه نوردی و شرایط آب و هوایی و همچنین در مورد جاذبه های گردشگری اطراف کوه و به طور کلی استان یاماناشی است. بازدید از آن رایگان و یکساعت زمان نیاز دارد.

 در حدفاصل این مرکز و ورودیه پارک، در ساخت آسفالت جاده ابتکار جالبی صورت گرفته است. ظاهرا روی آسفالت، برآمدگی و فرورفتگی هایی ایجاد کرده اند که با  عبور از روی آنها نوایی شبیه موسیقی به گوش می رسد. 

مقصد بعدی ما Oshino Shinobi no Sato نام داشت. این مکان تفریحی با موضوع نینجا طراحی شده و به دهکده نینجا شهرت دارد. ورودیه آن برای بزرگسالان ۱۸۰۰ ین و برای بچه ها ۱۳۰۰ ین می باشد و شامل استفاده از پارک تفریحی داخل مجموعه، بازدید از خانه به سبک قدیم ژاپنی و حضور در نمایش مهارتهای نینجاها است. اگر تصمیم داشته باشید که پرتاب کردن شوریکن ( Shuriken) که یکی از سلاح های نینجا و معمولا به شکل ستاره است را تجربه کنید می بایست ۵۰۰ ین دیگر بپردازید که البته من این کار را توصیه میکنم چون علی رغم اینکه به نظر می آید بسیار راحت باشد ولی نیاز به تجربه و تکنیک دارد. نمایش هایی از تکنیکها و مهارتها مثل مبارزه با شمشیر، طناب و همچنین شوریکن در ساعتهای معینی اجرا می شود. افرادی که در این نمایشها حضور دارند از آمادگی بدنی فوق العاده ای برخوردارند و حتی تعدادی از آنها در فیلمهای سینمایی نقش نینجا را بازی کرده اند. بازدید از این محل حداقل به دو ساعت زمان نیاز دارد. معمولا کودکان با حضور در پارک نینجا و چالش هایی که برای آنها در نظر گرفته شده است بسیار لذت می برند. 

روستا Oshino Hakkai یکی از روستاهای اطراف کوه فوجی است که در لیست میراث جهانی ثبت شده است. این روستای توریستی که پذیرای تعداد زیادی توریست در زمان حضور ما بود، دارای هشت برکه کوچک حاصل از چشمه های طبیعی است که رودخانه کم آبی را پدید می آورند. بافت اصلی روستا در اطراف این چشمه ها متمرکز شده است. مغازه های فروش مواد غذایی و  سوغاتی بیشترین تعداد کسب و کار را در این روستا ایجاد کرده اند. در جلو یک مغازه صف نسبتا طولانی بود و در آنجا نوعی خوراکی که با آرد برنج درست می شود را می فروختند این خوراکی که به نام دانگو معروف است به شکل و اندازه یک توپ پینگ پونگ است که با درخواست مشتری روی آن شکلات، شربت افرا یا افزودنی های دیگر می ریزند. قوام آن بیشتر شبیه به باقلوا است ولی درکل خیلی خوشمزه نیست. بر اساس مدارک تاریخی، افرادی که قصد داشتند برای زیارت به کوه فوجی بروند معمولا یک شب را در این روستا اقامت می کردند. 

عصر به سمت پاگودا معروف Chureito در پارک Arakurayama Sengen رفتیم. خیابان منتهی به این پارک را بسته بودند و می بایست در خیابانهای اطراف اتومبیل را پارک می کردیم. به علت کمبود محل پارک، عده ای از افرادی که خانه شان در این محل بود و حتی فضای کوچکی در حد پارکینگ برای دو یا سه اتومبیل داشتند، در ازای دریافت 1000 ین اجازه می دادند تا اتومبیل را در آنجا پارک کنیم که ما هم همین کار را کردیم. با 10 دقیقه پیاده روی به ابتدای این پارک که در دامنه کوه قرار داشت رسیدیم. برای رسیدن به پاگودا می بایست از حدود 400 پله بالا رفت و یا از مسیر پیاده روی در شیب کوه صعود کرد که هر دو مسیر مخصوصا در این زمان که مملو از شکوفه می باشد بسیار زیباست. پانورامای بسیار زیبای کوه فوجی با شکوفه های گیلاس در کنار پاگودای پنج طبقه قرمز رنگ Chureito از مناظر بسیار مشهوری است که در بیشتر سایتهای معرفی کشور ژاپن استفاده می شود. ما چند عروس و داماد و همچنین جوانانی را دیدیم که با لباس سنتی ژاپنی برای گرفتن عکس به این مکان آمده بودند. متاسفانه در زمان بازدید ما کوه فوجی در زیر ابر پنهان بود ولی زیبایی شکوفه های گیلاس سبب شد تا بیش از دو ساعت را در این محل بگذرانیم. 

روز چهارم، سوم آوریل:

قبل از ساعت 8 صبح، از هتل خارج شدیم. با توجه به اینکه هوا برخلاف روز قبل، کاملا صاف بود به سمت پارک Oishi در ساحل شمالی دریاچه Kawaguchi رفتیم. این محل یکی از بهترین مکانهایی است که می توان کوه فوجی را با منظره دریاچه تماشا کرد. مسیر پیاده روی کنار دریاچه به طول 350 متر به جاده گلها مشهور است و در اوقات مختلف از سال گلهای مختلفی دارد. خوشبختانه پارکینگ مناسبی در کنار دریاچه وجود دارد. در زمانی که ما وارد این محل شدیم هیچ کس نبود ولی کم کم سر و کله توریستها با اتوبوسهای گردشگری پیدا شد. برای من بسیار جالب بود که هنوز تعداد قابل توجهی از بازدیدکنندگان مناطق توریستی در ژاپن را می دیدم که با چندین دوربین مشغول عکاسی هستند. ماکتی از کوه فوجی با سنگهای آذرین کوه فوجی در کنار پارکینگ قرار دارد که اطلاعات جالبی درباره کوه و همچنین مناطق اطراف آن در کنار آن نوشته شده است. 

با عبور از ساحل شمالی دریاچه kawaguchi به دریاچه Saiko رسیدیم. روستای گردشگری Saiko Iyashi-no-Sato Nenba در نزدیک دریاچه احداث شده است. ورودیه این مجموعه 500 ین است. این روستا بر روی بقایایی از روستای قدیمی که در سال 1966 بر اثر رانش زمین از بین رفت، احداث شده است. خانه ها به سبک قدیمی ساخته شده و هر کدام به موضوع خاصی اشاره دارد. تعدادی از آنها نیز به فروشگاههای صنایع دستی اختصاص داده شده است. برای افرادی که دوست دارند خانه های سنتی ژاپنی را ببینند و از باز و بسته کردن درها و پنجره های کشویی لذت ببرند، قطعا بازدید از این محل جالب خواهد بود. 

ما تقریبا یک ساعت و نیم را در این محل گذراندیم و سپس به سمت دریاچه Shoji و دریاچه Motosu ادامه مسیر دادیم. در تمام این مسیر نما و منظره زیبایی از کوه فوجی در پیش رو ما بود. سنگهای سیاه حاصل از فعالیت آتشفشانی کوه فوجی، هنوز هم در میان زمینهای کشاورزی به چشم می خورد. 

آبشارهای Shiraito یکی از معروفترین و زیباترین آبشارهای ژاپن است. دسترسی به این آبشارها که حدود 150 متر عرض و بیش از 20 متر ارتفاع دارند با حدود 15 دقیقه پیاده روی امکان پذیر است. این آبشار در مسیر رودخانه Shiba و در دره ای سرسبز قرار دارد. با توجه به توریستی بودن این محل، تعدادی رستوران و مغازه سوغاتی فروشی در مسیر آبشار احداث شده اند. 

آبشار Otodome در شاخه دیگری از این رود قرار دارد و هر چند بسیار پر آب و مرتفع تر است ولی چون دسترسی به آن سخت تر است، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این دو آبشار در پارک ملی Fuji-Hakone-Izu National Park قرار دارند و در سال 2013 به لیست میراث جهانی یونسکو اضافه شدند. برای بازدید از این دو آبشار حداقل دو ساعت زمان اختصاص دهید.

با ورود به شهر شیزوئوکا به سمت قلعه Sumpu حرکت کردیم. این شهر تقریبا 700 هزار نفر جمعیت دارد و در میان راه توکیو به ناگویا واقع شده است. این شهر دارای تاریخ طولانی است که به دوره نارا (710-784) باز می گردد، زمانی که مرکز استان سوروگا بود. رونق شهر در اوایل دهه 1600 ، زمانی که توکوگاوا ایه یاسو، قلعه محلی سومپو را خانه بازنشستگی خود کرد، بسیار بهبود یافت. این قلعه که به سبب وجود سه خندق تو در تو به قلعه جزیره شناور شهرت داشت، در طول تاریخ بارها تخریب و بازسازی شد. در دوره بازسازی میجی (اواخر دهه 1860)، قدرت خانواده توکوگاوا سلب شد و حاکمان جدید کشور قلعه را برچیدند. در سال 1949، داخلی ترین حیاط محوطه قلعه سابق به یک پارک عمومی به نام پارک سامپو تبدیل شد که همچنان توسط یک خندق احاطه شده است. این پارک در فصل شکوفه های گیلاس که به هانامی معروف است محل اصلی پیک نیک ساکنین این شهر است.

 بقایایی از قلعه در گوشه ای از پارک وجود دارد که باستان شناسان مشغول کاوش روی آن هستند. بازدید کنندگان در ساعتهایی که حفاری انجام نمیشود می توانند از آنجا بازدید کنند. دور تا دور این منطقه با تخته بندی چوبی به ارتفاع دو متر محصور شده است و برای اینکه حس کنجکاوی افراد سبب تخریب این پوشش نشود، قسمتهایی از این دیوار برداشته شده و بجای آن شیشه کار گذاشته شده است تا آن سوی دیوار مشخص باشد و افراد بتوانند ببینند که تیم باستان شناسی و حفاری چطور کار می کنند. 

مجسمه ایاسو توکوگاوا در کنار بقایای قلعه قرار داده شده است و تقریبا همه بازدیدکنندگان با این مجسمه یک عکس یادگاری می گیرند. 

در فرصتی که داشتیم در خیابانهای اطراف قلعه کمی پیاده روی کردیم. در ژاپن به دفعات فروشگاههای بزرگی را دیدم که داخل آنها تعداد زیادی دستگاههای بازی های آرکید گذاشته اند و نوجوانها و جوانهای زیادی مشغول بازی هستند. 

کابین یا اتاقک آرکید (به انگلیسی: Arcade Cabinet) دستگاهی است که دارای یک رایانهٔ اختصاصی مخصوص انجام یک یا چند بازی آرکید (Arcade system board)، یک نمایشگر، متناسب با نوع بازی یک فرمان، صفحهٔ کنترل یا دسته، و شکاف سکه هستند که در بالای آن‌ها نام بازی معمولاً به صورت رنگی و روشن و با نور پس‌زمینهٔ متفاوت نمایش داده می‌شود. دستگاه‌های بازی آرکید از لحاظ شکل و اندازه در انواع متفاوتی وجود دارند، بعضی به صورت سفارشی برای یک بازی آرکید خاص ساخته شده‌اند ولی اتاقک عمودی/قائم (Upright cabinet)، اتاقک میزی (Table cabinet)، اتاقک آرکید ژاپنی که معمولاً با نام Candy cabinet شناخته می‌شود و روی صندلی کوچکی جلوی آن می‌نشینند از متداولترین انواع دستگاه‌های بازی آرکید هستند.

تقریبا 250 کیلومتر را در 3 ساعت راندیم تا به قلعه معروف Hikone  رسیدیم. این قلعه با یک خندق احاطه شده است در سال 1603 در کنار یک معبد بودایی متعلق به سال 1080، احداث شد و هم اکنون یکی از 12 قلعه اصلی و سالم در ژاپن است. باغ و محوطه اطراف این قلعه به خصوص در فصل شکوفه های گیلاس بسیار معروف است. متاسفانه ما بعد از ساعت 5 به این محل رسیدیم و بازدید از قلعه امکان پذیر نبود. ولی باغ و محوطه اطراف قلعه (Genkyuen) که نورپردازی فوق العاده ای داشت سبب شد تا ما بیش از دو ساعت را در این مکان بگذرانیم. در پارک مجاور قلعه، قسمتی را برای فروش غذا و خوردنی های محلی اختصاص داده بودند. خوراک هشت پا و ماهی مرکب کبابی به همراه انواع مختلف نودل از غذاهای رایج خیابانی در ژاپن است. توت فرنگی و سیب قندی از آبنبات های بسیار محبوب هستند.

شب را در شهر Moriyama و در هتل Vessle Inn Shiga اقامت کردیم. این شهر در فاصله 30 کیلومتری کیوتو قرار دارد. ما برای دو شب اقامت 1000 درهم پرداختیم. 

روز پنجم، سه شنبه 15 فروردین:

ما برای بازدید از شهر قدیمی و زیبای کیوتو یک و نیم روز زمان در نظر گرفتیم و سعی کردیم تا حد امکان قسمتهای مهم این شهر را ببینیم.

همانطور که قبلا درباره تاریخ ژاپن صحبت شد، کیوتو از اواخر قرن هشتم تا اواسط قرن نوزدهم پایتخت ژاپن بود پس انتظار داریم تا مکانهای دیدنی بسیاری داشته باشه، مخصوصا اینکه تعداد زیادی از تصاویر و عکسهایی که از کشور ژاپن در کتابها دیده ایم به این شهر تعلق دارند.

ابتدا به منطقه ییلاقی Arashiyama در شمال غربی کیوتو رفتیم. این منطقه بیشترین شهرت خودش را مدیون بیشه بامبو است. بیشتر علاقمندان به سفر، حتما عکس بسیار معروفی را که یک زن کیمونو پوش ژاپنی در حال قدم زدن در مسیری است که دو طرف آن بامبوهای سر به فلک کشیده قرار دارند، دیده اند. ما برای اینکه بتوانیم از خیابانهای باریک و پرپیچ و خم راهمان را پیدا کنیم، از Google Map استفاده کردیم ولی در نهایت به یک پارکینگ رسیدیم که در کنار معبد Jojakkoji بود. این معبد در دامنه کوه و در سال 1596 تاسیس شد. ورودیه آن 500 ین است و با ساختمان‌ها و دروازه‌های کوچک و جذاب، فضایی آرام و ساکت دارد. درختان افرا و بامبو درست در کنار مسیرها و پله هایی که به محوطه معبد منتهی می شوند، قرار دارند. نیم ساعت برای بازدید از این معبد کفایت می کند.

بالاخره با سعی و تلاش زیاد موفق شدیم پارک بامبوها را پیدا کنیم. ورود به این پارک رایگان است ولی یکی از شلوغ ترین مکان هایی است که در سفر به ژاپن با آن مواجه شدم. همه می خواهند که در مسیر بامبوها عکس بگیرند و از اینکه بقیه هم می خواهند همین کار را بکنند و نتیجتا در عکاسی آنها مزاحمت ایجاد می کنند، شاکی هستند. در زمانی که باد ساقه های بلند بامبوها را تکان میدهد اصوات عجیب و غریبی از داخل بیشه زار بامبو شنیده می شود. در فرهنگ ژاپنی از بامبو برای تولید محصولاتی مثل سبد، فنجان، جعبه و حصیر استفاده می شود و در بیشتر نقاشی های قدیمی می توان تصویر بامبو را دید. یک ساعت برای پرسه زدن در این منطقه کفایت می کند. حتما به یاد داشته باشید که در اطراف این محل پارکینگ وجود ندارد.

کینکاکوجی Kinkakuji یا پاویلیون طلایی یک معبد ذن در شمال کیوتو است که دو طبقه بالای آن کاملاً با ورق طلا پوشانده شده است. این معبد که به طور رسمی به نام روکونجی شناخته می‌شود، ویلای بازنشستگی شوگون آشیکاگا یوشیمیتسو بود، و طبق وصیت او پس از مرگ در سال 1408 به معبد ذن فرقه رینزای تبدیل شد. کینکاکوجی الهام‌بخش گینکاکوجی (غرفه نقره‌ای) با نام مشابه بود. که توسط نوه یوشیمیتسو، آشیکاگا یوشیماسا، در سوی دیگر شهر کیوتو و چند دهه بعد ساخته شد.

این سازه چشمگیر مشرف به یک حوض بزرگ ساخته شده است و بارها در طول تاریخ از جمله در جنگ داخلی کیوتو و بار دیگر در سال 1950 توسط یک راهب متعصب به آتش کشیده شد. بنای فعلی در سال 1955 بازسازی شد اما امکان بازدید از داخل آن وجود ندارد. این معبد به همراه 16 بنای دیگر تحت عنوان یادمانهای تاریخی کیوتو باستانی، در لیست میراث جهانی یونسکو ثبت شده اند. باغ کینکاکوجی با طراحی خاص خود، از مکانهای زیبای کیوتو است. بازدید از آن یک ساعت و نیم زمان نیاز دارد. 

قلعه نیجو در سال 1603 به عنوان اقامتگاه توکوگاوا ایه یاسو، اولین شوگان دوره ادو (1603-1867) در کیوتو ساخته شد. نوه او ایمیتسو ساختمان های کاخ قلعه را 23 سال بعد تکمیل کرد و با افزودن یک بنای پنج طبقه قلعه را بیشتر گسترش داد. پس از سقوط شوگان سالاری توکوگاوا در سال 1867، قلعه نیجو برای مدتی به عنوان قصر امپراتوری مورد استفاده قرار گرفت و سپس به شهر اهدا شد و به عنوان یک مکان تاریخی در معرض دید عموم قرار گرفت. ساختمان‌های کاخ آن مسلماً بهترین نمونه‌های بازمانده از معماری قصر قلعه در دوره فئودالی ژاپن هستند و این قلعه در سال 1994 به عنوان میراث جهانی یونسکو معرفی شد.  برای بازدید از قلعه نیجو باید از طریق دروازه بزرگی در قسمت شرقی وارد محوطه قلعه شد. با ورود به محوطه داخلی قلعه، به جایی که جاذبه اصلی قلعه، کاخ Ninomaru قرار دارد، می رسید.

کاخ نینومارو به عنوان محل اقامت و دفتر شوگان در طول بازدیدهایش از کیوتو عمل می کرد. این کاخ که به شکل اصلی خود باقی مانده است، از چندین ساختمان مجزا تشکیل شده است که توسط راهروهایی به هم ارتباط دارند. کف پوش این محل طوری طراحی شده که با راه رفتن روی آن صدایی شبیه به صدای بلبل شنیده می شود و این موضوع برای شوگان جنبه امنیتی داشته چون متوجه می شده که فرد غریبه ای وارد راهرو شده است. اتاق‌های کاخ با حصیر تاتامی پوشانده شده‌اند و دارای سقف‌های تزئین‌شده و درهای کشویی (fusuma) هستند.

شما با عبور از کنار تالارها و اتاقهای متعدد با سلسله مراتب افرادی که برای ملاقات با شوگان می آمدند آشنا می شوید. فقط به ملاقات کنندگانی که بالاترین رتبه را داشتند اجازه ورود به اتاق اصلی داده می شد یعنی جایی که شوگان در یک طبقه مرتفع می‌نشست. معمولا در کنار اتاق محافظانی پشت درها پنهان شده بودند. بازدیدکنندگان دارای رتبه پایین‌تر فقط تا اتاق‌های مجاور بدون دید مستقیم از شوگان مجاز به ورود بودند. درونی‌ترین اتاق‌ها شامل دفاتر و اتاق‌های نشیمن بود که اتاق‌های آخر فقط برای شوگان و خدمتکاران زنش قابل دسترسی بود.

باغ این قلعه به سبب وجود گونه های مختلف از درختان گیلاس، معمولا از اوایل  تا اواخر آوریل شکوفه دارد. در فصل پاییز با وجود درختان افرا، جینکو و سایر درختان نمایی رنگارنگ به نمایش در می آید. ورودیه این مجموعه 800 ین است و حداقل یک ساعت و نیم زمان برای بازدید آن لازم است.

معبد Toji که به معبد شرقی هم معروف است در قرن هشتم ساخته شد. بلندترین سازه چوبی ژاپن که یک پاگودا 5 طبقه است در محوطه این معبد قرار دارد. محسمه های بودا در داخل سالن های اصلی قرار داده شده اند. در سالن یکی از ساختمانها موزه کوچکی از اشیائی که به این مجموعه تعلق داشته به نمایش گذاشته شده است. ورودیه این مجموعه 500 ین است و یکساعت زمان نیاز دارد.

به طور کلی عکاسی از داخل معابد در ژاپن ممنوع است و در بسیاری از مناطق توریستی اجازه عکاسی با سه پایه و نور فلاش را نمی دهند.

معبد Kiyomizudera (به معنی معبد آب پاک و خالص) عمده شهرت خود را مدیون تراس چوبی بزرگی است که از روی آن می توان منظره زیبایی از باغ معبد و شهر کیوتو را دید. چند عبادتگاه کوچک نیز در محوطه باغ معبد احداث شده است. ما حدودا یک ساعت قبل از تعطیل شدن معبد به آنجا رسیدیم. ورودیه معبد 400 ین است و قطعا بازدید و لذت بردن از طبیعت این محل بیش از دو ساعت زمان نیاز دارد. دو مجسمه شیر سنگی در ورودیه معبد قرار داده شده است که ظاهر آنها خیلی شبیه شیر هم نیست! البته از جغرافیایی که هرگز شیر نداشته قطعا نمی شود انتظار بهتری هم داشت.

 معبد جیشو، در پشت سالن اصلی کیومیزودرا قرار دارد و زیارتگاهی است که به خدای عشق و خواستگاری اختصاص دارد. در جلوی حرم دو سنگ به فاصله 18 متر از هم قرار گرفته اند. گفته می شود که اگر فردی با چشمان بسته بتواند از یکی به دیگری برسد در یافتن عشق، شانس به همراه او خواهد بود. البته اگر از کسی بخواهید که شما را از سنگی به سنگ دیگر راهنمایی کند، به این معناست که در زندگی عشقی نیز به یک واسطه نیاز خواهید داشت. آبشار اوتووا در پایه سالن اصلی کیومیزودرا قرار دارد. آب‌های آن به سه نهر مجزا تقسیم می‌شوند و بازدیدکنندگان از فنجان‌هایی که به تیرک‌های بلند متصل شده‌اند برای نوشیدن از آن -طی یک مراسم خاص- استفاده می‌کنند. گفته می شود که آب هر نهر فواید متفاوتی دارد، یعنی باعث طول عمر، موفقیت در مدرسه و یک زندگی عاشقانه توام با خوشبختی می شود. ما که در زمره افراد حریص هستیم، از هر سه نهر نوشیدیم. ضرر که ندارد!

شاید جذاب ترین قسمت بازدید از این معبد عبور از خیابانی است که به این معبد منتهی می شود. در طول این خیابان تعداد زیادی فروشگاههای مواد غذایی، رستوران، سوپرمارکت، صنایع دستی و سوغاتی وجود دارد.

هوا تاریک شده بود که به محل پارک اتومبیل برگشتیم. ماشین را در یکی از پارکینگهایی که مجهز به قفل فلپ (Flap lock paid parking systems) بود پارک کرده بودیم. این پارکینگهای اتوماتیک اینطور کار می کنند که به محض اینکه اتومبیل در جای مشخص توقف کند، فلزی که به شکل زبانه(فلپ) است از کف پارکینگ کمی بالا می آید و به این ترتیب اجازه نمی دهد تا اتومبیل حرکت کند. با پرداخت مبلغ مورد نظر در دستگاهی که در مجاور پارکینگ قرار دارد، مجددا این زبانه به جای قبلی خودش باز می گردد و اتومبیل آزاد می شود. ما هم بعد از مراجعت به پارکینگ، طبق دستورالعملی که وجود دارد هزینه پارکینگ را پرداختیم ولی وقتی خواستم اتومبیل را حرکت دهم متوجه شدم که زبانه هنوز در حالت قفل قرار دارد و به موقعیت اولیه باز نگشته است. چاره ای نبود جز اینکه مجددا به دستگاه پرداخت مراجعه کنم اما دستگاه نشان می داد که ما مبلغ مورد نظر را پرداخته ایم و پول بیشتری از ما قبول نمی کرد. بر روی همین دستگاه شماره تلفنی نوشته شده است که با آن برای مواقع ضروری می توان تماس گرفت. چون سیمکارتی که خریده بودیم فقط دیتا بود لذا نمی توانستیم با آن مرکز تماس بگیریم. به ناچار دنبال فردی گشتم تا بتوانم از تلفن او استفاده کنم. در همان پارکینگ که اتومبیل ما گیر افتاده بود، مردی را دیدم که در اتومبیلش نشسته بود و داشت چیزی را از روی تبلتش نگاه می کرد. به ناچار رفتم و چند ضربه کوچک به شیشه اتومبیل زدم تا توجه اش جلب شد. متاسفانه علی رغم اینکه جوان و به نظر تحصیلکرده بود ولی انگلیسی را بسیار کم می دانست. خلاصه به او فهماندم که چه مشکلی برای ما پیش آمده است. او هم یکبار دیگر همان مراحل را تکرار کرد و چون دید همه چیز به نظر درست می آید به همان مرکز تلفن زد. مشخص بود که در آنسوی خط از او سوال و جوابهایی می پرسند و او را از یک خط به خط دیگر انتقال می دهند. بعد از چند دقیقه او تلفنش را به من داد و گفت به زودی کسی که انگلیسی بلد است با من صحبت خواهد کرد و خودش سوار ماشینش شد و با تبلتش مشغول شد. حدس می زدم که در یک کنفرانس یا گردهمایی آنلاین شرکت داشت. بالاخره بعد از ده دقیقه فردی که کمی انگلیسی بلد بود از من شرح اتفاق افتاده را پرسید و بعد گفت که تا 30 دقیقه دیگر شخصی خواهد آمد و مشکل را رفع خواهد کرد. ابتدا کمی ناراحت شدم که در ژاپن با این همه تکنولوژی چرا باید این اتفاق بیافتد و اگر افتاده چرا باید برای درست کردن آن اینقدر معطل شد. تصور می کنم که حدود سه دقیقه از صحبت ما نگذشته بود که موتورسواری از راه رسید، ابتدا کارت شناسایی خودش را نشان داد و خودش را معرفی کرد. بعد از من بابت اتفاقی که افتاده عذرخواهی کرد و خواست تا در ماشین منتظر باشیم. خودش به سراغ دستگاه پرداخت رفت و با آن مشغول کار شد. چند دقیقه بعد زبانه به محل خودش بازگشت و اتومبیل آزاد شد. متصدی مربوطه مجددا از ما بابت نقص فنی عذرخواهی کرد و با احترام  ما را تا زمانی که پارکینگ را ترک کردیم مشایعت کرد.

هوا کاملا تاریک شده بود که تصمیم گرفتیم از Philosopher’s Path دیدن کنیم. مسیر فیلسوف یک مسیر سنگی دلپذیر است که در بخش شمالی منطقه هیگاشیامای کیوتو قرار دارد. این مسیر در کنار جوی آبی با صدها درخت گیلاس قرار دارد. معمولاً در اوایل آوریل، این درختان با شکوفه های فراوان منفجر می‌شوند و این مکان را به یکی از محبوب‌ترین مکان‌های هانامی (مشاهده شکوفه‌های گیلاس) در شهر تبدیل می‌کنند. این مسیر به طول تقریبی دو کیلومتر از اطراف گینکاکوجی (غرفه نقره ای) شروع می شود و به محله نانزنجی ختم می شود. نام این مسیر به دلیل نیشیدا کیتارو، یکی از مشهورترین فیلسوفان ژاپنی است که گفته می‌شود در حین پیمودن این مسیر در رفت‌وآمد روزانه خود به دانشگاه کیوتو، مراقبه می‌کرد.

طبق معمول سعی کردیم تا با استفاده از نقشه گوگل این مسیر را پیدا کنیم. گوگل ما را از کوچه های باریک عبور داد طوری که در نهایت در بن بست بسیار باریکی گیر افتادیم. از صدای اتومبیل ما که سعی داشتیم تا با زحمت زیاد این مسیر را بازگردیم، ساکنین این محل یکی بعد از دیگری از خانه هایشان خارج می شدند. از نگاهشان مشخص بود که از حماقت ما متعجب شده اند چون این کوچه محل عبور اتومبیل نبود. با زحمت از کوچه باریک خارج شدیم و بالاخره مسیر فیلسوف را در کنار یک نهر باریک پیدا کردیم. متاسفانه مسیر بسیار تاریک بود و برای پیاده روی شبانه جذابیتی نداشت. 

سپس به مرکز شهر و محله Gion و کوچه pontocho رفتیم. این کوچه که یکی از معروفترین محله های کیوتو و شاید ژاپن باشد، در امتداد رودخانه Kamogawa قرار دارد و مملو از رستوران‌هایی است که طیف گسترده‌ای از گزینه‌های غذاخوری از یاکیتوری ارزان  قیمت تا غذاهای سنتی و مدرن کیوتو و غذاهای خارجی را از غروب آفتاب تا نیمه شب ارائه می‌دهند. 

کوچه پونتوچو یکی از مکانهایی است که توریستها برای دیدن Geishaها به آنجا می آیند. کافی است که کمی در این کوچه های تنگ قدم بزنید تا موفق شوید این زنان زیبا، که به سبک خاصی آرایش کرده اند را ببینید. معمولا این افراد از یک خانه یا مغازه خارج می شوند و بلافاصله به خانه یا مغازه بعدی می روند. در این فواصل کوتاه توریستها سعی می کنند تا از ایشان عکس بگیرند. این بازی موش و گربه معمولا چند ساعتی افراد را مشغول می کند.

اما گیشاها چه کسانی هستند؟ این زنان، هنرمندانی هستند که از نوجوانی وارد مدارس خاصی می شوند و تحت فراگیری هنرهایی مثل موسیقی،آواز، بازیگری، رقص، آموزش روشهای پذیرایی و مصاحبت با میزبانان قرار می گیرند. در برخی از مناطق ژاپن به آنها Geiki یا Geiko هم می گویند. ویژگی ظاهر متمایز آنها کیمونوی بلند و دنباله دار، مدل موی سنتی و آرایش به سبک اوشیروی (Oshiroi) است. به هنرآموزان و تازه فارغ التحصیل شدگان مایکو (Maiko) گفته می شود که در حقیقت یک درجه از گیشا پایین تر هستند. هر دو مدل موی مایکو و گیشا با شانه های مو و سنجاق سر (کانزاشی) تزئین شده اند. گیشاها کانزاشی بسیار کمتری نسبت به مایکو می پوشند. مدل و رنگ اکسسوری‌های مو که با برخی مدل‌های موی مایکو پوشیده می‌شود، می‌تواند نشان‌دهنده مرحله آموزش یک شاگرد باشد. شانه ها و سنجاق های معمولی ممکن است از لاک لاکپشت، طلا، نقره و سنگ های نیمه قیمتی مانند یشم و مرجان ساخته شوند. اخیرا بسیاری از گیشاها از کلاه گیسهایی که مخصوص آنها ساخته شده است استفاده می کنند. از سال 1956 و با اجرایی شدن قانون پیشگیری از فحشا، تصور عمومی درباره اینکه قسمتی از وظایف گیشاها فاحشه گری است، رخت بر بست و به این طریق گیشاها راحت تر به فعالیت پرداختند. هم اکنون قوانین بسیار جدی برای جلوگیری از تعرض به این افراد وجود دارد. حتی در شهر کیوتو، تابلوهایی در سطح شهر نصب شده و به توریستها یادآوری می کند تا مزاحمت برای این افراد ایجاد نکنند.

ما دو ساعتی را در این محل گذراندیم و از اتمسفر حاکم بر این محل لذت بردیم. 

بازار نیشیکی، یک خیابان خرید باریک به طول پنج بلوک است که با بیش از صد مغازه و رستوران، در نزدیک همین منطقه قرار دارد. در این بازار که به «آشپزخانه کیوتو» معروف است، می توان هر چیز مرتبط با مواد غذایی، مانند غذاها و محصولات دریایی، چاقو و ظروف آشپزی، غذاهای فصلی و غذاهای تخصصی کیوتو، مانند شیرینی‌های ژاپنی، ترشیجات، غذاهای دریایی خشک شده و سوشی را  یافت است. این فروشگاه‌ها از غرفه‌های باریک کوچک گرفته تا مغازه‌های دو طبقه بزرگ‌تر را شامل می‌شوند. بیشتر آنها در نوع خاصی از مواد غذایی تخصص دارند. تقریباً همه چیزهایی که در بازار فروخته می شود به صورت محلی تولید و تهیه می شوند.

اگر فرصت کافی دارید حتما از پارک Maruyama و معبد Yasaka دیدن کنید. دروازه معروف این معبد در انتهای خیابان Gion قرار دارد. این پارک در فصل شکوفه های گیلاس(Hanami) یکی از زیباترین و بهترین مکانهای شهر کیوتو است.

روز ششم، چهارشنبه 16 فروردین:

 یکی از مکانهای بسیار معروف در شهر کیوتو معبد Fushimi Inari taisha است. زیارتگاه فوشیمی ایناری یک معبد مهم شینتو در دامنه کوه Inari است که به خاطر هزاران دروازه توری (Torri) سرخ رنگ که شبکه ای از مسیرهای پیاده روی در پشت ساختمان های اصلی آن قرار دارند، مشهور است. مسیرها به کوه مقدس ایناری منتهی می شوند که 233 متر ارتفاع و تقریبا 4 کیلومتر طول دارد و متعلق به محوطه حرم است. بازدید از این معبد مجانی است و برای بازدید حداقل دو ساعت زمان نیاز است که البته زمان گشت و گذار در پارک مجاور معبد را هم به آن بیافزایید. فوشیمی ایناری مهمترین زیارتگاه از میان چندین هزار زیارتگاه است که به ایناری، خدای برنج شینتو، اختصاص داده شده است. تصور می‌شد که روباه‌ها-که اغلب یک دستمال گردن قرمز رنگ دارند- پیام‌آوران ایناری هستند، در نتیجه مجسمه‌های زیادی از روباه در سراسر محوطه زیارتگاه ساخته شد.

 معبد فوشیمی ایناری منشأ باستانی دارد و پیش از انتقال پایتخت به کیوتو در سال 794 احداث شد. در حالی که دلیل اصلی بیشتر بازدیدکنندگان خارجی که به معبد فوشیمی ایناری می آیند، کاوش در مسیرهای کوهستانی است، خود ساختمان های زیارتگاه نیز جذاب هستند. در ورودی حرم دروازه رومون قرار دارد که در سال 1589 توسط تویوتومی هیده یوشی اهدا شد. 

پشت سر تالار اصلی حرم (هوندن) قرار دارد که در آن همه بازدیدکنندگان تشویق می شوند تا با تقدیم یک هدیه کوچک ادای احترام کنند. در پشت محوطه اصلی حرم، ورودی مسیر پیاده‌روی پوشیده از دروازه توری قرار دارد که با دو ردیف دروازه‌ای متراکم و موازی به نام Senbon Torii (“هزاران دروازه توری”) شروع می‌شود. دروازه‌های توری در طول کل مسیر، اهدایی توسط افراد و شرکت‌ها است و نام اهداکننده و تاریخ اهدا را در پشت هر دروازه خواهید دید. مبلغ کمک مالی برای یک دروازه کوچک از حدود 400000 ین شروع می شود و برای یک دروازه بزرگ به بیش از یک میلیون ین افزایش می یابد. گفته می شود 1001 دروازه در اینجا وجود دارد. 

برای عکاسی از این دروازه ها بهتر است که از قسمت خروجی آنها عکس بگیرید چون نوشته ها و نام اهداکننده در پشت دروازه نوشته شده است. بسیار مشکل خواهد بود زمانی را بیابید که دروازه ها خالی از بازدیدکننده باشد. پس وقت خود را برای این لحظه تلف نکنید. 

پیاده روی به قله کوه و بازگشت حدود 3-2 ساعت طول می کشد، با این حال، بازدیدکنندگان می توانند قبل از برگشت تا آنجایی که می خواهند پیاده روی کنند. در طول مسیر، چندین زیارتگاه کوچکتر با پشته‌هایی از دروازه‌های توری مینیاتوری وجود دارد که توسط بازدیدکنندگان با بودجه کمتر اهدا شده است. همچنین چند رستوران در طول مسیر وجود دارد که غذاهای محلی مانند Inari Sushi و Kitsune Udon را ارائه می دهند که هر دو دارای تکه های ابوراژ (توفوی سرخ شده) هستند که گفته می شود غذای مورد علاقه روباه ها است. پس از حدود 30-45 دقیقه صعود و کاهش تدریجی تراکم دروازه‌های توری، بازدیدکنندگان تقریباً در نیمه راه کوه به تقاطع Yotsutsuji می‌رسند، جایی که می‌توان از مناظر زیبای کیوتو لذت برد  از اینجا به بعد چند مسیر مختلف وجود دارد که تعداد کمی از بازدید کنندگان آنها را ادامه می دهند. 

شهر Nara در جنوب کیوتو قرار دارد و یکی از مقاصد مهم گردشگری ژاپن است. این شهر از سال 710 تا 784 میلادی، پایتخت ژاپن بود. معبد Todaiji در همین زمان توسط امپراتور Shomu ساخته شد و عنوان بزرگترین معبد چوبی جهان را به خودش اختصاص داد، هر چند از آن زمان چندین بار بر اثر آتش سوزی و زلزله صدماتی خورد. این بنا در لیست میراث جهانی یونسکو قرار دارد. شهر نارا در منطقه ای خوش آب و هوا واقع شده است و تعداد زیادی پارک و محوطه سبز دارد که در مشهورترین آنها معبد تودای جی ساخته شده است. طبق معمول، استفاده از نقشه گوگل سبب شد که تا نزدیک معبد برسیم و به ناگاه خودمان را در یک محوطه باز یافتیم. از آنجایی که فقط چند ماشین در آنجا پارک بودند و تابلویی هم وجود نداشت، اتومبیل را در آنجا گذاشتیم. در موقعی که برگشتیم نوشته ای روی شیشه ماشین نظر من را جلب کرد که البته به زبان ژاپنی بود. با کمک مترجم گوگل متوجه شدم که توضیح داده شده است که این محل متعلق به کارکنان مجموعه است و اتومبیل را نباید در این مکان گذاشت. اما نکته بسیار خاص این شهر و این منطقه به دلیل وجود گوزنهایی است که از دیر باز در این منطقه زندگی می کنند و به وجود انسانها عادت کرده اند. همین موضوع سبب شده که توریستهای بیشتری برای بازدید به اینجا بیایند. بچه ها با خریدن بیسکویت های مخصوص با قیمت 200 ین، به آنها غذا می دهند و با نوازش آنها سرگرم می شوند. گوزنها هم عادت کرده اند که به سبک مردم ژاپن تشکر کنند. کمی عجیب به نظر می آید ولی آنها با خم کردن سر و گردن، به شیوه خودشان تعظیم و تشکر می کنند. ورودیه این معبد 600 ین میباشد و حداقل یکساعت برای بازدید از داخل معبد و یکساعت برای محوطه خارجی و پارک زمان نیاز است. در سالن اصلی مجسمه بودای اصلی و 15 متری به نام Daibutsuden به همراه دو مجسمه بودای دیگر قرار دارد. 

در فاصله نیم ساعتی شهر نارا، معبد Horyu Ji قرار دارد. این معبد که قدیمی ترین سازه چوبی جهان لقب گرفته، در سال 607 توسط شاهزاده شوتوکو برای ترویج بودیسم ساخته شد. این معبد که یکی از سه معبد اصلی بودیسم در ژاپن است دو قسمت اصلی دارد . پاگودا این معبد 32 متر ارتفاع دارد و در پنج طبقه ساخته شده است. در محوطه شرقی این مجموعه، ساختمانی 8 ضلعی وجود دارد که به آن Yumedono یا سالن چشم انداز می گویند و به شاهزاده شوتوکو اختصاص داشته و مجسمه ای به اندازه واقعی از شاهزاده را در آن قرار داده اند که توسط مجسمه های بودا و راهبان مختلف احاطه شده است. این مجموعه در سال 1993 در لیست میراث جهانی قرار گرفت. ورودیه آن 1500 ین است. 

هتل ما در منطقه Asuka  و فاصله کوتاهی تا معبد هوریاجی داشت. اما نکته قابل توجه این بود که تمام این منطقه یعنی کیوتو، نارا و آسوکا به هم چسبیده اند و جمعیت زیادی را در خود جا داده اند. به نظر می آید که این منطقه نسبت به کیوتو فقیرتر باشد ولی امکانات شهری تفاوتی ندارد.

منطقه اطراف آسوکا و ساکورای در استان نارا، در حدود 20 کیلومتری جنوب شهر نارا، را می توان مهد تمدن ژاپن دانست. اینجا جایی است که اولین امپراتوران ژاپن پایتخت های خود را تأسیس کردند و بسیاری از قدیمی ترین زیارتگاه ها، معابد، مقبره ها، بناهای تاریخی سنگی و کاوش های باستان شناسی را می توان یافت.

هتل ما Yamabe نام داشت و در حقیقت یک هاستل بود. اتاقی که برای ما خانواده چهارنفره در نظر گرفته شده بود تشک و لحاف داشت که البته بسیار راحت بود. صاحب هتل که یک خانم مسن بود به ما قسمتهای مختلف هتل را معرفی کرد. این اولین هاستلی بود که بچه ها تاکنون رفته بودند و برایشان عجیب بود که از حمامی استفاده کنند که در اتاق خودشان نمی باشد و یا برای توالت بایست به طبقه بالا بروند. به همه اینها آشپزخانه کنار اتاق با بوی ماهی و غذاهای دریایی را هم اضافه کنید. با همه این توصیفات ما شب راحتی را در این هاستل گذراندیم. 

روز هفتم، پنجشنبه 17 فروردین:

بعد از خروج از هتل کمی گشتیم تا یک مغازه نانوایی پیدا کردیم که پیراشکی و نان صبحانه می فروخت. از آنجایی که در داخل مغازه جایی برای نشستن نداشت، نان و چای را خریدیم و روی نیمکت پیاده رو مشغول خوردن صبحانه شدیم.

 هر چند امروز روز کاری به حساب می آمد ولی رفت و آمد شهر بسیار کم بود. ساختمان بزرگی در انتهای خیابان نظر من را جلب کرد که معماری نمای آن بسیار شبیه به معابد قدیمی ژاپنی بود. ناچار شدم تا با کمی پیاده روی خودم را به نزدیک آن برسانم. این ساختمان 6 طبقه بیش از 200 متر طول داشت و متوجه شدم که بیمارستان شهر است ولی از همهمه متداول در اطراف چنین مراکزی خبری نبود. کمی که بیشتر دقت کردم فهمیدم که رفت و آمد وجود دارد ولی هیچ کس در خارج از محل هایی که برایشان در نظر گرفته شده توقف نمی کند.

مقبره ایشیبوتای  (Ishibutai) چشمگیرترین بنای سنگی باستانی در آسوکا است. اعتقاد بر این است که این آرامگاه محل دفن سوگا اوماکو، رهبر قدرتمند قبیله سوگا است که در بیشتر دوره آسوکا (538-710) بر کشور حکومت می کرد، در حالی که امپراتور نقشی نمادین داشت.

حدود 30 صخره عظیم، اتاقک داخلی مقبره را تشکیل می دهند که در ابتدا توسط تپه ای خاکی پوشیده شده بود. بزرگترین سنگ روی سقف قرار گرفته و حدود 75 تن وزن دارد. بازدیدکنندگان می توانند وارد اتاقک شوند و از داخل به صخره های عظیم نگاه کنند. مقبره ایشیبوتای در یک پارک کوچک قرار دارد و توسط یک خندق خشک احاطه شده است. ورودیه آن 300 ین است و برای بازدید از آن یکساعت کافی است.

مقصد بعدی ما کوه Sanjogatake در منطقه Yoshino بود. این منطقه کوهستانی یکی از تفریحگاه های افراد محلی و همچنین از جاذبه های توریستی ژاپن است. جاده ای باریک از کنار رودخانه شروع شده و به تدریج ارتفاع می گیرد. برخی از افراد ترجیح می دهند اتومبیل خود را در پارکینگ تله کابین پارک کنند و بقیه راه را با تله کابین بروند. برخی دیگر مسیر را با اتومبیل شخصی طی می کنند این مسیر زیبا که از منطقه جنگلی عبور می کند گاهی به روستاهای کوچک می رسد. 

تعدادی هتل در روستاهای مسیر وجود دارد. اواخر مسیر، جاده یکطرفه می شود و در محلی که پارکینگ عبادتگاه Kinbu نام دارد، مسیر عمومی به پایان می رسد. در این محل تابلویی نصب شده که بر روی آن نوشته اند ادامه مسیر فقط برای اهالی روستا امکانپذیر است. ما اتومبیل را در پارکینگ پارک کردیم و مسیر پیاده روی جنگلی را در پیش گرفتیم. درختان این منطقه مرتفع با ساقه های صاف و بدون شاخه های فرعی هستند و وقتی آنها را تا ارتفاع 6-5 متری از زمین نگاه کنید، شبیه این است که تعداد زیادی تیرک چوبی را در زمین فرو کرده اند. 10 دقیقه که از مسیر کوهستانی به بالا می رویم به عبادتگاه Kinbu یا Kimpu میرسیم. مسیر کوهستانی- جنگلی را ادامه می دهیم. در این مسیر چند عبادتگاه ساخته شده است و بیشتر من را یاد امامزاده هایی که در کوههای تالش هستند می اندازد. حدودا 45 دقیقه پیاده روی کردیم و از مسیر دیگری بازگشتیم. این منطقه بخشی از شبه جزیره Kii می باشد که بخاطر مناظر طبیعی، مسیرها و اماکن مذهبی بودایی و شینتو در لیست میراث جهانی به ثبت رسیده است. 

مسیر برگشت با مسیر رفت متفاوت است چون همانطور که گفتم جاده باریک است و طوری طراحی شده که از یک طرف با اتومبیل بالا بروند و از مسیر دیگر برگردند. زیارتگاه یوشینو میکوماری Yoshino Mikumari Shrine یکی از چهار معبد شینتو در استان یاماتو است. این زیارتگاه آرام به آمنو میکوماری، خدای زن آب و زایمان ایمن تقدیم شده است و اعتقاد بر این است که به کسانی که برای او دعا می کنند باروری می دهد. تالار اصلی کنونی عبادتگاه در سال 1604 توسط هیده یوری ساخته شد. بازدید از آن رایگان است و 15 دقیقه زمان نیاز دارد. 

شاید شلوغترین قسمت این ناحیه، روستای یوشینویاما است. هر دو سوی خیابان اصلی فروشگاههای مواد خوراکی، صنایع دستی و سوغاتی است. معمولا به خاطر تعداد زیاد بازدیدکنندگان ، خیابان داخل روستا را می بندند و به اتومبیلها در داخل روستا اجازه تردد نمی دهند. در خارج از محدوده روستا چندین پارکینگ وجود دارد که بین 1500 تا 2000 ین بابت پارک اتومبیل شما را شارژ می کنند. البته روی قطعه مقوایی نوشته اند که درآمد حاصل از این کار صرف نگهداری و محافظت از طبیعت این منطقه می شود.

 معبد Kinpusenji که یکی از مهم ترین معابد شوگندو است، در همین خیابان قرار دارد. شوگندو، مذهبی است مبتنی بر پرستش کوه که ترکیبی از اصول بودیسم و شینتو است. این معبد در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است و تالار اصلی آن (تالار 34 متری Zao-do) دومین سازه چوبی بزرگ ژاپن پس از معبد تودایجی نارا است. در داخل تالار Zao-do، سه مجسمه آبی رنگ از Zao Gongen، خدای محافظ کوه‌های مقدس منطقه یوشینو، قرار گرفته‌اند. زائو گونگن یکی از مهم ترین خدایان شوگندو است که تجسم بودای گذشته، حال و آینده است. سه مجسمه این معبد 1300 سال قدمت دارند و اندازه آنها به هفت متر می رسد و هر کدام یکی از این سه وجه را نشان می دهند. ورودیه این معبد 800 ین است و برای بازدید از آن نیم ساعت نیاز است.

یکی دیگر از بناهای این منطقه، عبادتگاه Yoshimizu است. وقتی وارد حیاط  می شوید منظره بسیار زیبایی از دره یوشینو در پیش چشم شما قرار می گیرد که در فصل هانامی پر است از شکوفه های سفید و صورتی. اما این عبادتگاه بیشترین شهرت خود را مدیون زمانی است که پادشاه گو دایگو (Go-Digo) به این منطقه فرستاده شد و بدین ترتیب در تاریخ ژاپن همانطور که قبلا اشاره شد، دربار جنوبی شکل گرفت و از این زمان(قرن چهاردهم) این معبد تبدیل به قصر امپراتوری شد. معبد یوشیمیزو در دوران جدایی بودیسم و شینتو در دوره میجی به زیارتگاه تبدیل شد. اکنون این مکان گنجینه های مختلفی از جمله اسناد تاریخی، اسلحه ها، نقاشی ها و سایر اشیاء هنری را در ساختمان اصلی خود نگهداری می کند. ورودیه آن 600 ین است و یکساعت برای بازدید از آن کفایت می کند.

 برای ورود به این ساختمان، مثل بسیاری دیگر از بناهای ژاپنی، می بایست کفشها را در بیاورید. معمولا مسیر بازدید طوری طراحی شده است که مجددا به همان مکان برگردید و کفشهای خود را بپوشید. بسیار شگفت انگیز است که تمام ژاپنی ها بعد از اینکه کفشهایشان را در آوردند، آنها را جفت کردند و سر کفشها را به سمت خارج گذاشتند که در هنگام خروج به راحتی آنها را بپوشند و احیانا برای پیدا کردن لنگه کفش ازدحام ایجاد نکنند! از اشیا جالب توجه این مجموعه، چند مجسمه عجیب و غریب بود که نتوانستم بفهمم، چه مفهومی دارند. نقاشی های این مجموعه بسیار زیبا و بیشتر در توصیف طبیعت است.

با خروج از دره یوشینو به سمت منطقه Mozu در شهر Sakai (جنوب اوزاکا) حرکت کردیم. شهرت این محل به خاطر تعداد زیادی از کوفون هایی است که قدمت آنها به قرن 4 تا 6 میلادی برمیگردد. کوفون ها مقبره هایی هستند که به شکل خاصی ساخته شده اند به طوری که اگر از بالا به آنها نگاه کنیم شبیه به سوراخ کلید هستند و معمولا دور آنها خندق حفر شده است. بزرگترین مقبره متعلق به امپراطور نینتوکو  است این مقبره حدود 800 متر طول و 600 متر عرض دارد که نه تنها بزرگترین قبر ژاپن، بلکه یکی از بزرگترین قبرهای جهان است. تعداد این کوفون ها در این منطقه نسبتا زیاد است و ابعاد متفاوتی دارند ولی همگی کمابیش شکل مشابهی دارند. در کنار مقبره Emperor Nintoku و کنار پارک Daisen، مرکز اطلاع رسانی وجود دارد که اطلاعات جامعی درباره این منطقه و همچنین محل کوفون ها ارائه می کند. دسترسی به محوطه کوفون امکان پذیر نیست و تنها با کمک نقشه هایی که در کنار این مقبره ها وجود دارد می توان شکل مقبره را تصویر سازی کرد.

 در داخل پارک Daisen چند کوفون کوچک وجود دارد. اغلب این مقبره ها به شکل تپه هایی هستند که دور تا دور آنها خندق حفر شده و معمولا با درختان و گیاهان پوشیده شده اند. البته گفته می شود که در گذشته از رویش گیاهان بر سطح کوفون ها جلوگیری می کردند. این محل نیز در لیست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است. 

وقتی به اوزاکا رسیدیم، هوا کاملا تاریک شده بود و دقیقا زمان بازدید از یکی از معروفترین محله های ژاپن به نام Minami بود. این منطقه یکی از دو محله ای در اوزاکا است که مراکز تفریحی ، خرید و غذاخوری متعددی دارد. بازار سرپوشیده و معروف Dotombori در کنار کانال آب، شبها با صدها چراغ نئونی و نمایشگرهای غول پیکر، از جمله مرد معروف Glico Running Man و خرچنگ Kani Doraku نمای ویژه ای به این محل بخشیده اند.

 اغذیه فروشی های این منطقه اکثرا تابلوهای عجیبی دارند. از ماکت اختاپوس و گاو گرفته تا اژدها و شخصیتهای کارتونی!. برای نخستین بار در این مکان بود که با یکی از معروفترین خوراکهای ژاپنی به نام  تاکویاکی آشنا شدم. این غذای لذیذ که با نام‌های «گلوله‌های هشت‌پا» یا «کوفته‌های هشت‌پا» نیز شناخته می‌شود، با استفاده از یک بشقاب داغ مخصوص با ردیف‌هایی از قالب‌های نیمه کروی پخته می‌شود. قبل از اینکه یک تکه گوشت هشت پا (تاکو) در وسط آن قرار گیرد، هر یک از قالب ها با مخلوط خمیر خوش طعم پر می شود. تاکویاکی‌ها را هر دقیقه با یک سیخ می‌چرخانند تا از پخت یکنواخت آن اطمینان حاصل کنند. سپس با سس شیرین و مخصوص تاکویاکی و سس مایونز، جلبک دریایی آئونوری و تکه های ماهی کاتسووبوشی بونیتو سرو می شود.

غذای دیگر که شهرت جهانی دارد، Ramen است. رامن یک غذای سوپ رشته ای است که از نودل گندم (همچنین به عنوان نودل رامن نیز شناخته می شود)، یک آبگوشت خوش طعم (سس سویا، نمک، میسو و استخوان خوک تونکوتسو چهار پایه اصلی آبگوشت رامن هستند) به همراه گوشت برش خورده خوک، جلبک دریایی ، پیازچه و شاخه های ظریف بامبو تهیه می شود.رامن یکی از غذاهای لذیذ محبوب امروزی ژاپن است که قیمت بسیار کمی دارد و به طور گسترده در رستوران ها و بارهای رامن (که تقریباً در هر گوشه خیابان وجود دارند) در دسترس است. 

شب را در Hotel Plaza Osaka اقامت داشتیم. این هتل در منطقه بسیار خوبی از شهر قرار دارد و تقریبا قیمت آن برای هر شب اقامت معادل ۱۰۰ دلار است.

روز هشتم، جمعه ۱۸ فروردین:

صبح که از پنجره هتل به بیرون نگاه کردم، مجبور شدم خبر بد را به بچه ها بدهم!. هوا بارانی و شب قبل مقدار زیادی باران باریده بود. کمپانی فیلمسازی یونیورسال، پارک موضوعی بسیار بزرگ و معروفی در سال ۲۰۰۱ در اوزاکا ساخته که به یکی از مهمترین مقاصد تفریحی ژاپن تبدیل شده است. استودیو یونیورسال ژاپن در حال حاضر دارای ده بخش است: هالیوود، نیویورک، سانفرانسیسکو، پارک ژوراسیک، دنیای آب، روستای آمیتی، سرزمین عجایب جهانی، پارک مینیون، دنیای جادویی هری پاتر و دنیای سوپر نینتندو. بازدیدکنندگان می‌توانند از بسیاری از وسایل تفریحی لذت ببرند، از چرخ و فلک‌های مناسب برای کودکان گرفته تا ترن هوایی هیجان‌انگیز و شبیه‌سازی‌هایی که بر اساس فیلم‌های محبوبی مانند مرد عنکبوتی، بازگشت به آینده، ترمیناتور ۲ و پارک ژوراسیک ساخته شده‌اند. ورودیه این پارک ۸۴۰۰ ین است. بازدیدکنندگان دسترسی نامحدود به همه بازیها دارند که البته شامل قسمت سوپر نینتندو نمی شود و برای آن باید بلیط جداگانه تهیه کرد. ساعت کار آن از ۹ صبح تا ۸ شب است.

این پارک در کنار خلیج اوزاکا احداث شده است. با ورود به محوطه پارکینگ با نظم عجیبی که به نظرم فقط مخصوص ژاپنی هاست مواجه می شوید. با اینکه وسعت پارکینگ بسیار زیاد است و ما هم اول صبح وارد این مجموعه شدیم، ولی ما را به محل مخصوصی هدایت کردند تا اتومبیلها به صورت پراکنده توقف نکنند. از محل پارکینگ تا درب ورودی حدودا ۱۰ دقیقه فاصله بود و همین زمان برای اینکه کاملا خیس شویم، کافی بود. چون ما بلیط را قبلا و به صورت آنلاین تهیه کرده بودیم، در زمان ورود معطل نشدیم. در بسیاری از وب سایتها، خرید آنلاین بلیط توصیه شده است چون با تکمیل ظرفیت پارک،بلیط فروشی متوقف خواهد شد. 

روز نهم، شنبه ۱۹ فروردین:

هوا ابری بود ولی از بارش باران خبری نبود. بعد از صبحانه مراسم Check out را انجام دادیم و به سمت قلعه اوزاکا حرکت کردیم. در مسیر، از کنار ساختمان Umeda Sky که یک ساختمان مرتفع در منطقه کیتا اوزاکا، در نزدیکی ایستگاه‌های اوزاکا و اومدا است عبور کردیم. این ساختمان 173 متری از دو برج تشکیل شده است که توسط “رصدخانه باغ شناور” در طبقه 39 به یکدیگر متصل شده اند. این رصدخانه از طریق پنجره ها و از عرشه فضای باز خود، مناظر عالی از شهر را ارائه می دهد.

قلعه اوزاکا علاوه بر اهمیت تاریخی، یکی از زیباترین قلعه های ژاپن است. دور قلعه خندق بزرگی حفر شده است. در محوطه داخلی، تابلو راهنما نظر من را جلب می کند. بر روی آن نوشته شده است که سنگ بزرگی که در پشت تابلو قرار دارد بزرگترین سنگ این مجموعه است.

در حیاط روبروی قلعه با یک سازه عجیب روبرو می شویم. این سازه فلزی به شکل نیم کره بر روی یک سکوی بتنی ساخته شده است. تابلو راهنما به ما می گوید که این سازه در سال ۱۹۷۰ و در زمان نمایشگاه ۱۹۷۰ اوزاکا در این محل ساخته شده است.

در ژانویه 1968، دو شرکت ژاپنی، Panasonic Corporation و The Mainichi Newspapers، موافقت کردند که یک پروژه کپسول زمانی مشترک را در جشن نمایشگاه جهانی ژاپن 1970 انجام دهند. پس از سه سال برنامه ریزی، تحقیق و ساخت، دو کپسول زمانی که با تمام جزئیات یکسان بودند در مجاورت قلعه اوزاکا دفن شدند. کپسول پایینی به مدت 5000 سال مدفون خواهد ماند. کپسول بالایی برای اولین بار در سال 2000 و پس از آن هر 100 سال باز می شود.

هدف از این پروژه ارسال به موقع گزارش تصویری، شنیداری و مستند از زندگی در سال 1970 میلادی است. مقیاس پروژه و اندازه کپسول ها بی سابقه است: هر کپسول حاوی 2098 شی و آیتم هایی است که نشان دهنده دستاوردهای تمدن بشر و تجربه روزمره مردم ژاپن است. میراث به جا مانده از اجداد باستانی و جدیدتر ما از طریق هنر، ادبیات و موسیقی ثبت شده است. حتی آرمان ها و آرزوهای مردم امروز در پیام هایی مکتوب و ضبط شده است. در ساخت کپسول ها و تهیه محتویات آنها هیچ چیز به شانس واگذار نشد. همه اقلام با پیشرفته ترین تکنیک های نگهداری شناخته شده، محافظت می شوند. برخی از تکنیک های نگهداری به شکل ویژه برای این پروژه ابداع شدند. مردم ژاپن همراه با دانشمندان سراسر جهان در روند انتخاب این اقلام شرکت کردند.

ساخت قلعه اوزاکا در سال 1583 در محل سابق معبد ایشیاما هونگانجی، که سیزده سال قبل توسط اودا نوبوناگا ویران شده بود، آغاز شد. تویوتومی هیدیوشی قصد داشت این قلعه به مرکز یک ژاپن جدید و متحد تحت حکومت تویوتومی تبدیل شود. این قلعه در آن زمان بزرگترین قلعه بود. با این حال، چند سال پس از مرگ هیده یوشی، نیروهای توکوگاوا به قلعه حمله کردند و آن را ویران کردند و دودمان تویوتومی را در سال 1615 خاتمه دادند. قلعه اوزاکا توسط توکوگاوا هیدتادا در دهه 1620 بازسازی شد، اما برج قلعه اصلی آن بر اثر اصابت صاعقه درسال 1665 سوخت. در سال 1931 بود که بازسازی کنونی فرو بتن برج قلعه ساخته شد. در طول جنگ به طور معجزه آسایی از حملات هوایی در سطح شهر جان سالم به در برد. تعمیرات اساسی در سال 1997 به قلعه، زیبایی جدیدی بخشید. برج قلعه اکنون در داخل کاملاً مدرن است و حتی دارای یک آسانسور برای دسترسی آسان تر است.

با خروج از شهر اوزاکا به سمت شهر Kobe حرکت کردیم. کوبه در 30 کیلومتری غرب اوزاکا قرار دارد. احتمالا اسم این شهر به دو دلیل آشناست. یکی بخاطر گوشت گاو که شهرت جهانی دارد و استیک های آن بسیار معروف است. دوم به سبب زلزله بسیار شدیدی که در سال 1995 رخ داد و یکی از مرگبارترین فجایع طبیعی در ژاپن بود. شهر کوبه شهرسازی قشنگی دارد.

شصت کیلومتر بعد از کوبه به شهر Himeji می رسیم. قلعه هیمه جی یکی از بزرگترین و زیباترین قلعه های ژاپن است که هرگز در اثر جنگ، زلزله یا آتش سوزی تخریب نشد. این بنا در لیست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده و عنوان بهترین و زیباترین قلعه سامورایی ژاپن را به خود اختصاص داده است. ورودیه آن 1000 ین است و برای بازدید از آن دو ساعت زمان نیاز است.

قلعه هیمه جی به سبب رنگ سفیدش به “اگرت سفید” مشهور است. تاریخ ساخت این بنا به قرن 15 برمی گردد، هرچند که در سال 1609 تکمیل شد. برای رسیدن به قلعه ابتدا باید از درب بلیط فروشی عبور کنید و پس از طی کردن یک مسیر پر پیچ و خم به قلعه می رسید این قلعه در 6 طبقه ساخته شده است. طبقات با پله های چوبی به هم مربوط هستند و هر چه به طبقات بالاتر می رویم از وسعت آن کاسته می شود. در حال حاضر طبقات خالی هستند و بازدیدکنندگان می توانند از پنجره های هر طبقه منظره شهر و حیاط قلعه را تماشا کنند. خندق دور قلعه بسیار بزرگ است و محل خوبی است که (مخصوصا در فصل شکوفه های گیلاس) با قایق در آن گردش کنید. این قلعه زیبا یکی از لوکیشنهای معروف فیلم “آشوب” ساخته کارگردان معروف ژاپنی، آکیرا کوروساوا، در سال 1985 بود.

سپس به سمت شهر هیروشیما حرکت و در میان راه از شهر Okayama گذر کردیم. حدود ساعت ۷ شب وارد شهر هیروشیما شدیم و یک راست به هتل Mystays Hiroshima Peace Park رفتیم. بابت دو شب اقامت 1100 درهم پرداختیم. 

روز دهم، یکشنبه 20 فروردین:

اتاق هتل ما روبروی رودخانه Motoyasu بود و از پنجره می شد پارک و موزه یادبود صلح و بنای یادمان صلح هیروشما را دید.

برای بازدید از یکی از جاذبه های معروف ژاپن، 30 کیلومتر به سمت غرب هیروشیما رفتیم تا به جزیره Miyajima برسیم. اتومبیل را در یک پارکینگ عمومی پارک کردیم. بلیط کشتی را تهیه و نیم ساعت بعد به جزیره رسیدیم. 

شهرت این جزیره بیشتر به خاطر دروازه غول پیکر توری است که در هنگام جزر و مد به نظر می رسد روی آب شناور است. معبد Itsukushima در این جزیره قرار دارد و به همین خاطر گاهی به آن، جزیره ایتسوکوشیما هم می گویند. مانند دروازه توری، ساختمان های اصلی حرم بر روی آب ساخته شده اند و با پلهای چوبی به هم راه دارند. در زمان مد که آب در بالاترین حد خود است، بازدیدکنندگان با قایق تا زیر دروازه توری قایقرانی می کنند و در زمان جزر کامل، دروازه کاملا در خشکی قرار می گیرد. در این جزیره گوزن های وحشی نیز وجود دارند که با مردم عادت کرده اند. روزها گوزنها در همان مکان هایی که گردشگران هستند پرسه می زنند و عصر در مسیرهای پیاده روی می خوابند. عبور و مرور اتومبیل در این جزیره بسیار محدود است و اکثرا با دوچرخه یا پیاده در این مکان تردد می کنند. در اطراف معبد کار و کاسبی مغازه های سوغاتی فروشی و همچنین مواد غذایی بسیار سکه است. چندین مسیر پیاده روی در اطراف معبد وجود دارد که در صورت زمان کافی توصیه میکنم حتما یکی از آنها را امتحان کنید. یک مسیر بسیار کوتاه به پاگودا معبد منتهی می شود.

ما حدودا سه ساعت را در جزیره گذراندیم و مجددا به شهر هیروشیما بازگشتیم و یک راست به پارک یادمان صلح رفتیم. موزه یادمان صلح در وسط این پارک ساخته شده است. علاوه بر آن تعدادی مجسمه و یادمان دیگر نیز در داخل این پارک وجود دارد که هر کدام حکایتی از فاجعه هیروشیما دارند.

مرکز اصلی پارک، موزه یادبود صلح است. ورودیه این موزه 200 ین و برای زیر 18 سال رایگان است. این موزه که از دو ساختمان تشکیل شده است، تاریخ هیروشیما و ظهور بمب هسته ای را بررسی می کند. اما تمرکز اصلی آن بر وقایع 6 اوت است: پرتاب بمب و نتیجه آن در رنج بشر. جزئیات نمایش داده شده شامل عکسها، فیلمها و اشیا به جا مانده از قربانیان به شدت تاثیرگذار هستند و تقریبا همه افرادی که از موزه خارج می شوند را ناراحت می کند. همچنین آرشیو بسیار کاملی از مدارک و تصاویر پروژه ساخت بمب اتمی وجود دارد که شما را با مراحل ساخت بمب آشنا می کند. در میان این مدارک می توان نامه آلبرت انیشتین به روزولت را دید که به وضوح به رییس جمهور آمریکا اطلاع می دهد که با استفاده از انرژی هسته ای می توان بمب اتمی ساخت که قدرت تخریبی آن بسیار زیاد خواهد بود.

 در دفتر یادبود موزه یادداشتی  -مخصوصا- به زبان فارسی نوشتم که شاید حس کنجکاوی مسئولین موزه را برانگیزد تا آن را ترجمه کنند و بخوانند. در آنجا نوشتم که وجود سلاح اتمی بسیار منزجر کننده است و وظیفه دولتمردان ژاپنی است که ابعاد این فاجعه را بدون در نظر گرفتن ملاحظات سیاسی مرتبا به جامعه جهانی گوشزد کنند. همچنین از اینکه دولت آمریکا بعد از گذشت 70 سال هنوز هیچ عذرخواهی رسمی نکرده است، ابراز تاسف کردم.

گنبد A-Bomb که با نام یادبود صلح هیروشیما نیز شناخته می‌شود، مکانی برای ترویج صنایع هیروشیما بود. زمانی که بمب منفجر شد، یکی از معدود ساختمان هایی بود که پابرجا ماند و امروز نیز به همین شکل باقی مانده است. گنبد A-Bomb که یک میراث جهانی یونسکو است، پیوندی ملموس به گذشته منحصر به فرد هیروشیما است.

سپس به سمت قلعه هیروشیما حرکت کردیم. این قلعه نیز مثل قلعه های دیگر که تاکنون بازدید کرده ایم در وسط یک باغ محاط شده با خندق قرار دارد. در این خندق بزرگ تعداد نسبتا زیادی ماهی کپور غول پیکر وجود دارد. ظاهرا این گونه ماهی که به رنگهای قرمز، صورتی، سفید، خاکستری، سیاه و یا مخلوطی از این رنگها هستند، در فرهنگ ژاپنی مقدس و قابل احترام هستند طوری که در برخی از نقاشی های کلاسیک ژاپنی طرحهایی از این ماهی ها را می توان دید. ورودیه قلعه هیروشیما ۴۰۰ ین است و بازدید از آن یکساعت زمان نیاز دارد. این  قلعه که در سال 1589 توسط فئودال قدرتمند، موری تروموتو ساخته شد، مقر مهم قدرت در غرب ژاپن بود. قلعه هیروشیما در جریان حمله اتمی سال 1945 کاملا ویران شد و در سال ۱۹۵۸ بر اساس تصاویر و نقشه های بجا مانده مجددا بنا شد و اکنون نیز یکی از بناهای باشکوه شهر هیروشیما است.

مرکز شهر هیروشیما که خیابان  Hondori نامبده می شود بر روی تردد اتومبیلها بسته است و مملو  از فروشگاههای مختلف با برندهای بین المللی و ژاپنی می باشد.  یکی از این فروشگاهها مخصوص فروش کارت های Pokemon بود. این کارت ها برای بازی استفاده می شوند و برخی از آنها بسیار گران قیمت هستند.

روز یازدهم، دوشنبه ۲۱ فروردین ۱۴۰۲:

ابتدا بچه ها را جلو ایستگاه قطار پیاده کردم و خودم برای تحویل اتومبیل به محلی که لوکیشنش را روی موبایل ذخیره کرده بودم، رفتم. این منطقه با ایستگاه قطار فاصله طولانی نداشت ولی چون در منطقه صنعتی شهر بود، پیدا کردن دفتر شرکت اجاره اتومبیل مشکل بود و نقشه گوگل هم من را به محلی هدایت کرد که درست نبود. نهایتا مجبور شدم اتومبیل را در پارکینگ مجاور یک کارگاه پارک کنم و داخل کارگاه شوم تا از کسی کمک بگیرم. در دفتر این کارگاه فردی را دیدم که پشت کامپیوتر نشسته بود و مشغول کار بود. وقتی من را دید از جایش بلند شد و بعد از ادای احترام پرسید که چه کمکی می تواند بکند؟ من هم آدرس را به او نشان دادم و او با داشتن کد پستی محل، از روی کامپیوترش، صفحه ای را پرینت کرد و به من داد. در آن نقشه علاوه بر محل مورد نظر من، مکانی را که در آنجا بودیم را مشخص کرده بود و به راحتی می شد با کمی پیاده روی به دفتر اتومبیل اجاره ای رسید. از او تشکر کردم و نقشه به دست سوار ماشین شدم و به راحتی محل را یافتم. بعد از تحویل اتومبیل از صاحب آن دفتر خواستم که برای من تاکسی خبر کند ولی او گفت که در خیابان اصلی راحتتر و سریعتر می توانم تاکسی پیدا کنم. چند دقیقه ای را صرف پیدا کردن تاکسی کردم و از آنجایی که حس کردم زمان را از دست می دهم به سمت ایستگاه قطار حرکت کردم و ۲۰ دقیقه بعد در ایستگاه قطار بودم. شبکه ریلی در ژاپن بسیار وسیع و کارآمد است. حدود ۳۱ هزار کیلومتر خط آهن در ژاپن ایجاد شده است که توسط هفت شرکت بزرگ اداره می شود. سرویس ریلی در ژاپن را به سه دسته اصلی می توان تقسیم کرد: قطارهای سریع السیر Shinkansen ، قطارهای سریع، قطارهای محلی.

قطار سریع السیر ژاپن که در این کشور به شینکانسن معروف است یکی از افتخارات ژاپن است. بیشتر شهرهای اصلی ژاپن با این وسیله به هم متصل شده اند. ما به سه دلیل برای بازگشت از هیروشیما به توکیو قطار شینکانسن را انتخاب کردیم. دلیل اول، تجربه سفر با یکی از پیشروترین، سریع ترین و معروف ترین قطارهای جهان. دومین دلیل، صرفه جویی در زمان. فاصله هیروشیما تا توکیو بیش از ۹۰۰ کیلومتر است و با اتومبیل بیش از ۱۴ ساعت زمان نیاز دارد که خستگی حاصل از رانندگی را هم به آن بیفزایید و دلیل سوم، دیدن بخشهایی از ژاپن که در مسیر جاده ای نتوانستیم از مناظر آن لذت ببریم. 

ایستگاه هیروشیما یکی از ایستگاههای بزرگ و اصلی در ژاپن است. داخل ایستگاه انواع و اقسام خدمات مختلف از فروشگاههای مواد غذایی تا البسه، سوغاتی و آرایشگاه وجود دارد. 

تعداد قطارهایی که از هیروشیما به توکیو می روند به اندازه ای هستند که شما بدون بلیط نمانید. در زمانی که ما وارد ایستگاه شدیم تقریبا هر ۴۵ تا ۵۵ دقیقه یک قطار به سمت توکیو حرکت می کرد. با نخستین قطار نمی توانستیم برویم چون زمان حرکت آن ۱۰ دقیقه بعد بود و با توجه به اینکه با محیط و شرایط ایستگاه ناآشنا بودیم، این امکان وجود داشت که به موقع نرسیم. بنابراین درخواست قطار بعدی را کردیم که ۴۰ دقیقه بعد حرکت می کرد. برای خرید بلیط هم می توان از ماشینهای مخصوص خرید بلیط استفاده کرد و هم از گیشه بلیط فروشی. من تصمیم گرفتم که از گیشه بلیط را تهیه کنم. وقتی به متصدی باجه گفتم که دو چمدان بزرگ داریم به ما گفت که باید قطاری را که یکساعت و نیم بعد حرکت می کند را بگیریم چون صندلی هایی که امکان قرار دادن بار دارند، پر شده است. از متصدی فروش بلیط خواستم که دو بلیط در کنار پنجره به ما بدهد. او مانیتور فروش بلیط را به سمت من چرخاند و به من نشان داد که در ردیف آخر صندلی ها پر است و وقتی از او خواستم که در ردیف دیگری به ما جا بدهد گفت که برای افرادی که بار به همراه دارند فقط در ردیف آخر امکان قرار دادن چمدانها در فضای پشت صندلی ها وجود دارد. به ناچار قبول کردیم و تا زمان حرکت قطار در فروشگاههای داخل ایستگاه گشت زدیم و البته تعدادی از شیرینی های معروف ژاپن و هیروشیما را تهیه کردیم این شیرینی ها که در طعمهای مختلف عرضه می شوند به نام Momiji manju معروفند و معمولا در بسته بندی های شکیل به فروش می رسند.

حدود 10 دقیقه به حرکت قطار، سکوی مورد نظر را پیدا کردیم و چشممان به جمال قطار سریع السیر شینکانسن روشن شد. این قطار مجهز به دو کلاس مختلف است که در کلاس معمولی در هر ردیف 5 صندلی به صورت 3 صندلی در یک سمت و 2 صندلی در سمت دیگر دارند و کلاس سبز که 4 صندلی در هر ردیف دارند. فاصله صندلی ها در واگن سبز بیشتر است. ولی در کل هر دو واگن بسیار راحت هستند. در انتهای هر واگن دستشویی و توالت قطار قرار دارد که به شکل عجیبی تمیز و دارای همه امکانات لازم برای استفاده معلولین می باشد.

وقتی سوار قطار شدیم، دریافتم که فقط در پشت صندلی که به ما فروخته شده، قابلیت قرار دادن چمدان های بزرگ وجود دارد. درست در زمان معین قطار حرکت کرد. در واگن ما فقط چند مسافر بود و بیشتر صندلی ها خالی بود. ما هم از فرصت استفاده کردیم و هر کدام کنار یک پنجره نشستیم. با عبور از منطقه شهری، سرعت قطار افزایش یافت هر چند که افزایش سرعت آن را از روی شتاب قطار نمی شود متوجه شد چون اصلا محسوس نیست. اما از اجسام خارج از قطار می توان فهمید که سرعت افزایش یافته، من با استفاده از اپلیکیشنی که روی موبایل خود داشتم، سرعت قطار را اندازه می گرفتم. سرعت متوسط حدود 300 کیلومتر و بیشترین مقدار، 320 کیلومتر بود. هنوز نیم ساعت نگذشته بود که مامور چک کردن بلیط از راه رسید، یه نگاه به بلیطهای ما انداخت، یه نگاه به تبلت خودش انداخت و گفت که شما سر جای خودتان ننشسته اید. ایستگاه بعدی چند نفر سوار شدند ولی هنوز قطار خالی بود. کمی بعد مامور دیگری آمد و همان حرفها را تکرار کرد و در ایستگاه بعدی تعداد بیشتری سوار شدن و ما مجبور شدیم سر جای خودمان بنشینیم. مناظر اطراف برای من بسیار جالب بود چون می دیدم که قطار از مناطقی عبور می کند که انسان در آنها دست نبرده است و کاملا بکر هستند و از طرف دیگر وارد مناطق شهری با تراکم زیاد می شد. کمتر از چهار ساعت طول کشید تا از هیروشیما وارد ایستگاه قطار توکیو شدیم. ایستگاه توکیو یکی از مهمترین و شاید اصلی ترین ایستگاه قطار در شهر توکیو است. من اتومبیل دیگری را در شهر توکیو و از شرکت تویوتا اجاره کرده بودم و دفتر این شرکت در نزدیک همین ایستگاه قرار داشت. لذا با کمی پیاده روی به آنجا رسیدیم و اتومبیل را تحویل گرفتیم. اینبار اتومبیلی که به ما تحویل داده شد یک دستگاه تویوتا پریوس هیبرید بود. با ورود به داخل شهر توکیو دریافتم که این شهر بسیار قانونمند است. توکیو برخلاف بسیاری از پایتختهای دنیا بسیار شهر تمیزی است. علی رغم 37 میلیون جمعیت که این شهر را در حال حاضر به پرجمعیت ترین و بزرگترین شهر دنیا تبدیل کرده است ولی از ترافیک و بی نظمی ابرشهرهای جهان در آن خبری نیست. چون زمان کافی تا غروب آفتاب داشتیم، تصمیم گرفتیم تا از چند جای دیدنی شهر که در مسیر ما قرار داشت دیدن کنیم.

گینزا Ginza معروف‌ترین منطقه خرید، غذاخوری و سرگرمی لوکس توکیو است که دارای فروشگاه‌های بزرگ، بوتیک‌ها، گالری‌های هنری، رستوران‌ها، کلوب‌های شبانه و کافه‌ها است.از سال 1612 تا 1800، منطقه گینزا امروزی محل ضرابخانه سکه نقره بود (گینزا در زبان ژاپنی به معنای “ضرابخانه نقره” است) که در نهایت این منطقه به نام آن نامگذاری شد. پس از زلزله بزرگ کانتو در سال 1923، گینزا به عنوان یک منطقه خرید لوکس تکامل یافت. اکثر مغازه ها در منطقه گینزا هر روز هفته باز هستند. بازدید از آن در بعدازظهرهای آخر هفته که خیابان مرکزی چودوری به روی ترافیک خودرو بسته و به یک منطقه بزرگ عابر پیاده تبدیل می شود بسیار لذت بخش است. بسته شدن این خیابان بر روی اتومبیلها از ظهر تا 18:00 انجام می شود.

یک متر مربع زمین در مرکز منطقه بیش از ده میلیون ین ارزش دارد که آن را به یکی از گران ترین املاک و مستغلات در ژاپن تبدیل کرده است.

در این منطقه یکی از جالب‌ترین مناطق غذاخوری توکیو (یوراکوچو گادوشیتا) در زیر مونوریل ایستگاه یوراکوچو واقع شده است. ده‌ها رستوران که بیش از 700 متر امتداد دارند، در طاق‌های آجری زیر خط یامانوته ساخته شده‌اند که به طور گسترده‌ای از اتصالات کوچک یاکیتوری و ایزاکایا گرفته تا سالن‌های آبجو و بارهای شراب فرانسوی کمی مجلل‌تر را شامل می‌شوند. 

به لطف یوسف -یکی از دوستان خوب ما- که به همراه خانواده اش در توکیو زندگی می کند، در یک واحد مسکونی که در برج محل سکونت خودشان برای ما در نظر گرفته بود، اقامت داشتیم. 

در این مدت این شانس را داشتیم که انواع متنوعی از غذاهای ژاپنی که همسر او تهیه می کرد را امتحان کنیم. یوسف با همسر و سه فرزندش در یک واحد 3 خوابه 80 متری در یکی از برجهای مسکونی خوب توکیو زندگی می کنند. اینطور که برای من توضیح دادند، زیربنای خانه ها در ژاپن نسبت به سایر کشورها بسیار کم است و عمده دلیل آن قیمت بالای زمین است. 

روز دوازدهم، سه شنبه ۲۲ فروردین:

طبق قولی که به بچه ها داده بودیم، امروز را برای شهربازی Disneyland اختصاص دادیم. این پارک موضوعی بر اساس فیلمها و فانتزی های آمریکایی در 15 آوریل 1983 در منطقه چیبا احداث شد و در زمان بازدید ما خودش را برای جشن 40 امین سالگرد تاسیس آماده می کرد.

کمی قبل از ساعت 11 وارد این مجموعه بزرگ که بیش از 115 هکتار وسعت دارد، شدیم. این پارک دارای هفت منطقه موضوعی است:

•  بازار جهانی: مجاور در ورودی پارک قرار دارد و یک پاساژ خرید سرپوشیده است که در ردیف مغازه ها و رستوران ها قرار گرفته است. این منطقه مانند یک شهر آمریکایی اوایل قرن بیستم طراحی شده است و به عنوان منطقه خرید اصلی پارک عمل می کند که بسیاری از مهمانان در راه خروج از پارک در آن توقف می کنند.

•  سرزمین ماجراجویی: شامل جاذبه هایی است که روح ماجراجویی را در بر می گیرد. در اینجا می‌توانید به یک سفر دریایی در جنگل بپیوندید، در راه‌آهن رودخانه غربی سوار شوید و با دزدان دریایی کارائیب قایقرانی کنید.
• سرزمین غربی: سرزمین وسترن ها در داخل مرزهای غربی ایالات متحده و در امتداد رودخانه های آمریکا است. در این منطقه، ترن هوایی محبوب Big Thunder Mountain قرار دارد، در حالی که جزیره تام سایر در وسط رودخانه واقع شده است.
•  سرزمین عجایب: Fantasyland بر اساس فیلم‌های انیمیشن کلاسیک دیزنی ساخته شده است. قلعه نمادین سیندرلا در مرکز پارک و همچنین شخصیت‌ها و سواری‌های دیگری مانند داستان افسون‌شده زیبایی و هیولا، پیتر پن، سفید برفی، یک دنیای کوچک و پوهز هانی هانت در این محل هستند.

•  سرزمین فردا: موضوعات فضا و فناوری های آینده را بررسی می کند. این مکان دارای جاذبه‌های محبوبی مانند Space Mountain، Star Tours، Buzz Lightyear’s AstroBlasters، Monsters. Ride & Go Seek و Happy Ride with Baymax است.
• کشور مخلوق: Critter Country خانه خرگوش Br’er Rabbit، Br’er Fox، Br’er Bear و دیگر شخصیت های فیلم دیزنی “Song of the South” است. در اینجا می‌توانید سواری پرطرفدار Splash Mountain، و همچنین تورهای قایق رانی با راهنما در رودخانه‌های آمریکا را بیابید.
•  تون تاون: محله ای در حومه شهر است که در آن شخصیت های دیزنی زندگی، کار و بازی می کنند. Toontown با هدف مخاطبان جوان‌تر، به بازدیدکنندگان اجازه می‌دهد با میکی و مینی در خانه‌هایشان ملاقات کنند، در قایق دانلد داک بازی کنند، خانه درختی Chip’n Dale را ببینند و یک ترن هوایی به اندازه بچه‌ها سوار شوند.

علاوه بر بازیها و اجرای تئاترهای مختلف، در ساعت 2 بعدازظهر شاهد عبور کارناوال شخصیتهای کارتونهای دیزنی بودیم.

بیشتر بازدیدکنندگان ژاپنی بودند و طبعا اکثر آنها را جوانان و نوجوانان تشکیل می دادند. تعداد نسبتا زیادی از این جوانان را دیدم که لباسهای کاملا شبیه هم پوشیده بودند و حتی سعی کرده بودند تا مدل مو و آرایش ظاهریشان هم شبیه هم باشد، دقیقا مثل کاری که دوقلوها انجام می دهند. دخترها اکثرا دامنهای کوتاه با جوراب شلواری و یا جورابهای بلند با کفشهای پاشنه بلند پوشیده بودند و پسرها اکثرا تیشرت هایی که روی آنها به زبان انگلیسی چیزی نوشته شده بود بر تن داشتند. جالب بود که هیچ مرد ژاپنی را ندیدم که شلوار کوتاه پوشیده باشد.

برای من هزینه هنگفتی که برای ساختن این مجموعه کرده اند بسیار جالب توجه بود. ماکت ها و ساختمانها طوری بازدیدکنندگان را به داخل فضای فیلم و کارتونها می برد که بی اختیار تصور می کنید که قسمتی از آن هستید. زمان در دیزنی لند به سرعت می گذرد و ساعت 9 شب به سرعت فرا می رسد. تمام بازیها تا زمانی که به آخرین نفر در صف خدمات دهند، باز هستند هرچند که از ساعت 9 مراجعه کننده جدیدی را قبول نمی کنند. بالاخره حدود ساعت 10 شب بود که از دیزنی لند زیبا خارج شدیم.

روز سیزدهم، چهارشنبه ۲۳ فروردین:

امروز را به گشت داخل شهر توکیو اختصاص داده ایم. لیست بلند بالایی از مناطق دیدنی توکیو در پیش روی ما قرار دارد. انتخاب مشکل است ولی تلف کردن وقت اصلا جایز نیست. حدود ساعت 10 است که به محله Ryogoku می رویم. یکی از باشگاههای ورزشی Sumo در اینجاست. ورزشکاران از ساعت 8 تا 10 صبح به ورزش و تمرین مشغول هستند. بازدیدکنندگان از طریق پنجره های بزرگ می توانند تمرین این ورزشکاران را ببینند. بعد از ساعت 10 ورزشکاران کم کم از باشگاه خارج می شوند، برخی با دوچرخه و برخی پیاده به منزل یا محل کار خود می روند. ورزش Sumo یکی از محبوبترین ورزشهای سنتی ژاپن است. ورزشکاران سومو معمولا درشت هیکل و با وزن زیاد هستند.

وقتی ما به محله Ryogoku رسیدیم، ساعت از 10 گذشته بود. در اطراف باشگاه ورزشی تعدادی از ورزشکاران را دیدیم که با لباس سنتی ژاپنی در حال پیاده روی یا دوچرخه سواری بودند. در کنار باشگاه تعدادی از توریستها نیز مشغول صحبت با ورزشکاران بودند.

پارک Ueno یکی از مناطق مرکزی شهر توکیو است. تصاویر بسیار زیبایی از این پارک در فصل شکوفه های گیلاس وجود دارد که در بسیاری از عکسهای تبلیغاتی ژاپن از آنها استفاده می شود. در میان پارک، باغ وحش Ueno قرار دارد. این باغ وحش علی رغم اینکه خیلی بزرگ نیست ولی بسیار ارگانیزه و دارای حیوانات بسیار متنوع است. شاید یکی از پربازدیدترین قسمتهای این پارک قسمت خرسهای پاندا باشد که از چین آورده شده اند. همچنین سعی شده تا با استفاده از مثالهای ساده اکوسیستم های مختلف و لزوم احترام به طبیعت به بازدیدکنندگان آموزش داده شود.  بازدید از این باغ وحش حداقل 2 ساعت زمان نیاز دارد.

در ضلع شمالی پارک، چهار موزه اصلی قرار دارد. موزه ملی توکیو، موزه هنر متروپولیتن توکیو، موزه ملی هنر غربی و موزه تاریخ طبیعی. ما فقط فرصت کردیم تا از موزه ملی هنر غربی بازدید کنیم. در محوطه خارجی موزه تعدادی از مجسمه های معروف از مجسمه سازان معاصر قرار داده شده است. بازدید از این موزه حداقل یک ساعت زمان نیاز دارد. توجه داشته باشید که این بنا توسط معمار معروف فرانسوی – لوکوربوزیه- طراحی و اجرا شده است و به همین سبب در لیست میراث جهانی قرار گرفته است.

محله Ueno از مناطق خرید توکیو است. کوچه های اطراف ایستگاه مترو معمولا بسیار شلوغ و مملو از مغازه های مختلف و غذا فروشی هستند. ما ناهار را در یک غذاخوری خیابانی که غذای ترکی سرو می کرد صرف کردیم. در تعدادی از این کوچه ها عبور و مرور وسایل نقلیه ممنوع است و مغازه داران با خیال راحت تری مشتریان را به چنگ می آورند. پیاده به سمت ایستگاه Akihabara حرکت کردیم این منطقه به سبب فروشگاههای لوازم الکترونیکی و بازیهای کامپیوتری مشهور است. در میانه راه به یک کافی شاپ رفتیم. علی رغم اینکه بیشتر میزها اشغال شده بود ولی کوچکترین صدایی به گوش نمی رسید. عده ای مشغول کار با کامپیوترهایشان بودند، برخی سرشان داخل موبایلشان بود و چند نفری هم با هم به آرامی صحبت می کردند.

شاید فروشگاه 9 طبقه Yodobashi یکی از معروفترین عرضه کنندگان لوازم الکتریکی، صوتی، تصویری و تکنولوژی در ژاپن باشد. برای من تصورش مشکل بود که یک طبقه از این فروشگاه بزرگ فقط به دوربین، لنز و لوازم جانبی آن اختصاص داشت. توجه داشته باشید، محصولاتی که در ژاپن فروخته می شوند را باید با دقت خرید چون برخی از آنها فقط برای استفاده در ژاپن طراحی شده اند و ممکن است در سایر کشورها کار نکنند. این موضوع را یکی از فروشندگان بازی های کامپیوتری به ما گفت. 

برای بازگشت به ایستگاه Ueno، تصمیم گرفتیم تا سیستم مترو توکیو را هم امتحان کنیم. قیمت بلیط مترو در توکیو با توجه به مسافتی که از قطار استفاده می کنید بین 180 تا 330 ین متغیر است. در ساعتی که ما از مترو استفاده کردیم، جمعیت زیادی در ایستگاه نبود. نکته ای که برای من در هنگام ورود به محوطه داخلی ایستگاه خیلی جالب بود به نحوه مدیریت عبور مسافران از داخل گیت مربوط میشد. در تمامی کشورهایی که من از سیستم حمل و نقل ریلی آنها استفاده کرده ام، برای گذر از گیت باید بلیط یا کارت را در محل مخصوص گذاشت تا درب گیت باز شود. در ایستگاههایی که من دیدم، درب گیتها باز بود. مسافران می بایست بلیط یا کارت خود را به محل خاص می زدند تا هنگام ورود آنها، درب بسته نشود. اگر بدون بلیط وارد گیت بشوید، به سرعت درب بسته خواهد شد. این طرز تفکر به چنین موضوع ساده ای من را شگفت زده کرد که چطور با کمی تفکر و فقط با تغییر دادن دستوری که به دستگاه داده می شود می توان از هدر رفت انرژی و استهلاک در گیت ها جلوگیری کرد.

ایستگاه مترو Ueno نهمین ایستگاههای بزرگ شهر توکیو است که روزانه حدود 140 هزار نفر وارد آن می شوند.

یکی دیگر از جاذبه های توریستی توکیو ، برج توکیو به ارتفاع ۳۳۳ متر در منطقه Minato است. 

که بلندترین برج فولادی جهان و از مدل اروپایی خود، برج ایفل، ۳متر بلندتر است. برج توکیو که نماد تولد دوباره ژاپن پس از جنگ به عنوان یک قدرت بزرگ اقتصادی است، بلندترین سازه این کشور از زمان تکمیل آن در سال 1958 تا سال 2012 بود تا اینکه این عنوان را به برج Tokyo Skytree داد. برج توکیو علاوه بر اینکه یک نقطه توریستی محبوب است، به عنوان یک آنتن پخش نیز عمل می کند. این برج قرمز رنگ، شبها با نورپردازی زیبا در مرکز شهر توکیو می درخشد. اگر هوا صاف باشد، از فراز آن می توان کوه فوجی را در پس زمینه بزرگترین شهر جهان دید.

منطقه Roppongi Hills یکی از مناطق لاکچری توکیو با فروشگاهها و برندهای گران قیمت است که بیشتر پاتوق سلبریتی ها و پولدارها می باشد.

محله Harajuku و خیابان Omote Sando یکی دیگر از مناطقی است که اهالی توکیو و بخصوص جوانان و نوجوانان برای خرید و وقت گذرانی به آنجا می روند.

منطقه Shibuya شاید یکی از معروفترین مناطق شهری توکیو باشد و بیشترین شهرت آن بخاطر چهار راه معروف آن است. با سبز شدن چراغ برای عابرین پیاده گاهی بیش از 3000 نفر از این تقاطع عبور می کنند. شیبویا مرکز مد و فرهنگ جوانان و همیشه غرق در نور است. خیابان های آن زادگاه بسیاری از گرایش های مد و سرگرمی ژاپن است. فروشگاه‌های بزرگ و مراکز خرید متعددی در اطراف این منطقه یافت می‌شوند که از همه نوع سلیقه ای پذیرایی می‌کنند. بسیاری از مجتمع‌های خرید بزرگ این منطقه متعلق به دو شرکت رقیب توکیو یا سیبو هستند. بسیاری از توریستها به این محل می آیند تا برای یکبار هم که شده از شلوغ ترین تقاطع دنیا عبور کنند. اگر تصمیم دارید که حرکت جمعیت را به خوبی مشاهده کنید، توصیه می کنم که به طبقه دوم استارباکس که در نبش همین چهارراه قرار دارد بروید و مثل بسیاری دیگر از افرادی که به این منظور آنجا هستند از این تردد لذت ببرید. 

در ضلع شمال شرقی، مجسمه یک سگ وفادار به نام هاچیکو قرار دارد. طبق یک داستان معروف، این سگ هر روز در مقابل ایستگاه شیبویا منتظر اربابش می‌ماند و حتی پس از فوت استادش تا سال‌ها به این کار ادامه داد. هنوز هم این مکان یکی از محبوب ترین محل ملاقات در توکیو است. 

روز چهاردهم، پنجشنبه ۲۴ فروردین، ۱۳ اپریل:

صبح با خانواده مهربان یوسف خداحافظی کردیم، همسر او مثل هر روز تا پارکینگ ما را مشایعت کرد و به سبک ژاپنی ها هنگام خروج ما از پارکینگ، ابتدا ،با احترام ژاپنی، اتومبیلهایی را که در خیابان می آمدند ، متوقف کرد و بعد از اینکه ما وارد خیابان شدیم مجددا از رانندگانی که به ما اجازه عبور داده بودند تشکر کرد. این رفتار را در طول سفر به ژاپن بارها دیدم. مخصوصا در پمپ بنزینهای داخل شهری که ورود به خیابان حتما به کمک متصدی جایگاه انجام می شد. 

مقصد ما شهر قدیمی Nikko در فاصله ۱۵۰ کیلومتری شمال شرقی توکیو بود. تقریبا دو ساعت طول کشید تا به Nikko رسیدیم. 

چند معبد و عبادتگاه بسیار مهم در این محل وجود دارد که آن را تبدیل به یکی از آثار میراث جهانی در ژاپن کرده است. در بزرگراههای کشور ژاپن مثل بیشتر کشورها استراحتگاههایی در مجاور پمپ بنزینها وجود دارد. رستوران و سوپرمارکت هم اغلب در این مجموعه وجود دارد. بسیاری از اجناس در ژاپن از طریق دستگاههای اتوماتیک فروش کالا (Vending Machine) عرضه می شوند. تقریبا در همه جا ، از داخل فروشگاههای بزرگ گرفته تا کوچه های باریک، می توان این دستگاهها را پیدا کرد. گفته می شود که ژاپن بیشترین تعداد این دستگاهها را در جهان دارد.

برخی رستورانها برای سهولت کار، از دستگاههایی استفاده می کنند که تصویر یا منو غذاها روی دستگاه نمایش داده شده است. کاربران با انتخاب غذای مورد علاقه و پرداخت وجه، رسید دریافت می کنند و همزمان دستور تحویل غذا به رستوران ارسال می شود. چند دقیقه بعد غذای شما حاضر است. 

رینوجی Rinnōji مهمترین معبد نیکو است. این معبد توسط شودو شونین، راهب بودایی که بودیسم را به نیکو در قرن هشتم معرفی کرد، تأسیس شد. ساختمان اصلی معبد، Sanbutsudo، سه مجسمه‌ چوبی بزرگ را در خود جای داده است. این سه خدا به عنوان مظاهر بودایی از سه خدای کوهستانی نیکو در نظر گرفته می شوند که در معبد فوتاراسان نگهداری می شوند. 

معبد توشوگو ، Tōshōgū یک بنای یادبود باشکوه برای توکوگاوا ایه یاسو، بنیانگذار شوگان سالاری توکوگاوا  است که تا سال 1868 برای بیش از 250 سال بر ژاپن حکومت کرد. سبک توشوگو که در ابتدا یک مقبره نسبتا ساده بود، به مجموعه مجلل توسط نوه او، ایمیتسو در نیمه اول قرن هفدهم، تبدیل شد.

مجموعه حرم با تزئینات مجلل از بیش از دوازده ساختمان تشکیل شده است که در یک جنگل زیبا قرار گرفته اند. حکاکی‌های بیشماری روی چوب و مقادیر زیادی ورق طلا برای تزئین ساختمان‌ها به گونه‌ای استفاده شد که در جاهای دیگر ژاپن دیده نمی‌شود. 

در میان بسیاری از ساختمان‌های توشوگو، یک پاگودا پنج طبقه زیبا در مقابل دروازه ورودی اصلی است.

پس از ورود به محوطه اصلی با گروهی از انبارهایی که به اشکال مختلفی ساخته شده اند مواجه می شوید. از میان بسیاری از حکاکی‌های چوبی رنگارنگ و استادانه‌ای که انبارها را تزئین می‌کنند، معروف‌ترین آن‌ها میمون‌های «بدی را نبین، بد حرف نزن و بدی را نشنو» و فیل‌های سوزونوزو («فیل‌های خیالی») هستند که توسط یک هنرمندی که هرگز فیل را ندیده بود، ساخته شده است. 

در کنار انبارها، دروازه مشهور یومیمون قرار دارد. این شاید پرآذین ترین سازه ژاپن باشد که با تزیینات پیچیده و ویژگی های معماری، اتمسفری باشکوه و با ابهت از خود ارائه می دهد.

مسیری درست در سمت چپ Yomeimon به تالار Honjido منتهی می‌شود که به تالار «اژدهای گریان» نیز معروف است. زیرا هنگامی که با دو تکه چوب دقیقا زیر سر نقاشی اژدها کف زده شود، صدای زنگ روشنی شنیده می شود. کف زدن چوب اغلب توسط یک راهب برای بازدیدکنندگان انجام می شود.

بالاتر از یومیمون ساختمان اصلی زیارتگاه است که از نمازخانه (haiden) متصل به سالن اصلی (honden) تشکیل شده است. این سالن ها به ارواح ایه یاسو و دو شخصیت تاریخی دیگر ژاپنی، تویوتومی هیدیوشی و میناموتو یوریتومو اختصاص دارد. بازدیدکنندگان مجاز به ورود به ساختمان با تزئینات غنی هستند، اما عکاسی مجاز نیست.

در سمت راست ساختمان اصلی عبادتگاه، دروازه ساکاشیتامون قرار دارد که حکاکی معروف Nemurineko (گربه خفته) روی سر در آن دیده می شود. ساکاشیتامون شروع یک پله طولانی است که از میان جنگل به سمت مقبره توکوگاوا ایه یاسو منتهی می شود. صعود حدود پنج دقیقه طول می کشد و پس از آن بازدیدکنندگان به مقبره می رسند. 

تایوین ( Taiyūin) آرامگاه سومین شوگان توکوگاوا، ایمیتسو، نوه ایه یاسو است. مجموعه مقبره مجلل ایمیتسو از نظر طرح و معماری شبیه معبد توشوگو است، اما به دلیل احترام عمیق ایمیتسو به پدربزرگش، عمداً نسبت به توشوگو ساده‌تر ساخته شده است. Taiyuin نام پس از مرگ Iemitsu است. مانند توشوگو، تایوین دارای ترکیبی از ساختارهای بودایی و شینتو است. تا دوره میجی که شینتو عمداً از بودیسم جدا شد، مکان های عبادت حاوی عناصری از هر دو مذهب معمول بود. ولی بعدا کاملا جدا شدند. اما در تایوین این جدایی به طور کامل انجام نشد. در حالی که توشوگو به طور رسمی به زیارتگاه تبدیل شد، تایوین به معبد فرعی معبد رینوجی در همان نزدیکی تبدیل شد.

با یک پیاده‌روی کوتاه در غرب معبد توشوگو، به دروازه‌ی سرخ‌رنگ نیومون، که ورودی تایوین است می رسیم. ادامه این مسیر به دروازه Nitenmon با تزئینات مجلل تر منتهی می شود که توسط دو پادشاه بهشتی محافظت می شوند و پس از آن به دو سازه زیبا – یک برج درام در سمت چپ و یک ناقوس در سمت راست می رسیم. دروازه بعدی (کارامون) در مقابل سالن نماز (haiden) قرار دارد و با مجسمه معروف یک اژدهای سفید تزئین شده است. بازدیدکنندگان اجازه دارند وارد قسمت داخلی (هایدن) شوند و دکور داخلی زیبای آن را با زیور آلات گرانبها، سقفی زیبا، کنده کاری های زیبا و ستون ها و دیوارهای لاکی طلایی مشاهده کنند.

سالن اصلی (هوندن) درست در پشت هایدن قرار دارد اما فقط از بیرون قابل مشاهده است. این دو سالن توسط یک راهرو کوتاه به هم متصل می شوند. مقبره توکوگاوا ایمیتسو در این مکان قرار دارد. 

در کنار هر دروازه دو مجسمه که نمادی از نگهبانان هستند قرار داده شده است، هر کدام شکل و رنگ خاصی دارند و بیانگر قصه خاصی هستند.

قیمت ورودیه این مجموعه که در لیست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است،۱۳۰۰ ین می باشد و برای بازدید از آن ۳ ساعت زمان نیاز است. 

چون راه زیادی تا فرودگاه داشتیم، لذا مسیر بازگشت را در پیش گرفتیم و دو ساعت بعد به فرودگاه رسیدیم. ابتدا به محل اجاره اتومبیل رفتیم. اتومبیل را تحویل دادیم و تسویه حساب کردیم. سپس با اتومبیل این شرکت به ترمینال ورودی فرودگاه ناریتا آمدیم. 

سپس با خطوط هوایی امارات و با یک پرواز مستقیم ۱۱ ساعته به دبی برگشتیم و سفر دو هفته ای ما با خاطراتی بسیار خوب و تجربه ای متفاوت از تمامی سفرهای پیشینم، پایان یافت.

در مسیر بازگشت فکر می کردم که اگر از من درباره سفر به ژاپن سوال بپرسند، چه پاسخی باید بدهم تا توانسته باشم این سفر را شرح دهم. بالاخره به این پاسخ رسیدم که متفاوت ترین چیزی که در این کشور دیدم، قطعا مردم این کشور هستند و حتی می توانم بگویم که خداوند دو جور انسان آفریده است: ژاپنی و غیر ژاپنی! پس هر کس که با این افراد سروکار نداشته باشد نمی تواند آنها را درک کند. احترام، نظم و پاکیزگی شاید مهمترین خصیصه این فرهنگ است و به طور حتم این صفات از کودکی به آنها آموزش داده می شود و سبب شده که فرهنگ این افراد بسیار خاص باشد.

افشین ایران پور

کانون گردشگران جوان ایران

www.kanoonirangardan.ir

نوشته گزارش سفر به ژاپن، سرزمین تفاوتها اولین بار در کانون گردشگران جوان ایران پدیدار شد.

سفر به کشورهای آسیای میانه به دلیل ویژگی های خاص این منطقه، همیشه برای علاقه مندان به سفر و جهانگردان از جذابیت زیادی برخوردار است.در این منطقه، ازبکستان برای من در اولویت  قرار داشت چرا که قسمت عمده ای از تاریخ درخشان ایران در محدوده جغرافیای کنونی آن قرار دارد. شهرهایی از قبیل سمرقند، بخارا و خیوه روزگاری از مهمترین شهرهای جهان بوده اند و رودهایی چون آمودریا ، سیردریا و زرافشان شاهد جنگها و کشورگشایی های فراوانی بوده اند. 

سفر من به همراه پنج نفر از دوستان اهل سفر، در آذرماه 1401 که مقارن با نوامبر 2022 بود، انجام شد.

طبق رسم قبلی ابتدا به سراغ اطلاعات عمومی و کمی تاریخ درباره ازبکستان میرویم و بعد به گزارش سفر خواهیم پرداخت.

” ازبکستان با مساحت 447400 کیلومتر مربع (تقریبا یک چهارم وسعت ایران) و جمعیت 36 میلیون نفر یکی از کشورهایی است که در سال 1991 از اتحاد جماهیر شوروی جدا شد. بخش بزرگی از این کشور در میان دو رود بزرگ جیحون(آمودریا) و سیحون(سیردریا) قرار دارد. این دو رود با کانال کشی های وسیع ( متجاوز از 150 هزار کیلومتر) آب مورد نیاز برای صنعت اصلی این کشور که کشاورزی و مخصوصا کشت پنبه است را تامین می کند. همسایه های شمالی آن قزاقستان و قرقیزستان هستند. این کشور از شرق با تاجیکستان و از جنوب با افغانستان و ترکمنستان مرز مشترک دارد. ناحیه خودمختار قراقالپاق که بخشی از ازبکستان است در غرب آن قرار دارد. حدود 80% سرزمین ازبکستان صحرایی پهناور به نام قزل قوم است و بقیه آن کوهستانی است و بخشی از رشته کوههای تین شان می باشد. 

مهمترین ذخایر زیرزمینی ازبکستان عبارتند از: گازطبیعی، طلا، نفت، زغال سنگ، مس و سرب. معدن طلای مورونتا در کویر قزل‌قوم ازبکستان، بزرگ‌ترین معدن طلای روباز جهان است و با تولید سالانه۶۶ تن، در جایگاه دومین تولیدکننده طلای جهان قرار دارد

بیش از 60% جمعیت کشور را ازبکها و مابقی را تاجیک ها، قاراقالپاق ها، قزاقها، تاتارها و روسها تشکیل می دهند.

زبان رسمی ازبکی است ولی در برخی از شهرها مثل سمرقند، بخارا، خوقند و فرغانه تعداد قابل توجهی فارسی زبان زندگی می کنند.

ازبکستان سرزمینی با تاریخ غنی است. آثار زندگی انسان عصر حجر مربوط به هفتاد تا 55 هزار سال پیش کشف شده است. در هزاره سوم قبل از میلاد اقوام هندو آریایی از این ناحیه به سمت ایران، هتد و اروپا حرکت کردند. در هزاره اول پیش از میلاد، در ناحیه باکتریا ( سرزمینی واقع در میان رشته کوه هندوکش و آمودریا) و ناحیه سغد ( منطقه ای میان سیردریا و آمودریا) دولتهای باکتریا و سغدیانا تشکیل شده بود. این مناطق در زمان هخامنشی ها یکی از ساتراپ (استان) های ایران بود. پس از حمله اسکندر و پایان سلسله هخامنشیان، ماوراءالنهر به تسخیر اسکندر درآمد. او با زنی به نام رکسانا از اهالی بلخ ازدواج کرد. گفته می شود که اسکندر با دشواری بسیار توانست مقاومت سکاها را در این منطقه درهم بشکند. در سال 105 قبل از میلاد، طبق توافقی که بین چین و پارتها، کاروانسراها و سپس راه ابریشم متولد شد.  با ورود اعراب و معرفی اسلام توسط قطیبه ابن مسلم، در اواخر قرن اول هجری و در دوره خلافت امویان به این منطقه ماوراءالنهر گفته شد و به اهمیت این منطقه افزوده شد. با گذشت زمان و آموزش زبان عربی در این منطقه، زبان فارسی ماوراءالنهر نیز با خط عربی نگاشته شد و میزان سواد در این منطقه بالاتر رفته، دانشمندان معتبری چون ابن سینا ، فارابی، بیرونی و خوارزمی از این نواحی سر برآوردند که کتاب‌های خود را به زبان‌های عربی و فارسی می‌نوشتند. در سده دهم میلادی، منطقه کنونی ازبکستان جزئی از قلمرو سامانیان بود. در زمان سامانیان نخستین شاعران پارسی‌زبان، ادب فارسی را در شهرهایی چون سمرقند و بخارا پایه‌گذاری کردند. یکی دیگر از نقاط عطف  ماورا النهر شکل‌گیری و گسترش طریقه‌های گوناگون تصوف در آن زمان است. منطقه کنونی ازبکستان بعدها به ترتیب جزئی از حکومت‌های غزنویان، سلجوقیان، خوارزمشاهیان، ایلخانان، تیموریان و ازبک شد.

در سال 1336 تیمور، سمرقند را پایتخت خود معرفی کرد و عصر جهانگشایی او آغاز شد. تیمور در سال 1405 در شهر فاراب قزاقستان مرد و فرزندش شاهرخ جانشین او شد و پایتخت به هرات منتقل شد. 

در ابتدای قرن 10 هجری شیبک خان که از نوادگان چنگیز بود توانست بر ماوراءالنهر مسلط شود ولی  در جنگی که با 

شاه اسماعیل صفوی انجام داد، کشته شد. بابر که از پادشاهان تیموری هند بود این منطقه را اشغال کرد ولی در مدت کوتاهی از ازبکها شکست خورد. خان های ازبک که هر یک بخشی از ماوراءالنهر را زیر سلطه خود داشتند از سال 1855 تا 1876 میلادی با قشون روسیه تزاری جنگیدند و شکست خوردند و این سرزمین بخشی از روسیه تزاری شد. در سال 1924 ازبکستان به جمهوری های کشور شوروی پیوست. در سال 1991 بعد از فروپاشی شوروی به کشوری مستقل بدل شد.”

گزارش سفر:

روز نخست،  شنبه 28 آبان 1401 و 19 نوامبر 2022 

من از فرودگاه دبی با خطوط هوایی الجزیره کویت به شهر کویت پرواز کردم و یک ساعت و نیم بعد به فرودگاه کویت وارد شدم. فضای داخلی فرودگاه بسیار کوچک بود و حجم عظیمی از مسافران ترانزیت منتظر پروازشان بودند. Free Shop  فرودگاه تنها جایی بود که میشد زمانی را در آن سپری کرد.

 به هر حال سوار هواپیمای ایرباس ۳۲۰ با ظرفیت بیش از ۲۰۰ مسافر شدم. ولی به زودی متوجه شدم که تنها ۹ مسافر در هواپیما وجود دارد! هرچند برای خطوط هوایی الجزیره کویت این تعداد مسافر اصلا صرفه اقتصادی نداشت اما من توانستم تا رسیدن به تاشکند با در اختیار داشتن ۳ صندلی به راحتی بخوابم.

ساعت 2 بامداد و در یک هوای بارانی وارد فرودگاه بین المللی اسلام کریم اف در تاشکند شدم. مراحل چک کردن پاسپورت به سرعت انجام شد و  مجبور شدم تا رسیدن سایر دوستان در سالن کوچک فرودگاه که تقریبا کسی بجز من آنجا نبود، حدود 2 ساعت صبر کنم. در این فاصله مقداری پول Change کردم. در این زمان هر یک دلار آمریکا را با 11210 سوم(sum) ازبکستان عوض می کردند. همچنین موفق شدم یک سیمکارت که اعتبار یک ماهه با 20 گیگابایت اینترنت و تماس نامحدود داخلی داشت با قیمت 59 هزار SUM بخرم. برای خرید سیمکارت که در همان سالن ورودی می توانید تهیه کنید، فقط داشتن پاسپورت الزامی است. 

با ملحق شدن پنج نفر از دوستان، ابتدا اتومبیل را تحویل گرفتیم. ما برای این سفر یک دستگاه مینی ون Kia Sedona اجاره کردیم و بابت آن برای یک هفته ۵۵۰ دلار پرداختیم. 

طبق برنامه از فرودگاه به سمت سایت Kanka راندیم و بعد از یکساعت و نیم و طی 70 کیلومتر در حالی که هنوز هوا کاملا تاریک بود به مکانی که روی GPS برای ما مشخص شده بود رسیدیم. متاسفانه در این مکان فقط با یک گورستان قدیمی مواجه شدیم و با توجه به بارش شدید باران نتوانستیم بیشتر در جاده خاکی پیش برویم. کمی جلوتر به کنار سیردریا رسیدیم. این رود بزرگ که از ارتفاعات کوههای تین شان در شمال شرقی ازبکستان سرچشمه می گیرد پس از طی 2220 کیلومتر به دریاچه آرال در مرز ازبکستان و قزاقستان می ریزد. قسمت عمده ای از آبیاری مزارع ازبکستان از طریق کانال هایی است که از این رود کشیده شده است. ما برای یافتن شهر قدیمی شاهرخیه که در قرن اول پیش از میلاد در کنار سیردریا ساخته شده بود، تلاش کردیم ولی هیچ اثری از آن نیافتیم و به همین اکتفا کردیم تا دمی را در ساحل سیردریا سر کنیم و دست و صورت خود را با آب این رود بزرگ بشوویم. 

کیفیت جاده ها در ازبکستان بسیار نامناسب است و همین موضوع سبب می شود تا سرعت حرکت اتومبیلها کاهش یابد. البته در بزرگراهها حداکثر سرعت مجاز 110 کیلومتر در ساعت است. تا رسیدن به سمرقند در دو جا توقف کردیم. خوشبختانه بیشتر افرادی که در این مناطق زندگی می کنند زبان فارسی را متوجه می شوند. در ازبکستان چند نوع خربزه وجود دارد و هر کدام طعم و عطر خود را دارند. اولین توقف ما در جایی بود که چندین خربزه فروش در کنار جاده بساط کرده بودند. ما از میان انواع مختلف خربزه یکی را انتخاب کردیم و خریدیم. خربزه فروش یک خربزه دیگر برای ما قاچ کرد و با اصرار به ما داد تا امتحان کنیم و البته که بسیار خوشمزه و شیرین بود. به ناچار خربزه دیگری خریدیم تا در زمان مناسب آنها را بخوریم. 

 دومین توقفگاه در نزدیک شهر Jizzakh بود که با یکی از غذاهای محلی معروف ازبکستان به نام سامسا آشنا شدیم. این غذا ظاهری شبیه به سمبوسه دارد.  به طور سنتی سامسای ازبکی، لایه به لایه است و از خمیر پفکی ساخته می شود. در ازبکستان، سامسا را در تنور یا کوره می پزند. سامسا با گوشت (گوشت بره، مرغ، گوشت گاو) با سبزیجات (کدو تنبل ، سیب زمینی ، پیاز)  و همچنین با قارچ، تخم مرغ، نخود فرنگی، سبزیجات و حتی مواد پر کننده شیرین تهیه می شود. در محل توقف ما تنور مخصوصی که شبیه به تنورهایی است که برای پختن نان تافتون استفاده میشود، برای پختن سامسا وجود داشت. پس از خوردن سامسا و چای که در کشور ازبکستان با قوری و پیاله سرو می شود، نیم ساعتی را بر روی تختی که خارج از مغازه گذاشته بودند، استراحت کردیم.

 شاید جذابترین محلی که امروز دیدیم، توالت- به زبان ازبکی، حاجتخانه – این رستوران بود که استفاده از آن نیازمند تجربه قبلی در روستاهای دورافتاده ای است که هنوز سنگ توالت در آنها کاربرد عملی ندارد. اما نکته ممتاز این قصه این بود که حتی از وجود آفتابه هم بی بهره بودند و بجای دستمال توالت از کاغذ رولی، که بیشتر شبیه کاغذ کاهی بود استفاده می کردند. 

 قبل از ظهر به سمرقند وارد شدیم. شهر تاریخی سمرقند در دره فرغانه و جلگه رود زرافشان واقع است. در کاوشهای باستان شناسی نشان داده شده که بخش قدیم شهر که افراسیاب نامیده می شود در قرن ششم و پنجم قبل از میلاد ساخته شده است. این شهر دو بار کاملا تخریب شد. یک بار بعد از حمله اسکندر و بار بعد پس از حمله مغول. در عوض در دوره حکومت تیموریان عظمت و اعتبار بسیاری به دست آورد و به یکی از مراکز علمی و هنری جهان تبدیل شد. تاریخ نگاران و جهانگردان همواره سمرقند را شهری آباد و پررونق توصیف کرده اند شاید دلیل اصلی شکوه سمرقند، قرارگیری آن در مسیر ابریشم بود که بسیاری از صنایع مشرق زمین قبل رسیدن به غرب در آنجا معرفی می شدند. مثلا کارخانه کاغذسازی سمرقند در سال ۷۵۱ میلادی شروع به کار کرد و تا مدتها کاغذ سمرقندی از بهترین کاغذ آن روزگار بود. 

هتل ما (هتل وزیر) در محدوده قدیمی شهر و بسیار نزدیک به مجموعه ” گور امیر” بود. ما بابت دو شب اقامت در این هتل نقلی ۹۰ دلار پرداختیم. طبعا اولین جایی که بازدید کردیم همین مجموعه گور امیر بود. ورودیه آن نفری 30 هزار sum  و برای بازدید از آن نیاز به یک ساعت زمان است. معماری این بنا شیوه آذری می‌باشد که به دست معمار ایرانی عبدالظریف محمد بن محمود اصفهانی در سال ۸۰۷ هجری احداث شد. گنبد و بارگاه این بنا با کاشیکاری ایرانی مزین است و به خاطر گنبد خیاری که روی گردنی مرتفع قرار گرفته و همچنین کیفیت عالی کاشیهای رنگی که بیشتر سطح دیوارهای آن را پوشانده شهرت دارد. قرار بود این مقبره یادبود در وسط مجتمع مدرسه و خانقاهی که تیمور دستور ساخت آن را برای بزرگداشت برادرزاده محبوبش، محمد سلطان، متوفی در سال ۱۴۰۳ داده بود قرار گیرد. تیمور کارهای ساختمانی این بنا را تا زمان مرگش در سال ۱۴۰۵ زیر نظر داشت.  علاوه بر محمد سلطان، شیخ میر سید برکه، تیمور لنگ، عمر شیخ، میرانشاه، شاهرخ، الغ بیگ این جا دفن شده اند در هنگام ورود به این مقبره با ورودی و مدخل بسیار بزرگ و زیبایی مواجه می‌شوید که با کاشی‌های آبی رنگ تزیین شده است. مدخل بزرگ و کاشی‌های آبی هر دو نمادی از سبک معماری تیموری هستند. پس از عبور از محوطه‌ی مقبره، به ورودی دیگری می‌رسید که گنبدی کاشی‌کاری شده با چند کتیبه در اطراف آن دیده می‌شود این ورودی نیز یکی دیگر از آثار هنری مرکب از سبک‌های معماری مختلف سلسله‌‌ی تیموری است. پس از ورود به ساختمان اصلی مقبره، کاشی‌ها با درخشش خیره‌کننده‌ی خود که تقریبا همه سطوح را پوشانده‌اند، نگاهتان را به‌سمت خود می‌کشانند. مزار شخصیت‌های مدفون در این مقبره در دخمه‌ای زیر ساختمان اصلی قرار دارد و بازدیدکنندگان اجازه بازدید از آن‌ها را ندارند. در زمانی که ما از این محل بازدید می کردیم متوجه شدیم که در سردابه که قبور اصلی در آن قرار دارد باز شده است و چند نفر با احترام کامل و پس از اینکه کفشهای خود را درآوردند وارد شدند. البته نگهبان مجموعه بلافاصله در را بست و اجازه نداد تا افراد دیگر وارد شوند. سنگ قبر تیمور  سیاه رنگ و از جنس یشم می باشد. گفته می شود که الغ بیگ در سال 1425 هنگامی که از جنگ با مغول ها برمی گشت، دو قطعه سنگ یشم بزرگ را به او دادند و استادان سمرقندی این دو قطعه سنگ را به هم متصل کردند و برای تیمور سنگ قبر ساختند. در سال 1740 نادرشاه بعد از فتح خانات بخارا، دستور داد تا این سنگ را از مقبره خارج کنند و به مشهد ببرند. البته به خاطر خوابی که بعدا نادرشاه دید، دستور داد تا سنگ قبر به مکان قبلی خودش بازگردانده شود. متاسفانه در مسیر برگشت به سمرقند سنگ در رودخانه می افتد و دو تکه می شود که بعدا به کمک استادان مجددا به هم متصل می شود.

در فاصله نزدیکی از مجموعه گور امیر به مجموعه روخ آباد می رسید. این مجموعه شامل مسجد٬ مدرسه و مقبره است. بنا مقبره که ساخت آن به سال ۱۳۸۰ برمی گردد دارای کاشی کاری های زیبایی است که بر روی بسیاری از آنها به زبان فارسی توسط افراد مختلف اشعار یا یادگاری نوشته شده است. گفته می شود که هفت تار موی حضرت محمد در جعبه ای که زیر گنبد است قرار دارد. مقبره شیخ  برهان الدین ساگاراجی که یکی از مروج های اصلی اسلام که در ترکستان شرقی بود در این بنا قرار دارد. به گفته خانمی که مسئول این بنا بود و فارسی را خوب صحبت می کرد٬ تیمور احترام ویژه ای برای برهان الدین قائل بوده و هر وقت به نزدیک این محل می رسید از اسب پیاده می شد. او گفت که شیخ یکی از اعضا دربار سلسله یوان چین بود و همسری چینی اختیار کرده بود.

 مسجد و مدرسه روخ آباد ( قرن ۱۹) در مجاور این بنا واقع شده اند. مناره ۱۰ متری مسجد آجری و دارای ستونهای حجاری شده است البته مدتی است که مدرسه تبدیل به مرکز هنرهای دستی شده است. بازدید از این مجموعه رایگان است و نیم ساعت زمان نیاز دارد.

با گذر از میان پارک امیر تیمور به سمت میدان ریگستان حرکت کردیم. وجود دو مجسمه ببر در این پارک جلب نظر می کرد که بعدا متوجه شدیم به دلیل علاقه زیادی بوده که تیمور به این حیوان زیبا داشت.

بلوار ریگستان یکی از خیابانهای اصلی و مرکزی سمرقند است که سرتاسر آن را درختان کهنسال چنار احاطه کرده است. رستورانها و کافه های زیادی در این خیابان وجود دارند که انواع غذاهای سنتی و غربی را سرو می کنند.  ورودیه میدان ریگستان ۴۰۰۰۰ Sum است. ریگستان مجموعه ای از مساجد٬ صحن های وسیع و مدارس مذهبی است و در لیست میراث جهانی یونسکو قرار دارد.

این مجموعه شامل سه بنای اصلی است: مدرسه الغ بیک٬ مدرسه شیردار و مسجد مدرسه طلاکاری.

مدرسه الغ بیک و مدرسه شیردار روبروی هم قرار دارند و مسجد طلاکاری در ضلع شمالی این دو بنا واقع شده است. مدرسه الغ بیک در قرن ۸ هجری به دستور الغ بیگ ساخته شد و دروس ریاضی٬ علوم و فلسفه در آن تدریس می شد. حیاط چهارگوش دارد که حجره هایی اطراف آن برای اقامت و تدریس محصلین و طلبه ها مورد استفاده قرار می گرفت.

 مدرسه شیردار در ضلع شرقی قرار دارد و نام آن وام گرفته از تصویر دو ببر است که دو بچه آهو را دنبال و خورشید از پشت آنها طلوع می کند. این بنا در اواخر قرن ۱۰ ساخته شد. نماهای بیرونی و داخلی آن با آجرهای لعابدار، طرح های معرق نفیس و نقاشی های طلاکاری پوشانده شده اند. صفحات معرق طاقهای حیاط از گل ها و غنچه های دوقلوی زیادی تشکیل شده است و نمادی از ” درخت زندگی” را به نمایش درآورده است.

 مسجد و مدرسه طلاکاری که نام آن به خاطر نقوش طلاکاری سقف گنبدی شگفت انگیز آن است در اوایل قرن ۱۱ به پایان رسید. علاوه بر آن محراب و منبر مسجد نیز طلاکاری شده است.  هم اکنون حجره های داخل این بناها برای فروش صنایع دستی و سوغاتی سمرقند استفاده می شود.

یکی از صنایع دستی ازبکستان، نقاشی بر روی “پاپیه ماشه” است. پاپیه ماشه در اصل لغتی فرانسوی است به معنای کاغذ فشرده (پاپیه به معنای کاغذ و ماشه (mâché) به معنای مچاله‌شده)، و علت نامگذاری آن این است که کاغذ را پس از خمیر کردن با سریش مخلوط می‌کنند و تحت فشار قرار می‌دهند تا زیرساخت کار تولید شود. نقاش با مهارت و سلیقه خود مبادرت به رنگ آمیزی اثر می کند. معمولا این محصولات جزو سوغاتی های گرانقیمت ازبکستان هستند.

کاشی کاری های این سه بنا بسیار فاخر و زیباست. میدان ریگستان که این سه بنا در سه طرف آن قرار دارند محل برگزاری بسیاری از مراسمی است که در سمرقند برگزار می شود. نورپردازی این بنا در هنگام شب بسیار زیباست و تصویری کاملا متفاوت از این میدان را به ما نشان می دهد. هر ساله جشن نوروز در این مجموعه برگزار می شود. 

در تمام مدتی که در ازبکستان بودیم٬ متوجه شدیم که عروس و داماد قسمتی از مراسم و تصویربرداری جشن عروسی خود را در اطراف بناهای قدیمی انجام می دهند. 

تندیس بزرگی از اسلام کریموف-نخستین رئیس جمهور ازبکستان- در پارک مجاور ریگستان قرار داده شده است. کریموف به مدت ۲۵ سال رئیس جمهور ازبکستان بود. او در سال ۲۰۱۶ فوت کرد و قدرت به شوکت میرزایوف رسید.

برای بازدید از این مجموعه حداقل به دو ساعت نیاز دارید.  

ما شام را در رستورانی خوردیم که صاحب رستوران که بهروز نام داشت٬ زبان فارسی را با لهجه تاجیکی صحبت می کرد و چون متوجه شد ما فارس زبان هستیم مرتب اشعاری از حافظ٬ سعدی و خیام برایمان می خواند. ساعتی را در رستوران بهروز گذراندیم و به هتل برگشتیم. هوا بسیار مطبوع و کمی خنک شده بود. نورپردازی بناهای تاریخی در شب جلوه ویژه ای به زیبایی شهر سمرقند داده است. اسامی در زبان ازبکی و بعضا در زبان تاجیکی برای ما بسیار جالب بود. برای مثال به سلمانی، سرتراشخانه می گویند.

روز دوم ٬ یکشنبه ۲۹ آبان:

صبح را با صبحانه ای خوب که هتل برایمان تهیه کرده بود شروع کردیم. صاحب هتل یکی از خربزه هایی را که در مسیر خریده بودیم٬ قاچ کرد و همراه صبحانه برای ما آورد. انصافا هم خوشمزه و شیرین بود و هم عطر خاصی داشت و البته برای من اولین بار بود که خربزه را هنگام صبحانه می خوردم.

بازار سیاب٬ بزرگترین و مهمترین بازار محلی در سمرقند است که تقریبا همه چیز میشود در آنجا یافت. از مواد خوراکی گرفته تا البسه و لوازم الکترونیکی و حتی طلسم دندان گرگ!

 نکته جالب برای من این بود که بیشتر فروشندگان زنها بودند. چون هنوز فصل انار تمام نشده بود، بساط آب انار را در خیلی از مناطق می توان دید، از داخل بازار گرفته تا دستفروشان بین شهری. خشکبار و ادویه جات به همراه نان تازه سمرقندی بیشترین وسوسه را برای خرید از این بازار رنگارنگ در گردشگران ایجاد می کند.  ما چند مغازه که صنایع دستی و سوغاتی های ازبکستان را می فروخت پیدا کردیم. همانطور که قبلا هم گفتم٬ پنبه یکی از محصولات اولیه ازبکستان است و صنعت نساجی در این کشور توسعه خوبی یافته است. از این بازار تعدادی روسری و همچنین کلاه ازبکی خریدیم. حتما به خاطر داشته باشید که تا حد امکان از حداکثر هنر چانه زنی خود استفاده کنید. به عنوان یک قانون شما می توانید هر محصولی را در اینگونه بازارها حداقل به نصف بهایی که فروشنده می گوید بخرید.

درست در مجاورت بازار سیاب، مجموعه بی بی خانم قرار دارد که شامل آرامگاه و مسجد است. مسجد با گنجایش بیش از ۱۰ هزار نمازگزار بزرگترین مسجد در زمان خود بود. دستور ساخت این مسجد در قرن ۸ هجری هنگامی که تیمور از فتح هندوستان به سمرقند باز می گشت داده شد. گفته می شود این مسجد را تیمور برای همسرش بی بی خاتون ساخته است. تکمیل این بنا به دست معماران ماهر ایرانی و هندی ۵ سال طول کشید. مورخی گفته است که ۲۰۰ نفر سنگ‌تراش‌ از آذربایجان‌، فارس‌ و هندوستان‌ داخل‌ بنا کار می‌کردند، در حالی‌ که‌ ۵۰۰نفر دیگر به‌ کمک‌ ۹۵ فیل‌ به‌ انتقال‌ سنگها از کوهها می‌پرداختند. این مسجد دارای یک گنبد فیروزه ای بسیار زیباست که ۴۰ متر ارتفاع دارد. در حیاط این مسجد یک قرآن بزرگ از جنس مرمر در داخل یک قاب شیشه ای گذاشته اند. کاشی کاری ها بسیار زیبا با ظرافت و دقت خاصی کار شده اند. برای بازدید از این بنا یکساعت زمان نیاز است.

در فاصله کوتاهی از این مجموعه، مسجد حضرت خضر و مقبره اسلام کریموف قرار دارد. هر چند که اسلام کریموف در تاریخ ازبکستان فرد بسیار مهمی بود ولی مقبره ای بسیار ساده دارد و طبق وصیت خودش، در سمرقند که محل تولدش بوده، دفن شده است. 

ما تصمیم گرفتیم تا رصدخانه الغ بیک پیاده برویم. این مسیر تقریبا یک ساعت طول کشید و ما از کنار محوطه باستانی افراسیاب گذر کردیم. طبق کاوشها انجام شده در حد فاصل ۵۰۰ قبل از میلاد تا ۱۲۰۰ بعد از میلاد این منطقه مسکونی بود. همچنین این فرصت را پیدا کردیم تا با عبور از میان کوچه و پس کوچه های سمرقند با زندگی عادی مردم آشنا شویم. نخستین بار در این مسیر پیاده روی بود که با پدیده ای مواجه شدیم که قبلا ندیده بودیم. به نظر می رسید که برای افزایش ارتفاع تیرهای چراغ برق که از جنس چوب بودند، آنها را به تیرکهای سیمانی با کمک سیم و بسط متصل کرده اند. جالب اینجاست که در ادامه سفر به کرات این ابداع عجیب را بارها دیدیم. هر چه فکر کردیم متوجه نشدیم که چرا کل تیر را با یک تیر بلندتر تعویض نکرده اند!

رصدخانه الغ بیک، یکی از بناهای معروف شهر سمرقند و آسیای میانه است. این بنا در سال ۱۴۲۴ میلادی به فرمان الغ بیگ، فرزند شاهرخ و نوه تیمور ساخته شد. الغ بیک به ستاره شناسی علاقه داشت و با ساخت این مجموعه و دعوت از منجمین مشهور آن دوران چون علی قوشچی، غیاث الدین کاشانی و قاضی زاده رومی اعتبار خاصی به آن بخشید. این بنا به صورت مدور دو طبقه‌ای و به قطر ۴۸ متر بوده و محورهای میانی آن دقیقاً با چهار جهت اصلی جغرافیایی روی نصف النهار سمرقند تطبیق می‌کند. تالارهای کار در طبقه همکف و زاویه یاب فخری برای رصد خورشید و ماه روی محور شمال-جنوب قرار دارد. نیمی از ساختار کمانی زاویه یاب در حفره‌ای در زیر زمین و نیم دیگر روی زمین و رو به جنوب قرار داشت. صفحهٔ خورشیدی (اعتدال) روی محور شرقی غربی ساخته شده بود که زاویه یاب حکم عقربه آن را داشته. در هر دو طبقه از اسطرلاب‌های عظیم برای رصد ستارگان و سیارات استفاده می‌شد. در مجاورت رصدخانه، ساختمان موزه قرار دارد که بازدیدکنندگان با ابزارآلات رصد ستارگان و همچنین طریقه کار این رصدخانه آشنا می شوند. برای بازدید از این مکان که ورودی آن ۳۰ هزار Sum است ۴۵ دقیقه کافی است.

ما برای برگشت از یک ون کوچک که ظرفیت حمل ۷-۸ مسافر را دارد و معمولا مسافرکشهای سنتی داخل شهر هستند استفاده کردیم و با پرداخت ۲۰ هزار Sum  به مقصد بعدی که آرامگاه شاه زنده است، رسیدیم.

بناى آرامگاه ” شاه‏زنده ” که امروز یکی از آثار تاریخی ازبکستان محسوب می شود توسط معماران خراسانى ساخته شده و یک بنای اسلامی محسوب می گردد , گفته می شود که توسط اسکندر مقدونی ویران شد اما در دوره تیمور گورکانی بازسازی گردید.به همین دلیل این مجموعه از مقدس ترین بناهای دوره تیموریان است. در محوطه این بنا  گورستان بزرگی وجود دارد که در آن بسیاری از بزرگان دوره تیموری و بعد از آن خفته اند. این قبرستان بر دامنه تپه ساخته شده است. با ورود به این مجموعه باید از مسیر پله ها بالا رفت و با گذر از یک در وارد محوطه اصلی شد. بناهای اصلی که همگی با کاشی های لعابی آبی و فیروزه ای ساخته شده اند در دو طرف کوچه باریکی که شما را به بالای تپه می رساند قرار دارند. بازدید از هر کدام از این بناها که خود چند قبر را در خود جای داده اند خالی از لطف نیست. دروازه ورودی این بنا را هم الغ بیگ در فاصله ی سالهای 813-814  ساخت.  مرقد” قثم‏ ابن عباس” از خویشاوندان پیامبر اکرم (ص) در این مکان قرار دارد. وی در واقع پسر عمو رسول اکرم(ص) یعنی پسر عباس ابن عبدالمطلب بود و در اواسط قرن اول هجرى در سمرقند درگذشت. آرامگاه قثم ‏بن عباس از آن پس زیارتگاه مردم شد و چون عده ای اعتقاد به زنده بودن و رجعت او داشته اند، به شاه زنده معروف شد. ازبکها اعتقاد زیادی به کرامات شاه زنده داشته و حتی معتقدند که ثواب زیارت قثم ابن عباس با ثواب یک حج پیاده برابر است. این بنا دارای حدود 20 ساختمان مختلف است که در مدت نه سده (از سده 3 تا 12 خورشیدی) در آن ساخته شده است. بخش مادر بناها در شمال خاوری مجموعه قرار دارد و کهن‌ ترین این بناها مقام قثم بن عباس است. گروه بالایی بناها مشتمل بر 3 آرامگاه است که کهن‌ ترینشان آرامگاه خواجه احمد است که گذرگاه شمالی را کامل می‌کند. بناهای میانی آرامگاه‌ هایی از سده‌های 7 و 8 خورشیدی است که بیشتر برای خویشاوندان تیمور مانند شادی ملک آغا خواهرزاده تیمور که در سال 1372 درگذشت و شیرین بکا آغا خواهر تیمور است. روبروی آرامگاه شیرین بکا، بنایی هشت‌ گوش متعلق به سده 8 بنا شده است. بنایی دو گنبدی هم که آرامگاه قاضی‌ زاده رومی دانشمند هم‌ عصر الغ‌ بیگ است، در اینجاست.  از دیگر مقبره های این مجموعه می توان به توغلو تکین (وفات 1376)، و مقبره تومان آغا یکی از همسران تیمور (وفات 1405) اشاره کرد. بسیاری از مقبره های دیگر این مجموعه بدون تاریخ یا فاقد نام اند و یا اطلاع دقیق در مورد هویت آنها به دست نیامده است. ورودیه این مجموعه بسیار زیبا ۳۰ هزار Sum است و برای بازدید از آن حداقل یکساعت و نیم زمان لازم است. 

برای اینکه به هتل برگردیم تصمیم گرفتیم که از وسیله نقلیه عمومی استفاده کنیم. مینی بوس یکی از وسایلی است که بار بسیار بزرگی از جابجایی مسافر را در ازبکستان بر روی دوش دارد. مینی بوس ها در ایستگاههای خاصی توقف میکنند و کرایه به صورت نقدی پرداخت می شود. ما برای یک مسیر حدود ۵ کیلومتری نفری ۲۰۰۰ Sum پرداختیم. اشکال کار در اینجاست که راننده در هر ایستگاه توقف می کرد، از مینی بوس پیاده می شد و شخصا مسافر می گرفت و همین امر سبب شد تا بیش از نیم ساعت طول بکشد تا به مقصد برسیم. 

به توصیه صاحب هتل تاکسی گرفتیم و به شهر جدید سمرقند رفتیم. این مجموعه تفریحی که به شکل بناهای قدیمی شهر ساخته شده، علاوه بر رستوران و فروشگاههای متعدد، دارای یک کانال بزرگ آبی است که برای ورزشهای چون کایاک استفاده می شود.

شام را در یک رستوران بسیار مجلل در بلوار دانشگاه خوردیم. بلوار دانشگاه یکی از خیابانهای زیبای سمرقند است و مجسمه تیمور در ابتدای آن نصب شده است.

 روز سوم، دوشنبه 30 آبان:

صبح به سمت شهرسبز حرکت کردیم. فاصله سمرقند تا شهرسبز تقریبا 90 کیلومتر است ولی با توجه به کیفیت جاده و همچنین کوهستانی بودن منطقه حدود 2 ساعت زمان نیاز است. از سمرقند که به جنوب برانید کم کم وارد جاده ای کوهستانی می شوید. بر تعداد درختان افزوده  و به طور کلی می توان گفت که طبیعت سرسبزتر می شود. با رسیدن به گردنه Takhat Karacha که 1660 متر ارتفاع دارد به سمت شهرسبز سرازیر می شویم. توصیه می کنم حتما زمانی را اختصاص دهید و توقف کوتاهی داشته باشید. درست مثل گردنه حیران تعدادی مغازه که محصولات مختلف از خشکبار تا کشک و آب انار و چای می فروشند، بساط خود را گسترده اند و به دنبال مشتری هستند، مخصوصا که مشتری خارجی هم باشد! محصولات خشکبار ازبکستان بسیار باکیفیت است. حتما مویز و گردو را امتحان کنید. کشک را در اندازه های مختلف می فروشند. من حدود نیم کیلو کشک که اندازه هر تکه اش از تیله کوچکتر بود خریدم و تا آخر سفر همراه ما بود.

شهرسبز یا کِش، شهری است که در ارتفاع 632 متر از سطح دریا قرار دارد و همانطور که از اسم آن پیداست بسیار آباد و سرسبز است. این شهر شهرت خود را مدیون تیمور گورکانی است. تیمور در سال ۷۳۶ قمری در این شهر چشم به جهان گشود. پدر او ترغای، رییس قبیله برلاس بود. تیمور برای بدست آوردن قدرت بیشتر با خواهر امیرحسین قزغن ازدواج کرد. لقب گورکان (به معنی داماد) از این زمان به او داده شد. تیمور در جنگهای زیادی شرکت کرد و در یکی از این جنگها، پایش به شدت مجروح و لنگ شد. در جهانگشایی های او تعداد بسیار زیادی کشته شدند. او توانست هند،  ایران، بغداد ، سوریه و آناتولی را تحت فرمان خود درآورد و با لشکرکشی به قفقاز و مسکو سرحدات خود را از چین، هند و مدیترانه تا شرق اروپا گسترش دهد. 

تیمور حکومت عراق، خراسان و آذربایجان را میان دو پسر خود میرانشاه و شاهرخ تقسیم کرد و خود به حکومت در ماوراءالنهر پرداخت. در سال ۸۰۷ قمری به بهانه جنگ با کفار برای حمله به چین آماده شد اما در میان راه در شهر اُترار(فاراب) در جنوب کشور قزاقستان درگذشت. جسد او را در سمرقند به خاک سپردند.

شهرسبز در لیست میراث جهانی یونسکو قرار دارد. ما ابتدا به بازدید بنای آکسرای رفتیم. این بنا که ۶۵ متر ارتفاع دارد روزگاری یکی از مجللترین کاخهای عصر گورکانی بود و به دستور تیمور و توسط معمارانی از خوارزم و تبریز در طول ۲۴ سال ساخته شد. متاسفانه بیشتر این کاخ تخریب شده و چیز زیادی از آن باقی نمانده است. کاشیکاریهای لاجوردی، سفید و طلایی آن بسیار زیباست. ظاهرا قبلا بازدیدکنندگان می توانستند به بالای برجها بروند که پس از چند حادثه، فعلا این امکان وجود ندارد. قسمتی از کف محوطه که مورد کاوش قرار گرفته، برای نمایش عمومی به خوبی با شیشه ضخیم پوشیده شده طوری که بازدید کننده بتواند روی آن بایستد و محوطه کاوش شده را به راحتی ببیند. از طرفی این امکان برای باستان شناسان وجود دارد که هر موقع لازم باشد بدون آسیب به محوطه باستانی، بتوانند تمامی شیشه ها را جمع کنند و به کاوش خود بپردازند.  تندیس بزرگی از تیمور در ضلع جنوبی این بنا قرار داده شده است. 

اگر با پیاده روی رابطه خوبی دارید، تقریبا با ۱۵ دقیقه پیاده روی به مجموعه Kok-Gumbaz یا مسجد کبود می رسید. این مسجد در سال ۱۴۳۷ میلادی توسط الغ بیگ به یاد پدرش شاهرخ ساخته شد. نقاشی های دیوارهای داخلی مسجد که به شکل نخل است، نمونه ای از امضا معماران ایرانی و هندی می باشد. همچنین چند مقبره که یکی از آنها مربوط به یکی از اساتید تیمور است در همین مجموعه است. 

در قسمت شرقی مسجد کبود، مجموعه حضرت امام واقع است. آرامگاه جهانگیر-پسر بزرگ تیمور-  و همچنین شیخ شمس الدین(معلم تیمور) در این محل است. درست در پشت همین مجموعه دالانی وجود دارد که به سردابه ای منتهی می شود. تابوتی در آن است که بنا بر روایات گفته می شود که قرار بوده جسد تیمور در آن گذاشته شود. به همین سبب به اینجا آرامگاه تیمور می گویند. 

 این مجموعه با درخت های چنار بسیار قطور، مکان مناسبی برای استراحت زائران است. 

مساجد در ازبکستان دارای ستون هایی هستند که معمولا از یک سرستون چوبی، تنه چوبی و پایه سنگی درست شده اند. اغلب انتهای تنه ستون قبل از اتصال به پایه باریک می شود. با توجه به اهمیت مکانی که ستون در آن قرار گرفته است، اغلب کنده کاری هایی بر روی آن انجام شده است.

برای بازدید از این مجموعه حدود دو ساعت و نیم زمان نیاز است.

ما شهرسبز را به سمت بخارا ترک کردیم ابتدا به شهر نخشب رسیدیم که شاید بیشترین اهمیت این مکان به سبب داستان ماه نخشب باشد. ماه نَخشَب نام ماه ساخته المُقَنَع است که آن را به عنوان معجزهٔ خویش به مردم نشان می‌داد. این ماه به شکل جسمی درخشان و گرد بوده که همه شب از چاهی در نخشب بیرون می‌آمده‌ و مردم را شگفت زده می‌ کرده. گفته شده که او با شگردی از طریق قرار دادن آینه‌هایی عصرها نور خورشید را  طوری بازتاب می‌داده که از دور به صورت قرص دومی از ماه دیده می‌شده. المقنع از این ساخته برای کشاندن مردم به سوی خویش برای نبرد با المهدی خلیفه عباسی بهره می‌برد.

وقتی به ابتدای بزرگراه نخشب به بخارا رسیدیم. مامور پلیس راه  دستور داد توقف کنیم. چون به درستی قوانین را نمی دانستیم، کمی صبر کردیم و وقتی دیدیم از حضور پلیس خبری نشد، راننده با مدارک ماشین  پیاده شد تا از پلیس بپرسد که چه چیزی نیاز دارد ولی بلافاصله به داخل ماشین برگشت و گفت که پلیس اشاره کرده که در داخل ماشین بشین! بعد از ما چندین اتومبیل دیگه هم متوقف شد و راننده آن اتومبیلها نیز از ماشین پیاده نشدند و پلیس هم به سمت آنها نیامد. همانطور که به مامور پلیس نگاه می کردیم متوجه شدیم به اتومبیلی که قبل از ما ایستاده بود، دستور حرکت داد و چند دقیقه بعد هم به ما علامت داد تا حرکت کنیم. مشابه چنین رفتاری را چند بار دیگر در طول سفر دیدیم و متوجه شدیم که پلیس با این کار سعی می کند که استراحت کوتاهی به راننده بدهد تا خستگی مسافتهای طولانی و یکنواخت را از تن راننده ها خارج کند. البته در ایستگاههای بعد این تجربه را بدست آوردیم تا از اتومبیل پیاده شویم و چای یا قهوه بنوشیم.

حدود ساعت شش عصر به شهر بخارا وارد شدیم. تعداد زیاد هتلها و مهمانسراها  بیانگر این بود که این شهر پذیرای مهمانهای بیشتری است. هتل بوتیک باسیلیک میزبان ما برای دو شب بود و ما برای هر اتاق سه تخته با صبحانه ۵۰ دلار پرداختیم. هتل ما از لحاظ موقعیت مکانی در مرکز بافت قدیمی شهر بخارا قرار داشت و برای گشت و گذار نیازی نبود تا از اتومبیل خودمان استفاده کنیم. 

بعد از تحویل اتاقها به منطقه ای که به “لب حوض” معروف است، رفتیم. ظاهرا در ایام قدیم تعدادی چشمه و جوی در بخارا جریان داشته که در برخی مناطق  آبگیر هایی را شکل می دادند و مردم آب آشامیدنی و شست و شوی خود را از این مناطق تهیه می کردند که گاها منبع آلودگی های میکروبی و بیماری بود به همین دلیل جز تعداد اندکی، مابقی این آبگیرها خشک شدند. لب حوض یکی از این مکانها بود که هنوز هم به صورت نمادین نگهداری و حفظ شده است. این مجموعه شامل چند بنا است که از قرن ۱۶ به یادگار مانده اند. در ضلع شمالی مدرسه Kukeldash ، در ضلع شرقی مدرسه نادر دیوان بیگی با نقش سیمرغ بر سر در آن و در ضلع غربی خانقاه نادر دیوان بیگی ، حوض را دربر گفته اند. چندین سفره خانه و رستوران و کافی شاپ و مغازه سوغاتی فروشی هم در همینجا وجود دارند که تا دیروقت باز هستند. بافت قدیمی شهر بخارا در لیست میراث جهانی به ثبت رسیده است. 

معمولا رستورانهای این منطقه مورد علاقه توریستهای خارجی است و انواع متنوعی از غذاهای اروپایی را هم سرو می کند. در کوچه و پس کوچه ها بخارا گربه فراوان است و اغلب گربه ها بسیار زیبا هستند و ترسی هم از انسانها ندارند.

 در کنار آبگیر مجسمه ملانصرالدین سوار بر خر نصب شده است. برخی می گویند که ملانصرالدین اهل بخارا بوده و عده ای میگویند که اهل ترکیه یا ایران است. در گوشه دیگر مجسمه ای از کاروان شترها به همراه ساربان قرار دارد که نمادی از راه ابریشم است. 

روز چهارم، سه شنبه اول آذر ۱۴۰۱:

این روز را کلا به گشت و گذار در بخارا اختصاص دادیم. ابتدا برای بازدید از مقدسترین مکان بخارا یعنی مقبره بهاءالدین نقشبندی به حومه شهر بخارا رفتیم. بهاءالدین نقشبندی بنیانگذار سلسله طریقت نقشبندی در قرن هشتم قمری است. وى حنفى‌مذهب بود. با وجود این، در آثار او و خلفایش، امامان شیعه(ع) جایگاهی بس رفیع دارند. حتى شجره نَسَب صوفیانه او را از دو راه، یکى از طریق امام رضا(ع) و امامان(ع) پیش از ایشان، دیگرى از طریق حسن بصرى به حضرت على(ع) رسانده‌اند. طریقت او تقیّد به سنت و حفظ آداب شریعت است. وى برخى از آداب و شعائر صوفیه، همچون ذکر جهر، خلوت و سماع و رقص را نفى کرده است. روزانه تعداد زیادی از مریدان او از دور و نزدیک( حتی چین) بر مزار او حاضر می شوند. 

برای بازدید از این مجموعه که در باغ بزرگی قرار دارد، نیاز به یک ساعت زمان دارید. یکی از جملاتی که به ایشان نسبت داده شده این است که: «قلب خود را با ایمان پرکنید و دستان خود را با کار کردن». گفته شده که بهاالدین علی رغم مقام و احترام بالایی که در زمان خود داشت، هرگز پیشه اصلی خود که نقشبندی بوده را رها نکرد. تعدادی از فرمانداران سلسله شیبانی در قبرستانی که مجاور این مجموعه است به خاک سپرده شده اند.

مجددا به سمت بافت قدیمی شهر برگشتیم، اتومبیل را کنار هتل پارک کردیم و پیاده به راه افتادیم. ابتدا به بازدید از مدرسه چهارمنار رفتیم. برج‌های چارمنار، مناره نیستند و صرفاً کاربرد تزئینی داشته‌اند. سه برج به عنوان انبار مورد استفاده قرار می‌گرفتند، و دیگری دارای یک راه‌پله است که به طبقه بالا می‌رسد. بر روی همه آنها گنبدهایی قرار دارد که با کاشی آبی پوشانده شده‌اند. هر یک از چهار برج موتیف تزیینی متفاوتی را داراست. برخی ادعا می‌کنند المان‌های تزئینی نمایانگر چهار دین شناخته شده در آسیای میانه هستند. نقشی از یک صلیب، یک موتیف ماهی مسیحی، و یک چرخ-دعای بودایی در کنار موتیف‌های زرتشتی و اسلامی دیده می‌شوند. این بنا در قرن ۱۹ ساخته شد. امکان بازدید از داخل این بنا وجود ندارد و شما فقط می توانید از حیاط و استخر کنار آن دیدن کنید.

سپس به منطقه لب حوض برگشتیم، ابتدا از مدرسه کوکل داش بازدید کردیم تاریخ ساخت آن قرن ۱۶ ذکر شده و با ۱۶۰ اتاق در دو طبقه یکی از بزرگترین مدارس بخارا بود. در حال حاضر از حجره های داخل مدرسه برای فروش و عرضه صنایع دستی و سوغاتی استفاده می کنند.

خانقاه نادر دیوان بیگی به موزه تغییر کاربری داده است. حجره های مدرسه نادر دیوان بیگی که نمای سردر آن نقش دو طاووس می باشد به بازارچه کوچکی برای ارائه صنایع دستی و سوغاتی های بخارا تبدیل شده است.

 تکیه صرافان در ابتدای بازار مسقف قرار دارد. با عبور از محوطه باستانی کاروانسرا و حمام های قدیمی که کاوشهای باستانشناسی در آنجا در حال انجام است و کاروانسرای الغ بیک، از راسته کلاهفروشان وارد بازار می شویم. 

چندین مدرسه و مسجد قدیمی در این منطقه وجود دارد. مدرسه الغ بیک ، مدرسه عبدالعزیز خان، مدرسه میر عرب (هنوز هم یک مدرسه دینی است و طلبه دارد)، مسجد کالیان که در قرن ۱۲ به دستور ارسلان خان ساخته شد و مناره آن ۴۵ متر ارتفاع دارد. این منار اکنون نماد شهر بخارا است. گفته می شود که این محل روزگاری محل اعدام بوده و مردم برای تماشا در این محوطه جمع می شدند. طبق یکی از روایات بجا مانده از این بنا، وقتی چنگیزخان شهر بخارا را فتح می کند به زیر این مناره می آید و هنگامی که سرش را بالا می گیرد تا نوک مناره را ببیند، کلاه خود او  از سرش می افتد و وقتی خم می شود تا کلاه را بردارد به اطرافیانش می گوید که هرگز در برابر هیچ کس خم نشده است ولی این بنا استحقاق این را دارد تا در برابرش تعظیم کنیم.

 در یکی از خیابانهای مجاور این مجموعه تعدادی مغازه سوغاتی فروشی بود که مقداری از محصولات خود را جلو مغازه و در پیاده رو بساط کرده بودند. هنگام گذر از این محل ناگهان صدای زنی را شنیدیم که داشت ترانه ای از هایده را می خواند. ظاهرا وقتی شنیده بود ما با هم فارسی حرف می زنیم برای جلب توجه ما شروع به خواندن ترانه فارسی کرده بود. وقتی نزدیکش شدیم گفت که فارسی بلد است و ترانه های فارسی گوش می کند. حتی می دانست که شهرام شب پره در موقع اجرا ترانه ها سرش را مرتب تکان می دهد. ویگن ارمنی است و هایده مدتهاست فوت کرده، ستار و گوگوش خواننده های محبوب او هستند و صدای مهستی قشنگ است. 

از میان کوچه های قدیمی که اینک ساختمانهایشان با خانه های جدید جایگزین میشوند عبور کردیم و در محوطه ارگ قدیمی ابتدا از زندان قدیمی که اکنون تبدیل به موزه شده است بازدید کردیم و بعد وارد ارگ شدیم. ارگ همانطور که از اسمش پیداست با دیوار و برج و بارو خشتی محصور شده است. دیوارها در سالهای گذشته مرمت شده اند. برای ورود باید از یک مسیر شیبدار به سمت درب ورودی رفت. دو طرف دروازه اصلی دو منار وجود دارد. داخل ارگ چند ساختمان مختلف وجود دارد که اکنون تبدیل به موزه شده اند و اشیا قدیمی و همچنین عکسهای قدیمی این منطقه را به نمایش گذاشته اند. درباره ارگ بخارا در داستانها آمده که توسط سیاوش ساخته شده است.

مسجد جامع بخارا در مجاورت ارگ و در سال ۱۷۱۳ میلادی ساخته شد. ستون‌های باریک با مقرنس های رنگی و همچنین سقف چوبی نقاشی‌شده از ویژگی های این بنا است. بخش جلویی ایوان (ورودی) در سال ۱۹۱۷ به آن افزوده‌شد که سقف برآمدهٔ نمازخانهٔ تابستانی را نیز پشتیبانی می‌کند. فضای درونی مسجد به سبک معمولی سدهٔ ۱۸ آسیای میانه تزیین شده‌است و جلوی مسجد، حوض و در پهلوی آن گلدسته کوچکی ساخته شده‌است.

آرامگاه چشمه ایوب در نزدیکی آرامگاه اسماعیل سامانی است. طبق افسانه ها، ایوب پیامبر، پس از گذر از این محل که در آن خشکسالی بود، چشمه ای را با عصای خود در اینجا بوجود آورد. زائران زیادی به اینجا می آیند تا از آب این چشمه بنوشند. طبق روایتهای محلی، آب این چشمه خواص درمانی دارد. به همین دلیل هم مورد توجه گردشگران است. از ویژگی های این بنا گنبد مخروطی شکل آن است که با معماری بناهای دیگر در بخارا متفاوت است. ساخت عمارت مقبره به قرن ۱۲ میلادی باز می گردد. هر چند آثاری از دوره قراخانیان، تیموریان و شیبانیان نیز در این مجموعه دیده می شود.

مقبره امیر اسماعیل سامانی در پارکی به همین نام قرار دارد. اسماعیل سامانی در سال ۲۵۹ قمری از جانب برادرش نصربن احمد به حکومت بخارا منصوب شد و این شهر را به پایتختی خود برگزید. پشتیبانی امیران سامانی از هنر و دانش سبب شد تا هنرمندان و دانشمندان به بخارا بیایند و این شهر به بزرگترین مرکز علمی و فرهنگی عصر خود بدل شود. شاعرانی چون رودکی، دقیقی و شهید بلخی و نویسندگان و دانشمندانی چون ابوالفضل و ابوعلی بلعمی، ابوریحان بیرونی و ابن سینا در این شهر پرورده شدند. 

این بنا تقریبا مکعب شکل است که از هر طرف به طور تقریبی ۱۰ متر می‌باشد و دارای گنبدی نیمکره ای که در چهار گوشه‌ی آن چهار گنبد کوچک مقتبس از گنبد‌های ساسانی است. دیوارها که کمی به طرف داخل تمایل دارند در چهار گوشه توسط ستونهای عظیم که داخل بنا نهاده شده و فقط سه چهارم آن نمایان است استحکام یافته‌اند و فرورفتگی های کم عمق، تاریکی این ستونها را برجسته و نمایان‌تر ساخته‌اند. از نظر شکل ظاهر، این بنا در برابر گذشت زمان مقاوم و برای یک اثر یادگاری تناسب کامل دارد. سادگی و مقیاس دلنشین و متناسب بودن و کاملا حساب شده و تزیین قوی و بدیعش همگی دست به دست هم داده تا آن‌ را در شمار شاهکارهای معماری ایران قرار دهند. نمای آجری دیوارها  که فن سبد بافی را به خاطر می‌آورد، طوری به دقت کار شده اند که از انعکاس خیره‌کننده‌ی روشنی آفتاب جلوگیری می‌کند و نمای سه بعدی جالبی به این بنا داده است.

کاخ ستاره ماه خاصه، از بناهایی است که در قرن ۱۹ توسط عالم خان برای همسرش ستاره بانو ساخته شد. متاسفانه در زمان بازدید ما بسته بود. 

روز پنجم، چهارشنبه دوم آذر:

 به سمت خوارزم به راه افتادیم. بزرگراه بخارا به Nukus یکی از مهمترین جاده های ازبکستان است و از میان صحرای قزل قوم می گذرد، ولی هنوز در بسیاری از قسمتها در حال ساخت یا مرمت است. همانطور که از اسم این بیابان پیداست، شنهای آن به رنگ اخرایی می باشد. در قسمتهایی از آن پنبه کاری وجود دارد ولی بیشتر آن فاقد گیاه یا پوشیده از خار و برخی گیاهان کویری است.

بعد از چهار ساعت رانندگی در سمت جنوب جاده آمودریا را دیدیم. در منطقه ای که بهترین منظره رود را می توانستیم ببینیم توقف کردیم و به سمت تپه ای که مشرف به منطقه بود حرکت کردیم. ناگهان با شنیدن صدای سوت ممتد ایستادیم. دو سرباز مسلح سوت زنان به سمت ما آمدند و اشاره کردند که توقف و عکاسی در اینجا ممنوع است. اینجا بود که متوجه شدیم فاصله کوتاهی با خط مرزی ترکمنستان داریم و این سربازها هم مرزبان هستند. متاسفانه در اینجا نتوانستیم با دقت آمودریا را ببینیم و مسیر را ادامه دادیم تا اینکه آمودریا خودش به سمت ما آمد و با گذر از روی یک پل فلزی قدیمی و طویل که به خاطر عرض کم فقط یک اتومبیل می توانست از آن عبور کند، به آنسوی آمودریا رفتیم. آمودریا پرآب‌ترین رود آسیای میانه است و از کوه‌های پامیر سرچشمه گرفته و حدود ۱٬۱۲۶ کیلومتر از آن در قسمت مرزهای شمالی افغانستان با تاجیکستان، ازبکستان و ترکمنستان جاری است. بخش‌هایی از آن قابل کشتیرانی است. این رود به‌طور تاریخی در حدود یا سرحد سرزمین باستانی ایران قرار داشته و در آثار اساطیری نیز مرز ایران و توران به‌شمار می‌رود. در گذشته در دوره‌ای به دریای خزر می‌ریخته، بعدها مسیر آن تغییر کرده و با پیوستن به رود سیر دریا به دریاچه آرال می‌ریزد. امروزه هرچند مسیر اصلی رود به سوی آرال است اما تمامی آب آن در طول مسیر و با کانال‌کشی‌هایی که برای کشاورزی صورت گرفته به مصرف می‌رسد. آمودریا سبب شده که به وسعت زمینهای کشاورزی و همچنین تعداد روستاها افزوده شود و دیگر اثری از بیابان به چشم نمی خورد.

 چون قصد داشتیم منطقه باستانی هزاراسب را ببینیم لذا کمی از مسیر اصلی منحرف شدیم. برای یافتن قلعه و دژ هزاراسب کمی در کوچه های روستا سرگردان شدیم ولی نهایتا باقی مانده این دژ بزرگ را در خارج از محوطه روستا یافتیم. اکنون، تقریبا جز خرابه ای از برج و باروها و خندق، چیزی از آن باقی نمانده است. گفته می شود که قلعه هزاراسب قدمتی 3000 ساله دارد و در اساطیر آن را به ضحاک نسبت داده اند. 

حدود ساعت 4 به شهر باستانی خیوه وارد شدیم. ایچان قلعه محدوده قدیمی شهر است که با برج و بارو محصور شده و توسط چهار دروازه به خارج ارتباط دارد. ایچان قلعه  بیش از ۵۰ بنای تاریخی و ۲۵۰ خانه‌ی قدیمی از سدۀ هجدهم یا  نوزدهم را در خود جای داده است. 

ما برای یک شب اقامت در داخل ایچان قلعه، بوتیک هتل Islam Khodja را انتخاب کردیم و بابت یک شب اقامت در آن نفری 30 دلار پرداختیم.

ایچان قلعه در لیست میراث جهانی به ثبت رسیده است و به همین سبب گردشگران زیادی از آن دیدن می کنند. ایچان قلعه چهار دروازه دارد و دور تا دور آن با دیوار، برج و بارو هایی که کاملا مرمت شده اند احاطه شده است.  زندگی در این بنا در چهار دوره تاریخی جریان داشته است، دوران اول مربوط به خوارزم قدیم تا حمله مغول‌ها، دوره دوم مربوط به بازسازی‌های پس از مغول، دوره سوم مربوط به دوران اسفندیار و عبدالغازی خان و دوره چهارم نیز مربوط به قرون 18 تا 20 میلادی است. شاخص‌ترین اثر تاریخی ایچان قلعه مربوط به مقبره پوریای ولی، از پهلوانان کشتی‌گیر مشهور ایرانی است، این مجموعه در فاصله قرون 8 تا 14 هجری ساخته شد.  ورودیه این بنا 30 هزار sum است و بازدید از آن نیم ساعت زمان نیاز دارد.

از دیگر بناهای شاخص شهر می توان به مناره Kalta ، مسجد جامع، ارگ قدیمی، زندان، مدرسه محمدرحیم خان و مقبره سید علاالدین است. هرچند این بناها هر کدام زیبایی خودشان را دارند اما به نظر می آید که گشت و گذار در کوچه و پس کوچه های این منطقه تجربه ای بسیار خاص و لذت بخش خواهد بود. علاوه بر مغازه هایی که بسیاری از آنها به فروش صنایع دستی و سوغاتی اختصاص دارند، تعداد نسبتا قابل توجهی بوتیک هتل نیز در ایچان قلعه تاسیس شده است. 

روز ششم، پنجشنبه ششم آذرماه:

بعد از صرف صبحانه ای محلی تصمیم گرفتیم تا کمی بیشتر در داخل ایچان قلعه گردش کنیم. ابتدا به سراغ دروازه شمالی رفتیم. از این محل می توان با بالارفتن از پله های مجاور دروازه به یالای دیوار دور قلعه رفت. قدم زدن روی دیوار و مشاهده منظره شهر بسیار زیباست. فقط باید در نظر داشت که تنها راه دسترسی به بالای دیوار از دروازه شمالی است و شما قادر نخواهید بود تا از قسمت دیگری از دیوار قلعه،پایین بیایید. 

هنگامی که در کوچه ها سرک می کشیدیم به مراسم عروسی برخوردیم. عروس و داماد را برای عکاسی به داخل بافت قدیم شهر آورده بودند. جوانها با نوای موسیقی مشغول جشن و پایکوبی بودند. یکی از دوستان ما هم وارد جمع آنها شد و همراهیشان کرد که با استقبال مواجه شد! ما مقداری از سوغاتی های خود را از این محل خریداری کردیم. مسجد جامع خیوه به سبک سایر مساجد ازبکستان از ستونهای مقرنس و سقف چوبی ساخته شده است.

شاید یکی از دیدنی ترین مکانهای خیوه، سرای نورالله بای باشد. این مجموعه که در فاصله سالهای 1906 تا 1912 به دستور محمدرحیم خان دوم برای پسرش-اسفندیارخان- ساخته شد ترکیبی از عناصر معماری شرقی و اروپایی است. این مجموعه بیش از 100 اتاق دارد که از مهمترین آنها می توان به اتاق پذیرایی، محوطه دربار را نام برد. شومینه هایی که در اتاق پذیرایی و همچنین اتاق خواب وجود دارند با کاشی های لعاب دار بسیار زیبایی پوشیده شده اند. جالب اینجاست که به منظور پاکیزه نگهداشتن محوطه اتاق و همچنین جلوگیری از تردد مستخدمین برای روشن نگه داشتن شومینه ، دسترسی به فضای داخلی شومینه از اتاق پشتی است و در حقیقت این شومینه ها دو طرفه هستند و می توانند دو اتاق مجاور هم را گرم کنند. گچبری های زیبا، آینه کاری، تزیینات چوبی، چلچراغ های برنزی طلایی با آویز کریستال به باشکوهتر شدن این مجموعه کمک کرده اند. پارکت کف اتاق پذیرایی به سبک کاخ های سن پترزبورگ است. در حال حاضر برخی از اتاقهای این مجموعه را به موزه، نمایشگاه و گالری اختصاص داده‌اند. ورودی این مجموعه 60 هزار Sum است و برای بازدید از آن حداقل دو ساعت زمان لازم است.

ما به سمت شهر اورگنچ که در 30 کیلومتری خیوه است حرکت کردیم. این شهر هم اکنون مرکز ایالت خوارزم است و بیشتر یک شهر صنعتی است تا یک شهر تاریخی. ما با گذر از پلی که بر روی آمودریا بود به شهر بیرونی رسیدیم. همانطور که از اسم این شهر مشخص است، زادگاه ابوریحان بیرونی است. در این شهر تنها چیزی قابل توجه، بنای یادبود شهدای جنگ جهانی دوم و مجسمه مادر بود.

 ما برای بازدید از پیل قلعه به حومه شهر رفتیم.  پیل قلعه یکی از 9 قلعه ای است که در لیست میراث جهانی تحت عنوان قلعه های صحرایی خوارزم باستان ثبت شده است. ابعاد این قلعه حدود 200*200 متر است. چهار برج بر روی دیوارهای خشتی-آجری آن که حدود 10 متر ارتفاع دارند، ساخته شده است. تاریخ ساخت این قلعه به سده چهارم تا دوم پیش از میلاد برمی گردد.

ما مسیر برگشت به سمت بخارا را در پیش گرفتیم و درست در همان جایی که مرزبانها مانع از ورود ما به محدوده مرزی شده بودند در یک پمپ بنزین ایستادیم و بعد از سوختگیری، طوری که سبب سوء ظن نشویم به سمت منطقه مرزی حرکت کردیم و توانستیم از فراز یک تپه، منظره بسیار زیبایی از آمودریا در دشت ترکمنستان را ببینیم. 

هنوز به نیمه های راه نرسیده بودیم که تایر ماشین پنچر شد. با توجه به کیفیت بسیار بد جاده و همچنین تایر زاپاس مجبور شدیم تا آهسته تر ادامه مسیر بدهیم. حدود ساعت 8 شب یک پنچرگیری پیدا کنیم. هر چند که ابزار مناسب برای پنچرگیری اتومبیل های سبک را نداشت ولی توانست تایر اتومبیل که صدمه جدی دیده بود را ترمیم کند و البته 80 هزار Sum ما را شارژ کرد که به نظر پول زیادی می آمد. نهایتا ساعت 11 شب به هتل زرافشان در شهر نوایی رسیدیم. 

صبح به سمت سمرقند و بعد از آن تاشکند حرکت کردیم. درست بعد از عبور از سیردریا تایر معیوب اتومبیل ترکید و مجبور شدیم دوباره از همان تایر زاپاس استفاده کنیم. سرعت حرکت ما بسیار کاهش یافته بود و مسیر خسته کننده شده بود تا اینکه برای خرید یک آب انار کنار جاده ای توقف و تجدید قوا کردیم.  

ساعت 5 وارد تاشکند شدیم و یک راست به سمت مجموعه حضرت امام حرکت کردیم. مقبره کفالیا الشعشی که اولین امام و مبلغ اسلام در تاشکند بود در این مجموعه قرار دارد و به همین دلیل اسم  آن را مجموعه حضرت امام گذاشته اند. مدرسه barakhan نیز که از معروفترین و قدیمی ترین مدرسه های تاشکند است جزیی از این مجموعه است. مسجد، دو مناره ۵۶ متری دارد و محوطه داخلی آن با تزیینات جدید و بسیار زیبا آراسته شده است. گفته می شود که قرآن عثمان که قدیمی ترین قرآن جهان است و توسط امیر تیمور به سمرقند برده شده بود، در این مسجد نگهداری می شود.

بازار چارسو که سنگ بنای آن در قرن ۹ هجری گذاشته شده اکنون یکی از مراکز پر رفت و آمد در تاشکند است. در حال حاضر این بازار با گنبدی به قطر ۳۰۰ متر مسقف شده است و به فروش مواد غذایی اختصاص دارد. 

میدان امیر تیمور، میدان مرکزی شهر است و مجسمه امیر تیمور که سوار اسب است در وسط آن قرار داده شده است. 

یکی از مناطق دیدنی تاشکند، ایستگاههای مترو آن است. هر ایستگاه تم خاصی دارد و مثل موزه ای کوچک می ماند. ایستگاه Kosmonavtlar  با تصاویری از فضانوردان و همچنین رنگ آبی تزیین شده است. در ایستگاه Alisher Navoi تصاویری از تابلوهای مینیاتور و خوشنویسی اسلامی به نمایش درآمده است. 

ما فرصت این را داشتیم تا در منطقه پارک کاشغر که یکی از مناطق خرید با رستورانها و مراکز مدرن است گردش کنیم و شام را در یکی از این رستورانها صرف کنیم.

قبل از نیمه شب به فرودگاه رفتیم و پس از تحویل اتومبیل و کمی چانه زدن به سبب تایر پنچر شده، فرودگاه تاشکند را به مقصد استانبول ترک کردیم. 

افشین ایران پور

کانون گردشگران جوان ایران

www.kanoonirangardan.ir

نوشته ازبکستان، سفر به ماورا النهر اولین بار در کانون گردشگران جوان ایران پدیدار شد.

سفر به کشورهای همسایه و مخصوصا کشورهایی که حداقل مشکل برای گرفتن ویزا را دارند٬ معمولا برای افرادی که تازه پا به سفرهای اکتشافی گذاشته اند٬ جذابتر است.

ما در پاییز سال ۱۴۰۰ به جمهوری آذربایجان که از نظر فرهنگی و تاریخی خیلی به ما نزدیک است سفر کردیم.

گزارش سفر به این کشور زیبا را در ادامه خواهید خواند.

البته طبق روال، ابتدا کمی از تاریخ و جغرافی این منطقه که بیشتر از اینترنت جمع آوری شده است را می آورم:

“پایتخت و بزرگ‌ترین شهر جمهوری آذربایجان، باکو و زبان رسمی آن، ترکی آذربایجانی است.

این کشور از جنوب با ایران ۶۸۹ کیلومتر، از غرب با ارمنستان ۹۹۶ کیلومتر و ترکیه ۱۷کیلومتر، از شمال با گرجستان ۴۲۸ کیلومتر و روسیه ۳۳۸ کیلومتر مرز زمینی دارد. همچنین این کشور دارای ۷۱۳ کیلومتر مرز آبی با کشورهای ترکمنستان و قزاقستان در دریای خزر است. جمعیت آذربایجان ۱۰٬۱۳۹٬۰۰۰ نفر با اکثریت مسلمان (۹۷.۳٪) است.

سابقه حضور بشر در جمهوری آذربایجان به هزاران سال قبل بازمی‌گردد. کاوش‌های غار آزیخ در بخش فضولی وجود آثاری از زندگی بشر به قدمت ۳۵۰ تا ۴۰۰ هزار سال را نشان می‌دهد. سنگ نگاره‌های قبوستان نیز تاریخی ۱۲ هزارساله دارند.

در سده ۹ پیش از میلاد، سکاها یکی از اقوام ایرانی‌تبار در این ناحیه‌ سکنی گزیدند. به دنبال آنان مادها بر منطقه حاکم گشتند. با حمله اسکندر دوران حکمرانی حاکمان وابسته به او در منطقه آغاز شد. اما در دوره‌هایی حاکمان محلی حکومت‌های محلی خود را برپا می‌داشتند. در فاصله قرن اول تا سوم میلادی رومیان بر این منطقه مسلط شدند و نام آن را آلبانیا نهادند در این دوران پادشاهی مسیحی آلبانیای قفقاز پدیدار شد اما این ناحیه در سال ۲۵۲–۲۵۳ پس از میلاد به دست شاپور یکم ساسانی افتاد. در زمان ظهور اسلام سلسله مسیحی مهرانی‌ها در آلبانیای قفقاز حاکم بودند. آنان همواره توسط ترکان خزر از شمال و اعراب از جنوب مورد تهدید واقع می‌شدند. اعراب مسلمان پس از شکست دادن رومیان و ساسانیان به سوی آذربایجان لشکرکشی کردند و پس از درهم شکستن مقاومت مسیحیان به رهبری جوانشیر در سال ۶۶۷ میلادی بر این ناحیه حاکم شدند. از اواخر قرن دوم شمسی شروان‌شاهان حکومت منطقه آذربایجان را در دست گرفتند. آنان با آمدن سلجوقیان نیز بر مسند قدرت باقی‌ماندند. چرا که به آنان خراج می‌دادند. این سلسله تا زمان انقراض در سال ۹۱۷ خورشیدی (۹۴۵ قمری) به دست شاه تهماسب یکم صفوی، در قسمت‌هایی از آذربایجان به‌ویژه ناحیه شمال شرقی این جمهوری به صورت حاکمان محلی، حکم‌رانی می‌کردند.

در اوایل قرن پنجم شمسی غزنویان بر قسمتی از منطقه مسلط شدند. آنان اولین حکومت ترک‌تبار در منطقه بودند و در تغییر ترکیب جمعیتی و زبانی آذربایجان نقش عمده‌ای داشتند. به‌دنبال غزنویان، سلجوقیان که حکومتی ترک‌تبار بودند بر منطقه حاکم شدند. این دوران، دوران شکوفایی ادبیات فارسی در منطقه نیز می‌باشد. مشهورترین شاعران این دوران، نظامی گنجوی و خاقانی شروانی می‌باشند. در سده ۱۳ و سده ۱۴ میلادی با هجوم مغول‌ها و تاتارها (تیمور لنگ) سلسله‌های محلی برافتادند.

در سده ۱۵ میلادی خانات محلی تحت سلطه آق‌قویونلوها، تا به سلطنت رسیدن شاه اسماعیل صفوی به قسمت عمده اران، شروان و قره‌باغ تسلط داشتند. آران و شروان، از اولین مناطقی بود که شاه اسماعیل یکم صفوی تحت سلطه خود درآورد. پس از جنگ چالدران برای نخستین بار این منطقه به شکل موقت به اشغال ترکان عثمانی درآمد تا پس از دست به‌دست شدن‌های زیاد، هشتاد سال بعد، ایرانیان در زمان شاه عباس موفق به بازپس‌گیری درازمدت این منطقه شدند. در قرون بعد تحت حکومت افشاریه و سپس این سرزمین در داخل حکومت قاجاریه قرار داشته که در نهایت در سال‌های ۱۱۹۳ و ۱۲۰۷ خورشیدی در پی پیمان گلستان و ترکمانچای میان ایران و روسیه از ایران جدا و به روسیه تزاری ضمیمه شد.

دو جنگ در سالهای 1988 و 2020 بین آذربایجان و ارمنستان در منطقه قره باغ اتفاق افتاد. در نتیجه این جنگ ها بیش از ۳۵ هزار نفر کشته شدند و بیش از ۸۰۰ هزار نفر در نواحی مورد مناقشه، آواره و مجبور به جلای وطن شدند. برای برقراری صلح دائمی و فراگیر در منطقه کوشش‌های متعددی به عمل آمد و طرح‌های صلح مختلفی ارائه گردیده‌است ولی هیچ‌یک به نتیجه عینی و مورد انتظار نرسید و وضعیت حاکم بر منطقه همچنان نه جنگ و نه صلح است.”

گزارش سفر:

روز نخست، جمعه 23 مهر 1400، پانزدهم اکتبر 2021

ما با پرواز خطوط هوایی ایرعربیا از فرودگاه شارجه راس ساعت 13 به سمت باکو پرواز کردیم و سه ساعت بعد وارد فرودگاه حیدرعلی اف باکو شدیم. ویزای آذربایجان On arrival صادر می شود. ما در صف طولانی ایستادیم وقتی نوبت ما شد افسر گذرنامه گفت که برای صدور ویزا باید به باجه دیگری مراجعه کنیم. جالب بود که از باجه های دیگر هم افراد برای صدور ویزا ارجاع داده می شدند و این موضوع سبب نارضایتی مسافران شده بود. سوال این بود که چرا قبل از اینکه در این صف طولانی بایستیم هیچ اطلاع رسانی صورت نمی گیرد؟!  مجددا در صف دیگری ایستادیم سپس یک نفر آمد و ما را به کیوسکی که برای صدور ویزا طراحی شده بود هدایت کرد. 

بعد از ورود اطلاعات پاسپورت و پرداخت 22 دلار جهت صدور ویزا برگه ای به ما دادند سپس به ما گفتند که باید مجددا در صف طولانی که ابتدا در آن ایستاده بودیم مجددا بایستیم! متاسفانه افسرهای گذرنامه هم انگلیسی بلد نبودند و این موضوع کار را مشکل تر می کرد. نهایتا بعد از اینکه با مسئول مربوطه به سختی صحبت کردیم اجازه داد، افرادی که در صف ایستاده بودند به صورت اختصاصی خارج از نوبت برای امور گذرنامه به باجه مراجعه کنند و بعد از مهر ورود، اجازه دخول بگیرند.

 پس از ورود به سالن تحویل بار، بلافاصله برای خرید سیم کارت تلفن همراه به سالن خروجی فرودگاه رفتیم. سیم کارت اپراتور آذرسل با 10 گیگابایت اینترنت ۴۶ منات قیمت دارد. سپس برای تحویل گرفتن اتومبیل به دفتر شرکت مسافربری رفتیم و اتومبیل را تحویل گرفتیم. ما برای 8 روز اجاره یک هیوندایی اکسنت از شرکت Aznur مبلغ ۳۸۰ منات پرداختیم. حدود ساعت 6 عصر بود که از فرودگاه خارج شدیم و به سمت شهر گنجه راندیم. متاسفانه GPS، ما را از داخل شهر باکو هدایت کرد و چون ترافیک شدیدی در شهر وجود داشت، پلیس  مجبور شده بود که برخی از خروجی ها را ببندد و این موضوع سبب شد تا زمان نسبتا زیادی را تلف کنیم.

 شام را در یک ساندویچی غیربهداشتی! در حاشیه شهر باکو خوردیم. اتوبانی که از باکو به سمت گنجه کشیده شده است، مملو از دوربینهای ثبت سرعت ست و خصوصا در شب نیاز است تا با احتیاط بیشتری رانندگی کرد.

 هفت کیلومتر به شهر گنجه مقبره نظامی قرار دارد. در حاشیه این بزرگراه تا شهر گنجه اسامی کتابهای نظامی بر روی سازه هایی به شکل کتاب نقش بسته است. ساعت حدود 10 شب بود که به گنجه رسیدیم و یکراست به هتل Vego رفتیم. ما برای دو شب اقامت 472 منات پرداختیم. 

روز دوم، شنبه 24 مهر:

درست در روبروی هتل، مسجد جامع شاه عباس، مقبره جواد خان و همچنین حمام قدیمی قرار دارد. این محوطه در قرن 17 ساخته شده است.

 در انتهای شمالی این محوطه بنای یادبود حیدرعلی اف و همچنین ساختمان شهرداری با ستونهای بسیار زیبا ساخته شده.

سالن فیلارمونیک شهر گنجه در ضلع جنوبی این مجموعه قرار دارد و هر شب میزبان برگزاری برنامه های فرهنگی است.

 در فاصله کمی، کلیسا الکساندر نووسکی که بنای قرن هفدهم است، واقع شده است.

پارک خان، یکی از پارکهای بزرگ و البته قدیمی شهر گنجه است. قسمتی از دیوار قلعه قدیمی شهر در این پارک حفظ شده است. 

خانه بطری گنجه که متعلق به فردی به نام ابراهیم جعفر اف بوده در سال ۱۹۶۶ در دو طبقه احداث شد و چون در ساخت آن از بیش از ۴۸ هزار بطری شیشه ای استفاده شده به نام خانه بطری معروف است. دیوارهای این خانه با رنگهای درخشان و شفاف بطریها که مانند منشور در آفتاب تابستان نور را منعکس میکنند، بسیار جالب توجه است. هزاران بطری که دیوار های این خانه را تشکیل داده اند، جای مناسبی برای خلق آثار هنری از موزاییکهایی است که پرتره، کلمات و طرح هایی در هر نقطه ای از این بنا را شکل داده اند.

در کنار رودخانه گنجه چای، کلیسا قدیمی قرار دارد. هرچند رودخانه بستر عریضی دارد ولی در زمان بازدید ما کاملا خشک بود.  

خیابان جوادخان یکی از قدیمی ترین خیابانهای گنجه است. فروشگاهها و کافه رستورانهای زیادی در این خیابان که اکنون تردد اتومبیل در آن ممنوع است وجود دارد. مجسمه های فلزی زیادی در سرتاسر این خیابان وجود دارد که بیانگر شغل و فعالیتهای اجتماعی است که در این منطقه انجام می شده است.  

نام جوادخان در گنجه بسیار پررنگ است پس بهتر است کمی درباره او بدانیم:

“جوادخان زیاد اوغلی قاجار (۱۸۰۴ – ۱۷۴۸ میلادی) فرزند شاهوردی خان، آخرین حکمران ایران در گنجه است که در سوم ژانویه ۱۸۰۴ میلادی (۱۲۱۸قمری) در آغاز دوره اول جنگ‌های ایران و روسیه در زمان قاجار و در جریان تهاجم سپاهیان روسیه تزاری به فرماندهی ژنرال سیسیانوف به گنجه، پس از جنگی دلاورانه با یک پسر خود کشته شد. روس‌ها سه روز شهر را قتل‌عام کردند و اکثر اعیان و اهالی گنجه به قتل رسیدند. با این حادثه گنجه از دست ایران رفت.  او آخرین حکمران خاندان زیاداوغلی قاجار است که بیش از سیصد سال بر گنجه و قره باغ فرمانروایی کردند. با در گذشت او حاکمیت دولت ایران در گنجه نیز به پایان رسید و در واقع خاندان او نماد حاکمیت ایران در قفقاز به‌شمار می‌رفتند.”

قطعا یکی از مهمترین بناهای شهر گنجه، مقبره نظامی گنجه ای است. مقبره این شاعر قرن 12 میلادی در حومه شهر قرار دارد و به شکل سازه ای استوانه ای شکل بلندی است، که توسط باغچه‌هایی احاطه شده است. در یک طرف مقبره، مجسمه های فلزی کار گذاشته شده است که یادآور اشعار حماسی نظامی می‌باشند. مقبره از بلوک گرانیت سخت که از اوکراین خریداری شده، ساخته شده است. معماری سازه به عهده‌ی فرمان امام قی‌اف معمار بوده است. مجسمه‌ها توسط گورخماز سودادالدینوف ساخته شده اند. متاسفانه در در دهه نود خورشیدی، پس از تصمیم دولت آذربایجان اشعار گنجوی در آرامگاه او که همگی به زبان فارسی هستند، تخریب و پاک شدند. به گفته خلیل یوسفلی، مدیر مرکز نظامی گنجوی در آکادمی ملی علوم آذربایجان، این کاشیکاری‌های فارسی که از روی اشعار نظامی ساخته شده بودند، در سال ۱۹۹۷ در مقبره وی جای گرفتند و ترجمه ترکی آذربایجانی این اشعار جایگزین شدند. این اتفاق باعث اعتراض ایران به یونسکو شد. برای بازدید از این مجموعه یک ساعت زمان نیاز است. موزه نظامی گنجوی درست روبروی مقبره ساخته شده و حاوی اطلاعاتی درباره این شاعر و همچنین نمایش نسخ خطی و فرش هایی با مضامین اشعار نظامی است.

در نزدیکی این مکان دروازه ورودی شهر که به شکل دیوار قلعه است، بازسازی شده و اولین مکانی است که مورد بازدید مسافرانی که از باکو به گنجه می آیند قرار می گیرد.

روز سوم، یکشنبه 25 مهر:

به سمت دریاچه Goygol در 45 کیلومتری جنوب گنجه حرکت کردیم. برای رسیدن به این دریاچه باید از منطقه ای کوهستانی که در این فصل سال دارای درختانی با برگهای سبز، زرد، نارنجی و قرمز هستند، عبور کرد. روستاییان روستاهای این مسیر اغلب در جلو درب منزلشان محصولاتی از قبیل لواشک، مربا، ترشی و گیاهان دارویی را می فروشند.

 این دریاچه در میان یک پارک جنگلی کوهستانی بسیار زیبا قرار دارد. اتومبیل را باید در پارکینگ پارک کرد و تا دریاچه حدود 15 دقیقه پیاده روی کرد. چند هتل در کنار این دریاچه ساخته شده است. به خاطر شیوع کرونا فعالیتهای جانبی از قبیل قایق سواری و اسکی روی آب تعطیل است. توصیه می کنم که حداقل یک ساعت بسیار مفرح را در این محل بگذرانید.

مقصد بعدی ما شهر قدیمی Sheki است. در مسیر به امامزاده ابراهیم سر زدیم که برای خودش صاحب کمالاتی بود. وقتی به صحن امامزاده وارد شدم خانمی را دیدم که چهاردست و پا به سمت ضریح می رفت. کنجکاو شدم و به دنبال او رفتم. متوجه شدم که در حال خواندن دعا است. سپس با همان صورت شروع به طواف دور ضریح کرد. امامزاده ابراهیم از معدود مکان هایی بود که در زمان حکومت کمونیستی شوروی سابق تعطیل نشد و همچنان کاربری خود را حفظ کرد.

در میانه های راه گنجه به شکی به منطقه ای رسیدیم که کوه هایی شبیه به کوههای مریخی چابهار داشت. بنابراین موقعیت را مغتنم شمردیم و  کمی کوهنوردی کردیم. فاصله گنجه تا شکی 150 کیلومتر است.

هوا تاریک شده بود که به هتل مینعلی رسیدیم. این هتل در حقیقت یک خانه دوطبقه با قدمتی ۱۲۰ ساله بود که برای هتل بازسازی شده است. پسر جوان خوش برخوردی که دست و پا شکسته انگلیسی بلد بود به استقبال ما آمد و یک اتاق بسیار تمیز را در طبقه دوم ساختمان در اختیار ما قرار داد. هتل پر بود از اشیاء قدیمی و عتیقه. ما برای دو شب اقامت در این بوتیک هتل 208 دلار پرداختیم. 

روز چهارم، دوشنبه 26 مهر:

صبحانه مفصلی که بیشتر مواد آن از محصولات محلی بود، برای ما تدارک دیده شده بود. شهر شکی در منطقه ای کوهستانی- جنگلی قرار دارد و به همین خاطر دمای هوا نسبت به گنجه کمی پایینتر است.

ابتدا به سمت شهرک ییلاقی Gakh حرکت کردیم. این شهرک که در 40 کیلومتری غرب شکی قرار دارد یکی از مکانهایی است که پولدارهای آذربایجانی برای خود در آنجا ویلا ساخته اند. این شهر بسیار تمیز و خلوت است. با ادامه مسیر رودخانه ( 12 کیلومتر) به انتهای جاده در روستای Ilisu می رسیم. مناظر این منطقه خصوصا در فصل پاییز بسیار زیباست و حتما باید در برنامه سفر گنجانده شود.  

شکی از شهرهایی بوده که طی معاهده گلستان در سال 1813 از ایران جدا شد. یکی از مکانهای دیدنی، کاخ خان شکی است. امروزه این مجموعهٔ فرهنگی به عنوان موزه فعالیت می‌کند. کاخ خان شکی در سال ۱۷۹۷ میلادی از سوی «محمد حسن خان» بنا گردید. این کاخ در ۷ ژوئیه سال ۲۰۱۹، در میراث جهانی یونسکو ثبت شد. بر اساس طرح ترسیم شدهٔ قلعه در سال ۱۸۵۳م. بناهای مختلفی که برای خانوادهٔ خان مد نظر گرفته شده بود، در داخل قلعه قرار داشت. علاوه بر مجموعهٔ کاخ، ساختمان‌های خزانه، زندان و کلیسای ارتدکسی که، بعدها در سال ۱۸۲۸م. به مسجد خان تبدیل شد، در داخل قلعه قرار می‌گرفتند. تصاویر اولیهٔ کاخ تعداد زیادی از افراد معروفی را تحت تأثیر گذاشته‌ است. پس الکساندر دوما، «آلکساندر کورنیلوچیو»، «آندری فادایف»، «آرنلد زیسّرمان» کاخ را توصیف نموده و لئو تولستوی، «نیکولای رایویکی»، ایلیا نیکالایویچ برزین، الیزه رکلو و غیره… به تمجید از زیبایی آن پرداخته‌اند. ساختمان کاخ خان شکی چه از نظر نما و چه به‌لحاظ طرح ساخت، متقارن است. طبقهٔ دوم به‌طور عمودی طبقهٔ یکم را تکرار می‌کند. اتاق‌ها به صورت محور تقارن در یک ردیف قرار می‌گیرد. اتاق شاهنشین در مرکز هر دو طبقه وجود دارد که، احتمال می‌رود روزگاری به عنوان اتاق پذیرایی خانان از مهمانان مورد بهره‌مندی قرار می‌گرفته‌است. اتاق‌های کوچکی در امتداد سالن واقع اند، که بوسیلهٔ راهرویی از سالن جدا شده‌اند. برای بازدید از این مجموعه یک ساعت و نیم زمان مورد نیاز است. در محوطه این مجموعه کارگاه ساخت پنجره های مشبک چوبی و همچنین کارگاه سفالگری وجود دارد که بازدید از آنها خالی از لطف نیست. 

کلیسای روسی که به شکل استوانه است در این محدوده قرار دارد و امروزه به موزه تغییر کاربری داده است. در اطراف این کلیسا قبرستان سربازان روسی واقع شده است.

چون این شهر زمانی در مسیر عبور کاروانهای جاده ابریشم بود، لذا چند کاروانسرای بزرگ در آن احداث کرده بودند. این کاروانسراها در حال حاضر بر روی توریستها باز هستند.کاروانسرا یوخاری جزء پنج استراحتگاه بین راهی در آذربایجان در قرون هجدهم و نوزدهم و نیز بزرگترین کاروانسرای جاده ابریشم در منطقه قفقاز بوده است. امروزه قسمتی از آن به عنوان هتل و بخشی از آن نیز به عنوان رستوران سنتی استفاده می شود. 

خانه شاکیخانف یکی دیگر از بناهایی است که معماری آذربایجانی دارد. ورودیه آن ۵ منات است و برای بازدید از آن نیم ساعت کافی است. این بنا در دو طبقه ساخته شده و دیوارهای داخلی با نقاشی هایی که عمدتا از داستانهای نظامی مثل لیلی و مجنون الهام گرفته شده است.

کلیسای سبک آلبانی روستای کیش، در 5 کیلومتری شمال شکی واقع است. بازدید از آن خالی از لطف نیست.

شاید قدم زدن در شهر شکی و محله های قدیمی آن، لذت بخش ترین فعالیت در این شهر قدیمی باشد.

شام را در یک رستوران سنتی صرف کردیم. پیتی یکی از غذاهای سنتی این منطقه است و تقریبا میشود گفت که همان دیزی خودمان است. 

روز پنجم، سه شنبه 27 مهر:

شکی را به سمت باکو ترک کردیم. 

ویرانه های شهر قدیمی گابالا در 20 کیلومتری جنوب غربی مرکز کنونی و در ۴ کیلومتری جنوب روستای میرزبیلی واقع شده است. بقایای ساختمان‌های بزرگ، دروازه‌های شهر ،دیوارها و برج ها ثابت می‌کند که گابالا یکی از برجسته‌ترین شهرهای آن زمان بوده است.

گابالای باستانی به عنوان یک شهر در اواخر قرن چهارم تا اوایل قرن سوم قبل از میلاد ساخته شد. و تا اواسط قرن 18 قبل از میلاد زنده ماند. اگرچه سربازان رومی در دهه 60 قبل از میلاد به آلبانی حمله کردند، اما نتوانستند گابالا را اشغال کنند. در دوره ساسانی، گابالا یک مرکز بزرگ تجارت و صنایع دستی بود. در زمان خلافت عرب نیز وضعیت به همین منوال بود. اگرچه گابالا در طول تهاجم مغولان در قرن سیزدهم رو به افول گذاشت، اما بعداً بازسازی شد. گابالا در اواسط قرن 18 و پس از حمله نادرشاه ، موقعیت خود را از دست داد و جمعیت به تدریج این مکان را ترک کردند. در زمانی که ما از این سایت بازدید کردیم، بنا به دلایلی که برای من نامشخص است! امکان بازدید فراهم نبود. اما ما خیلی خوش شانس بودیم که نگهبان سایت وقتی فهمید ایرانی هستیم اجازه داد تا از آن دیدن کنیم. این سایت چون بسیار وسیع است(11 هکتار) به دو قسمت تقسیم شده و برای ورود به هر قسمت باید از درب جداگانه وارد شد. این اجازه به ما داده شد تا با اتومبیل وارد شویم. قسمتی از سایت که مورد کاوش قرار گرفته دارای تابلوهای راهنمای خوب و بسیار گویایی است. البته نگهبان سایت که اطلاعات مناسبی در طول مدت خدمتش جمع آوری کرده تمام تلاش خود را به زبان آذری به کار برد تا ما بتوانیم به تاریخ این منطقه آشنا شویم.

شهر جدید گابلا،  شهری ییلاقی و بسیار زیبا است. این شهر چون نزدیک پیست اسکی توفانداغ است، محل اقامت و رفت و آمد متمولین آذری است. حتی قیمت پیتزا هم در این شهر از بقیه جاها بسیار گرانتر بود.

پس از نهار به سمت دریاچه Nohur که در حومه این شهر واقع  و به یک مرکز تفریحی تبدیل شده است، حرکت کردیم. نیم ساعت در کنار دریاچه صرف کردیم و مسیر را به سمت شهر اسماعیلی ادامه دادیم. 

به جرات می توانم بگویم که جاده شکی- اسماعیلی یکی از زیباترین جاده هایی است که در آن رانندگی کرده ام. 

به غروب آفتاب نزدیک می شدیم که عزم روستای لاهیج کردیم. فاصله شهر اسماعیلی تا روستای کوهستانی لاهیج که جاده ای پیچ در پیچ دارد حدود 35 کیلومتر است که عبور از آن حداقل یک ساعت زمان می برد. این مسیر به علت بارش شدید باران و همچنین تاریکی هوا برای ما طولانی تر هم شد. 

لاهیج یکی از کهن‌ترین زیستگاههای بشر در جمهوری آذربایجان است. روستا در کرانه چپ رودخانه قیردیمان در دامنه‌ کوه قرار دارد .مردمان آن به زبان تاتی سخن می‌گویند. زیستگاه لاهیج از لحاظ طرح‌بندی روستایی نامعمول و سازه‌های شخصی و مذهبی، سامانه ترابری و مردم‌شناسی بی مانند است. بگونه‌ای که خیابانها و میدانهای سنگفرش و سامانهٔ پساب و لوله‌های آب توسعه یافته آن نشان میدهد، لاهیج نمونه‌ای موجود از یک شهرنشینی و معماری کهن است. «کورابندیس» (سامانه پساب) زیرزمینی آن که از سنگ رودخانه‌ای ساخته شده و به هزار سال پیش برمیگردد، یکی از باستانی‌ترین سامانه‌های پساب در جهان است. لاهیج بخاطر صنایع دستی اصیل به ویژه مسگری از شهرت بالایی در جمهوری آذربایجان برخوردار است. قالیهای این روستا در آذربایجان و قفقاز جنوبی معروف است. لاهیج یکی از چند روستایی است که ساکنین آن حتی با گذشت چند قرن از جدایی آنها از سرزمین ایران، خود را به شدت به ایران وابسته می دانند. بسیاری از جمعیت شهر زبان فارسی را می دانند و اکثرا برای درمان بیماری های جدی خود به ایران می آیند.

زمانی که ما به روستا رسیدیم بیشتر مغازه ها بسته بودند. کوچه های روستا باریک و سنگفرش هستند.  بسیار خوش شانس بودیم که وارد یکی از مغازه های مسگری شدیم. یک مرد جوان و یک مرد کهنسال در آن مغازه کار می کردند. مرد کهنسال که نامش قربانعلی بود، وقتی متوجه شد ما فارس زبان هستیم، با ما به زبان فارسی شروع به صحبت کرد. مرد جوان هم گفت که فارسی را متوجه می شود ولی نمی تواند صحبت کند. بیش از یکساعت مشغول گفتگو و همچنین خرید اجناس مسی برای سوغاتی و یادگاری شدیم. قربانعلی گفت که سعی می کند هر سال برای زیارت امام رضا به ایران بیاید و همچنین به اقوام خود در شهر اردبیل سر بزند.  هوا کاملا تاریک توام با بارش شدید باران بود که با توصیه صاحب مغازه روستا را ترک کردیم.

در مسیر به سمت باکو از شهر شماخی گذر کردیم. این شهر تا قبل از زلزله سال 1191 پایتخت قدیم بود.

با ورود به باکو به هتل Arion وارد شدیم. ما برای سه شب اقامت در این هتل 264 دلار پرداختیم.

روز ششم، چهارشنبه 28 مهر:

نخستین شواهد مستند مرتبط با باکو به قرن ششم میلادی برمی‌گردد و از آنجا که از آن زمان اغلب بخشی از شاهنشاهی‌های ایرانی بوده‌ است لذا پیوند تاریخی عمیقی با ایران دارد. پس از این که زمین لرزهٔ بزرگی در قرن ۱۲ میلادی شماخی پایتخت شروانشاهان را ویران نمود، آهستان اول باکو را به عنوان پایتخت جدید برگزید. 

در دورهٔ شروانشاهان، باکو بخشی از شروان بود. شروان مانند بقیهٔ اران بخشی از سرزمین آذربایجان نبود. آذربایجان به منطقهٔ جنوب رود ارس گفته می‌شد. باکو پایتخت شروانشاهان در سده‌های ۱۴ و ۱۵ میلادی بود و بعد بخشی از ایران صفوی شد. حکومت عثمانی در قرن ۱۶ میلادی طی دوره‌ای کوتاه به قسمت اعظم قفقاز از جمله باکو حاکم بود. نادرشاه افشار توانست این قسمت از آران، گرجستان و منطقهٔ ارمنستان فعلی را دوباره به ایران بازگرداند. در جنگ‌های ایران و روس در زمان فتح علی شاه این ناحیه بر اساس عهدنامه گلستان و ترکمانچای از ایران جدا و به دست روس‌ها افتاد. باکو اولین مکانی است که بشر در آنجا نفت را استخراج کرده و بگفته مارکوپولو در ۱۲۷۳ میلادی نفت آن برای سوزاندن و برای درمان (پماد روغن سیاه) همه روزه توسط صدها کشتی و شتر صادر می‌شد.. اولین چاه نفت جهان در ۱۵۹۳ میلادی (در دوره صفویه) در بالاخانه باکو به عمق ۳۵ متر به‌طور دستی کنده شد. از آن پس این شهر به مهمترین منطقه استخراج نفت در جهان تبدیل شد. به گفته بعضی منابع، تا سال 1905 میلادی بیش از نیمی از نفت جهان از این ناحیه تامین می شد.

صبح به سمت بافت قدیمی شهر حرکت کردیم. کوچه های سنگفرش شده به همراه خانه هایی که اکثرا تراسهای چوبی دارند از ویژگی این منطقه است. 

شاید شاخص ترین بنای شهر باکو قلعه دختر یا قزقلعه سی از آثار دوره شروانشاهان است. این اثر تاریخی با ۲۹،۵ متر طول، ۱۶ متر عرض، و ۶ طبقه در دو محدوده زمانی قرن ۵ و ۶ میلادی (آغاز ساخت مرحله اول) و قرن ۱۲ (مرحله دوم) ساخته شد. این قلعه در روزگار کهن، نیایشگاه آناهیتا بوده و زرتشتیان برای زیارت به آن‌جا می‌رفتند. این برج معماری زیبا و منحصر بفردی دارد . جنس این قلعه از سنگ می‌باشد و تمامی قسمت‌های قلعه نیز از سنگ ساخته شده‌است .قطر دیوارها گاهی به 5 متر می رسد. در محوطه خارجی بنا تعدادی از سنگ نگاره ها و مجسمه های سنگی که از این محوطه کشف شده، به نمایش گذاشته شده است. داخل این قلعه به گونه ای ساخته شده‌ که می‌تواند ۲۰۰ نفر را در خود جای دهد . قسمت شرقی این قلعه دیدی مناسب رو به آسمان دارد و برخی می‌گویند از این قلعه  برای علم نجوم نیز استفاده می‌شده‌است . در ورودی این قلعه به صورت دوگانه ساخته شده‌است و بعد از ورود با سقف‌های بلند مواجه خواهید شد. زمانی که از پله‌های سنگی به سمت بالای قلعه حرکت می‌کنید پنجره‌های کوچکی را می‌بینید که بر روی دیوارها قرار گرفته‌اند. در حال حاضر این قلعه به موزه تبدیل شده و اطلاعات مفیدی درباره شهر باکو در آن می توان یافت.

 شاید پشت بام این بنا بهترین بخش این قلعه باشد. از فراز آن می توان نمای زیبایی از شهر باکو داشت و بیشتر بناهای جدید و قدیم آن را مشاهده کرد. برای بازدید از این قلعه که ورودیه آن 15 منات است، یکساعت زمان نیاز است.

بنای دیگر که در محوطه باستانی شهر قرار دارد، کاخ شیروان‌شاهان است که بین قرن‌های ۱۳ الی ۱۶ میلادی بنا شد. پس از استیلای  امپراتوری عثمانی بر باکو، دروازه ای در قلمروی مجتمع کاخ ساخته و به همراه دیوار کاخ که آن را از سمت شرق احاطه می‌کرد، نام سلطان مراد یکم بدان گذاشته شد. این بنای باستانی از قرن ۱۹م. تا به حال چند بار مورد بازسازی واقع شد و به همراه قلعه دختر در لیست میراث جهانی قرار دارد. بازدید از این بنا حداقل نیم ساعت زمان نیاز دارد.

مرکز حیدر علی اف از مکانهای دیدنی شهر باکو است که در مرکز این شهر واقع است. این مجموعه توسط “زها حدید” معمار معروف بریتانیایی-عراقی طراحی شده‌است. او در طول دوران فعالیت حرفه‌ای خویش حدود ۹۵۰ پروژه را در ۴۴ کشور به اجرا درآورد که پروژه هتل فرشته پاسارگاد در تهران یکی از آثار اوست.  این مجموعه یک ساختمان به زیربنای ۵۷،۵۰۰ متر مربع است که دارای فرمی چشم‌نواز و به یاد ماندنی است ، سیالیّت و عدم استفاده از گوشه‌های تند سبب شده‌است که این بنا مورد توجه بسیاری قرار گیرد. محوطه حیدر علی اف در کنار ساختمان اصلی، شامل پارکینگ زیرزمینی و میدانگاهی در اطراف می‌شود. همچنین در آن دو استخر و یک دریاچه مصنوعی وجود دارد. این مرکز فرهنگی شامل سه بخش اصلی موزه، آمفی‌تئاترها و سالن‌های نمایشگاهی است. موزه، جذاب‌ترین بخش مرکز حیدر علی اف می باشد که سه طبقه دارد و امکان آشنایی با حیدر علی اف، رهبر ملی آذربایجان و سومین رئیس‌جمهوری این کشور را به گردشگران می‌دهد. در این بخش صفحه نمایش‌های بزرگ و لمسی تعبیه شده است و در محیطی تعاملی، عکس‌ها و زندگی‌نامه حیدر علی اف در اختیار بازدیدکنندگان قرار می‌گیرد. لباس‌های رسمی، مدال‌های مختلف، خودروهای تشریفاتی و لوازم منزل حیدر علی اف، از جمله آثاری هستند که در این موزه به نمایش درآمده‌اند. برای بازدید از این موزه باید ۱۵ منات آذربایجان بپردازید و حداقل دو ساعت را در آن صرف کنید. 

در بخش عروسک‌های هنری حدود ۲۳۰ عروسک دست‌ساز به نمایش درآمده‌اند که تنها بخش کوچکی از یک کلکسیون شخصی و ارزشمند هستند. در واقع این مجموعه شامل آثار منحصربه‌فردی از ۶۰ عروسک‌ساز و هنرمند با ملیت‌های مختلف می‌شود. این عروسک‌ها از کشورهایی همچون آمریکا، آلمان، چک، ایتالیا، فرانسه، اندونزی، اوکراین، ژاپن و… به مرکز حیدر علی اف آورده شده‌اند. عروسک‌های این بخش از مواد مختلفی مانند کاغذ، پارچه، پلاستیک و چوب هستند و در این بین عروسک‌های چینی نیز به چشم می‌خورند.

 در نمایشگاه مینیاتوری آذربایجان کوچک کلیه جاذبه‌های مشهور و تاریخی کشور آذربایجان در مقیاس بسیار کوچک در معرض نمایش گذاشته شده‌اند و در عرض چند دقیقه می‌توانید اطلاعات خوبی درباره آن‌ها به دست آورید.

عصر به خیابان نظامی و میدان Fountain رفتیم. تعداد زیادی کافه و رستوران در این منطقه وجود دارد. اهالی باکو برای تفریح و گذراندن وقت به این محل می آیند. پرسه زدن در شهر باکو و خصوصا بافت قدیمی آن از فعالیت هایی است که به شدت توصیه می شود. هنوز بسیاری از ساختمانها و بناهایی که در زمان استیلای کمونیسم در این شهر ساخته شده، پا برجا است. 

چون خیابان نظامی یک خیابان سنگ فرش شده است و تردد اتومبیل در آن ممنوع است، لذا باید اتومبیل خود را در خیابانهای اطراف پارک کنید. در کشور آذربایجان مثل برخی دیگر از کشورها، افرادی وجود دارند که به شما کمک می کنند که اتومبیل را در کنار خیابان پارک کنید و بابت این کار مبلغی را دریافت می کنند که در باکو یک منات است. ما هم با راهنمایی یکی از این افراد که در نقش پارکبان است، در محلی پارک کردیم ولی وقتی خواستیم اتومبیل را تحویل دهیم به ما گفتند که ۱۵۰ منات بابت توقف در محدوده ممنوعه جریمه شده ایم و محل توقف هم دقیقا همین محلی بود که پارکبان به ما اجاره داده بود. بنابراین به این افراد کاملا اطمینان نکنید. 

برجهای شعله یا Flame Towers که ساختمانهایی تجاری هستند، اکنون به نماد شهر باکو تبدیل شده اند و مخصوصا در شب با تزیینات نوری رنگارنگ، بسیار زیبا هستند. 

روز هفتم، پنجشنبه 29 مهرماه:

قبوستان یکی از مهمترین سایتهای باستانی کشور آذربایجان است. این مجموعه در 60 کیلومتری جنوب شهر باکو قرار دارد و قدمت آن را 12 هزار سال برآورد کرده اند. وجود سنگ‌نگاره‌های تاریخی، آثار باستانی، گل‌افشانها و گازسنگها در این منطقه سبب شد تا قبوستان در سال ۱۹۶۶ منطقه‌ای بااهمیت ملی-تاریخی در آذربایجان اعلام شود و در سال ۲۰۰۷ در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار بگیرد. این سنگ‌نگاره‌ها به‌واسطهٔ کیفیت حجاری‌ها و نمایش مواردی همچون شکار، جانوران، گیاهان و سبک زندگی در دوران پیش از تاریخ و نمایش توالی فرهنگی از آن دوران تا قرون وسطی، به‌عنوان میراثی با اهمیت جهانی بسیار در نظر گرفته‌شدند. در این منطقه بیش از ۶٬۰۰۰ حجاری متعلق به ۵٬۰۰۰ تا ۴۰٬۰۰۰ سال پیش بر روی صخره‌ها انجام‌شده‌است. همچنین بقایایی از غارهای مسکونی، سکونت‌گاه‌ها و گورها به‌دست آمده که نمایانگر حضور و استفادهٔ مداوم انسان از این منطقه پس از آخرین عصر یخبندان تا قرون وسطی بوده‌است.

بیشتر این سنگ‌نگاره‌ها مردمانی بدوی، حیوانات، نبردها، رقص‌های آیینی، گاوبازی، قایق‌هایی با پاروزنان مسلح، جنگجویانی نیزه به‌دست، کاروان‌های شتر، خورشید و ستارگان را به‌تصویر کشیده‌اند. نمایش فعالیت‌های مرتبط با شکار و ماهیگیری در این سنگ‌نگاره‌ها نشانگر زمانی است که آب و هوای منطقه گرم و مرطوب تر از امروز بوده‌است.

برای ورود به محوطه پارک ملی قبوستان ابتدا باید بلیط 10 مناتی آن را از ساختمان موزه این مجموعه تهیه کرد. در این موزه اطلاعات مفیدی درباره زمین شناسی و تاریخ این منطقه وجود دارد و برای بازدید از آن حداقل یکساعت زمان نیاز است. 

فاصله موزه تا محل سنگ نگاره ها حدودا 3 کیلومتر است. البته افراد اجازه دارند تا با وسیله نقلیه خود تا پارکینگ که در انتهای جاده قرار دارد، بروند. با توجه به وسعت این سایت، توصیه می شود که بازدیدکنندگان از مسیری که در نظر گرفته شده است، استفاده کنند. سنگ موسیقی، قطعه سنگی است که وقتی به قسمتهای مختلف آن ضربه زده می شود صداهای متفاوتی از آن به گوش می رسد و ظاهرا در قدیم برای نواختن موسیقی استفاده می شده است. بسیاری از سنگ نگاره ها هنوز هم کیفیت مناسبی دارند و به راحتی می توان آنها را در میان سنگها و صخره ها یافت. برای بازدید از این محوطه باستانی حداقل یکساعت زمان نیاز است.

ما برای بازدید از گلفشان قره داغ از قبوستان به سمت باکو حرکت کردیم و با کمک GPS از میان منطقه ای که چاه های نفت وجود داشت عبور کردیم.

 جاده ما را به بالای تپه و منطقه ای که حاصل فوران گل از دهانه آتشفشانی بود، هدایت کرد. اتومبیل را پارک کردیم و از روی گلهای خشک شده که مسیر آنها به سمت قله این تپه رسی بود حرکت کردیم. دهانه این گلفشان که هنوز فعال بود بیش از بیست متر عمق داشت. ما در حال بررسی و تماشای مناظر اطراف که نمای زیبایی به دریا و همچنین چاههای نفت داشت بودیم که توجه مان به اتومبیلی جلب شد که با سرعت به سمت تپه می آمد. کمی بعد اتومبیل در کنار ماشین ما ایستاد و برای جلب نظر ما شروع به بوق زدن کرد. سپس مردی از اتومبیل پیاده شد و با صدای بلند به ما فهماند که باید پایین بیاییم. وقتی به او رسیدیم به ما گفت که ورود به این منطقه اکنون ممنوع است چون در چند ماه گذشته از این گلفشان که بسیار فعال است مقدار زیادی گاز و مواد مشتعل خارج شده و چند نفر هم صدمه دیده اند. 

ما تصمیم گرفتیم تا از منطقه یانار داغ هم بازدید کنیم. این منطقه که شهرت آن بخاطر شعله های دائمی است که از میان صخره ها خارج می شود، در 15 کیلومتری شمال باکو واقع شده است. هوا کاملا تاریک شده بود که ما به این محل رسیدیم. 10 منات ورودیه این سایت است و منطقه ای به طول بیست متر و ارتفاع 5 متر را شامل می شود که به علت جریان دائمی خروج گاز، از سالیان دور مشغول سوختن است و حرارت حاصل از آن تا چند ده متری آن حس می شود. برای بازدید از آن نیم ساعت لازم است.

روز هشتم، جمعه 30 مهرماه، 22 اکتبر 2022

صبح بعد از تسویه حساب با هتل به سمت کوههای Candy Cane که در 90 کیلومتری شمال غربی باکو واقع هستند حرکت کردیم. به این سبب این نام را به این کوهها داده اند که ترکیبی از رنگهای فرمز، اخرایی، قهوه ای، کرم و خاکستری هستند. برای یافتن این منطقه باید حدود 80 کیلومتر به سمت شمال تا شهر Gilazi راند و پس از آن وارد جاده Altiaghach شد. حدود 10 کیلومتر که در طبیعت زیبا حرکت کنید، کم کم کوههای رنگارنگ ظاهر می شوند. اگر با حوصله رانندگی کنید در سمت جنوبی جاده ساختمانی را می بینید که تابلو موزه یادمان میکائیل مشفق را دارد. در پارکینگ این موزه می توانید پارک کنید. متاسفانه این موزه در زمان بازدید ما تعطیل بود. میکائیل مشفق یکی از شاعرهای بنام آذربایجانی است که در سال 1908 در باکو زاده شد و سی سال بعد توسط حکومت استالینی کشته شد. 

صعود از کوههای رنگین کمانی به سبب جنس خاک آنها که از رس می باشد، آسان نیست. این منطقه شاید یکی از بهترین مکانها برای عکاسی باشد. اما سفر به این منطقه وقتی جذابتر می شود که با دقت بیشتر به زیر پای خود نگاه کنیم. به شکل باورنکردنی در دامنه های این کوهها تعداد بسیار زیادی از فسیل هایی را می توان یافت که به خانواده Belemnites از  رده سرپایان تعلق دارد. قدمت این فسیلها به 135 میلیون سال قبل بر می گردد. این فسیلهای استوانه ای شکل بین 5 تا 10 سانتی متر طول دارند. سطح مقطع آنها به شکل دایره ای است که در مرکز آن یک سوراخ کوچک به چشم می خورد. این جانوران از اجداد اسکوئیدها(ماهی های مرکب) امروزی بوده اند. برای بازدید از این منطقه منحصر به فرد حداقل دو ساعت زمان بگذارید.

مقصد بعدی آتشکده شهر باکو است که تا مرکز شهر باکو تقریبا 20 کیلومتر فاصله دارد. آتشگاه باکو ساختمانی قلعه مانند در منطقه سوراخانی شهر باکو می‌باشد. این محل از مجتمع پنجگانه‌ای تشکیل می‌شود که دارای یک حیاط است که توسط خانه‌های روحانیان زرتشتی محاصره شده‌است. در وسط حیاط محرابی وجود دارد که در قرن‌های ۱۷ و ۱۸ بنا شده‌است. این محل در سال ۱۸۸۳ هنگامی که تاسیسات نفت و گاز طبیعی در مجاورت آن تاسیس شد، به حال متروکه درآمد. این مجتمع در سال ۱۹۷۵ به موزه تبدیل شد. بازدید از این بنا رایگان است و حداقل نیم ساعت زمان نیاز دارد. با توجه به اینکه جریان طبیعی گاز قطع شده است، برای روشن نگه داشتن آتش از لوله کشی گاز استفاده شده است. 

سپس به سمت فرودگاه حرکت کردیم و پس از تحویل اتومبیل به سمت دبی پرواز کردیم. 

افشین ایران پور

کانون گردشگران جوان ایران

www.kanoonirangardan.ir

نوشته سفر به جمهوری آذربایجان- همسایه پرماجرا اولین بار در کانون گردشگران جوان ایران پدیدار شد.

نپال

سال ثبت در لیست میراث جهانی/ 1979\

منبع: وبسایت میراث جهانی

مترجم: روزبه فخر

نوشته دره‌ی کاتماندو اولین بار در کانون گردشگران جوان ایران پدیدار شد.

چین

سال ثبت در لیست میراث جهانی/ 1987

منبع: وبسایت میراث جهانی

نوشته غارهای مگااُ اولین بار در کانون گردشگران جوان ایران پدیدار شد.

نوشته سایت باستانی آنی اولین بار در کانون گردشگران جوان ایران پدیدار شد.

تصور می کنم که همه ما حتی اگر به تاریخ کوچکترین علاقه ای هم نداشته باشیم ولی با واژه” بین النهرین” آشنایی داریم. همه ما می دانیم که منطقه بین النهرین همانطور که از اسمش پیداست سرزمینی بین دو رود بزرگ دجله و فرات است. این سرزمین که محدوده جغرافیایی آن در کشورهای ترکیه، سوریه و عراق امروزی قرار دارد، قدیمی ترین تمدنهای جهان را در خود جای داده است و در تمام ادوار تاریخ محل کشمکشهای قدرتهای بزرگ بوده است. با کمی کنجکاوی درخواهید یافت که حتی در قرن اخیر نیز این منطقه آبستن حوادث بسیاری بوده است از کشتار ارامنه گرفته تا ظهور داعش و جنگهای نیابتی داخل خاک عراق و سوریه.

قبل از شروع گزارش سفر طبق روال گزارش سفرهای گذشته، ابتدا گذری خواهیم داشت به تاریخ کهن این منطقه، البته برای اینکه تا حد امکان با دقت بیشتری آن را روایت کنم، مطالب پیش رو را عینا از اینترنت و بیشتر از ویکیپدیا نقل خواهم کرد.

“بِینُ الْنَهرِین به‌معنی میان‌رودان یا میانْ دو رود نام یک منطقه جغرافیایی است که میانِ دو رود دجله و فرات جای‌گرفته و بیشتر محدودهٔ آن در کشور عراق امروزی است.

کشورهایی که امروزه بین النهرین میان آن‌ها تقسیم شده است شامل عراق، ترکیه، ایران، سوریه، و کویت هستند. ایرانی‌ها این منطقه را میان‌رودان می‌نامیدند که همین نام به یونانی ترجمهٔ گرته‌برداری شد و «مزوپوتامیا» نام گرفت. نخستین مورخ یونانی که این اصطلاح را به کار برد «پلی بیوس» بود و پس از وی «پلی نی» و «استرابون» نیز در قرون اولیه میلادی از این اصطلاح استفاده نمودند.

در دوران معاصر این واژه در زبان عربی به «بین‌النهرین» ترجمه‌شد و فارسی نیز همان واژهٔ عربی را به وام گرفت.

در زبان آرامی این منطقه را بث نهرین می‌نامند. عرب‌ها قسمت شمالی بین النهرین را جزیره و قسمت جنوبی را عراق می‌نامیدند.

بین النهرین به سبب تمدن‌های کهن و باستانی خود آوازه دارد و نامش همواره با نام و آثار این تمدن‌ها همراه است. تمدن‌های سومر، اکد، بابل، آشور، کلدانی و تمدن‌های ایرانی مانند کاسی و عیلام و ماد، هریک در گوشه‌ای از این سرزمین رونق و تأثیر داشته‌اند و از آن تأثیر نیز پذیرفته‌اند. ادیان و فرهنگ‌های بسیاری از کشورهای مختلف از میان رودان تأثیر گرفته‌اند. آنچه در گذشته به نام باکوماس در آنجا پرستیده می‌شد همان بتی است که امروزه به نام بافومه در بسیاری از کشورها پرستیده می‌شود. هم چنین منشور (فرمان) کوروش بزرگ پادشاه ایران زمین نیز در این جایگاه یافته شده‌است.

سالشمار

• در سال ۱۴۱ پیش از میلاد مهرداد یکم وارد بین‌النهرین می‌گردد و شهر سلوکیه را آزاد می‌نماید.
• ۱۱۵ میلادی: اشغال آشوریه، بین‌النهرین و تیسفون توسط تراژان.
• ۱۱۷ میلادی: مرگ تراژان. عقب‌نشینی هادریانوس از ارمنستان و بین‌النهرین.
• ۲۸۳ میلادی: کاروس امپراتور روم بین‌النهرین را فتح می‌کند اما سپاهیانش پس از مرگ او بلافاصله آن سرزمین را ترک می‌کنند.
• ۲۹۷ میلادی: گالریوس نِرسه را شکست می‌دهد. بنا بر پیمان‌نامه نصیبین نِرسه از ارمنستان و بین‌النهرین عقب‌نشینی می‌کند. (تاریخ ارمنستان)

پس از مرگ اسکندر (۳۲۳ پ.م.) فتوحاتش میان سردارانش تقسیم شد و بیشتر متصرفات آسیایی او که ایران هستهٔ آن بود به سلوکوس اول رسید. به این ترتیب ایران تحت حکومت سلوکیان درآمد

جنگ حران یا جنگ کارِه، در منطقه‌ای در شمال میان‌رودان (بین‌النهرین) بین اورفه و راس‌العین بین سپاه اشکانیان (پارت‌ها) و جمهوری روم رخ داد. در ۶ می (۱۶ اردیبهشت) سال ۵۳ پیش از میلاد، سپاه کراسوس سردار رومی، با سپاه سورنا سرداران اشکانی وارد جنگ شدند و در ۱۹ خرداد (۹ ژوئن) چنین سالی پس از یک نبرد خونین، سپاه روم کاملاً شکست خورد و کراسوس نیز بعد از اینکه مذاکرات به خشونت کشیده شد کشته شد.

از آن زمان تا هفت صد سال بین دو ابرقدرت باستان یعنی امپراتوری روم و ایران اشکانی و ساسانی حالت جنگ و گاهی صلح برقرار بود. تاریخ‌نگاران به سبب کثرت سال‌های جنگ بین ایران و روم، این جنگ‌ها را جنگ‌های هفت صد ساله ایران و روم نامیده‌اند.

پیمان‌نامه نصیبین در سال ۲۹۸ میلادی میان نرسه، امپراتور ایران و دیوکلتیان (دیوکلسین)، امپراتور روم شرقی، بسته شد. بر پایه این پیمان‌نامه، ارتش ساسانی از مناطقی در ارمنستان، ایبری (گرجستان) و میانرودان عقب‌نشینی کرد.

پیشینه این نصیبین به سه هزار سال پیش بازمی‌گردد و در سال ۹۰۱ پیش از میلاد از آن به عنوان یک سکونتگاه آرامی یاد شده‌است. نصیبین در سده‌های چهارم و پنجم میلادی، به همراه ادسا، یکی از مراکز اصلی آموزش و پرورش سریانی‌ها بود.

این شهر در زمان ساسانیان از دژهای مهم ایران به‌شمار می‌رفت و ۱۲ هزار ایرانی ،از شهرهای اصطخر و اصفهان و دیگر نقاط ایران در شهر نصیبین سکونت یافته بودند و نوادگان آنان تا سده هفتم میلادی هنوز در همان‌جا بودند.

• در تابستان سال ۲۱۷ میلادی جنگ سنگینی میان اردوان پنجم، واپسین شاه اشکانی و ماکرینوس سردار رومی آغاز شد که نتیجه اش شکست سنگین رومیان و پرداخت غرامتی برابر ۲۰۰ میلیون سیسرون یا ۵۰ میلیون دینار بود.
• در سال ۲۳۰ میلادی، لشکر ساسانی به نواحی تحت حکمرانی امپراتوری روم در جزیره میانرودان یورش بردند و شهر نصیبین را محاصره کردند ولی نتوانستند این شهر را تسخیر کنند.
• حدود سالهای ۲۳۷ تا ۲۳۸ میلادی، اردشیر بابکان پادشاه ساسانی حملات جدیدتری علیه پادشاهی روم آغاز کرد و شهرهای نصیبین و حران را فتح نمود.

شانلی‌اورفه ( به ترکی :Şanlıurfa) ، (به ارمنی: Ուռհա) ، (به کردی: Riha) (به سریانی: ܐܘܪܗ Urhoy) (به عربی: الرُها)) که معمولاً اورفا یا الرُها نامیده می‌شود و همان رُها یا اِدِسای باستانی (به یونانی: Έδεσσα) است، اورفا در دشتی در هشتاد کیلومتری شرق رودخانهٔ فرات و شصت کیلومتری مرز سوریه واقع شده‌است و همراه با حران از شهرهای قدیمی سُریانی‌نشین (امروزه بیشتر عرب‌نشین) به‌حساب می‌آید. آب و هوای اورفا بسیار گرم، با تابستان‌های خشک و زمستان‌های سرد و مرطوب است.

این شهر یکی از شهرهای زیارتی خاورمیانه محسوب می گردد و به دلیل میراث مسیحی و مسلمانی به عنوان “شهر پیامبران” نیز خوانده می شود. در دوران باستان، شانلی اورفا، نام های مختلفی داشت و از آن در کلیه کتب مقدس مذهبی یاد شده است. هنگامی که به نام ادسا (Edessa) معروف بود، پیامبران عهد عتیق در آنجا زندگی می کردند مانند حضرت شعیب، ایوب، الیاس و ابراهیم. حضرت موسی نیز در این منطقه زندگی می کرد و قبل از بازگشت به مصر، حدود هفت سال به عنوان چوپان در این شهر ساکن بود.

جغرافی‌نویسان مسلمان اهمیت زیادی به آن نداده‌اند زیرا اکثریت اهالی آنجا به دین نصرانیت باقی بودند و کلیساهای بسیار، که ابن‌حوقل شمارهٔ آن‌ها را سیصد کلیسا نوشته است، در آن شهر وجود داشت. مندیل عیسی نیز در آن شهر بود و مسلمانان در سال ۳۳۲ هجری برای اینکه شهر را (که در آن موقع اکثراً مسیحی‌نشین بود) از حمله و غارت رومیان در امان نگه دارند آن را به رومیان دادند. مقدسی در نیمهٔ دوم قرن چهارم به شرح کلیسای ادسا که گنبدی موزاییک داشته است پرداخته و آن را یکی از عجایب چهارگانهٔ دنیا به شمار آورده است و گویند مسجدالاقصی را در بیت‌المقدس به سبک این کلیسا ساخته‌اند و اضافه می‌کند که شهریست مستحکم، ولی با وجود این استحکام در سال ۴۹۲ زمان هجوم اول صلیبیون ساخلو این شهر پایداری نشان نداد و بالدوین آن‌را تسخیر کرد و مدت نیم قرن ولایتی صلیبی به شمار می‌آمد تا آنکه در سال ۵۴۰ هجری عمادالدین زنگی آن شهر را از تصرف جوسلین دوم بیرون آورد، از آن پس رُها یا اِدِسا، در دست مسلمانان باقی ماند. این نام تا قرن نهم هجری قمری (حدود ۸۵۰ هجری قمری برابر ۱۴۵۰ میلادی) روی این شهر باقی بود و از آن پس ترکان عثمانی آنجا را تصرف کردند  و آن را ارفا نامیدند که تحریف نام عربی رها است و بالاخره پس از ۵۰۰ سال و در دوران جمهوریت ترکیه، لقب شانلی به آن افزوده شد که تاکنون همچنان به نام شانلی‌اورفه مشهور است.

دیاربکر: 

آمِد (به ترکی: Diyarbakır، به کردی: Amed – ئامه‌د، به عربی: دیارالبکر، به آشوری: ܐܡܝܕ) شهری در جنوب شرقی کشور ترکیه و مرکز استان دیاربکر این کشور است. زبان بیشتر مردم این شهر کردی کرمانجی است.

دیاربکر از قدیم شهر مهمی در جنوب شرقی ترکیه بوده و در بستر جلگه‌ رودخانه دجله واقع است. این شهر همواره  یکی از بزرگترین شهرهای کردنشین ترکیه و جهان می باشد.

شهر دیاربکر دارای برج و باروی تاریخی استواری است که مربوط به دوره امپراتوری روم شرقی است. نام دیاربکر یا سرزمین بکر از زبان عربی مشتق شده و به عرب‌های قبیله بکر بن وائل اشاره می‌کند که در اوایل آمدن اسلام در قرن هفتم میلادی در این منطقه سکنا گزیدند. از گذشته ، دیاربکر بخاطر هندوانه‌های بزرگش شناخته می شد.

آمِد قبلاً پایتخت منطقه دیاربکر در پادشاهی آشور از قرن سیزدهم قبل از میلاد تا قرن ۷ قبل ازمیلاد (۶۱۲) بود. در جنگی که بین نیروهای آشور و ماد در سال ۶۱۲ قبل ازمیلاد رخ داد بر اثر شکست آشور از ماد منطقه دیاربکر نصیب ماد گردید. وقتی که این منطقه تحت استیلای امپراتوری روم شرقی بود به این شهر آمیدا گفته می‌شد. کلمه آمید از منابع آشوری گرفته شده که نشان از مرکز استقرار رئیس کلیسای خاورزمین و بنابراین اساس آشوری/سوری دارد و شماری از سران و دین‌شناسان معروف را پرورش داده‌ است، برخی از آن‌ها در کلیسای مریم مقدس دفن شده‌اند. تعداد زیادی از بقایای انسانی در کلیسا مانند استخوان‌های توماس از حواریون مسیح و تابوت یعقوب مقدس وجود دارد.

در سال ۳۵۹م. شاپور دوم پادشاه ایران بعد از هفتاد و سه روز محاصره، دیاربکر را تصرف کرد. سربازان رومی و مردم شهر قتل عام شدند. این جنگ قهرمانانه به‌طور دقیقی توسط تاریخ‌نویس رومی آمیانوس مارسلینوس، که شاهد عینی این واقعه بود و با فرار از شهر از قتل‌عام نجات یافته بود، توصیف شده‌است.

منطقه دیاربکر تحت فرمانروایی مروانیان در طی سده دهم و یازدهم بعد از میلاد مسیح اداره می‌شد. بعد از نبرد ملازگرد(نبردی میان نیروهای امپراتوری سلجوقی به فرماندهی آلپ ارسلان و نیروهای امپراتوری بیزانس به فرماندهی رومانوس دیوژن)، شهر تحت اداره شاخه ماردین، شاخه‌ای از ترکمن‌های آغوز (تحت فرمانروایی آل ارتق) درآمد. این منطقه همواره مورد اختلاف خاندان ایلخانیان و ایوبیان بود که این اختلاف برای مدت یک قرن بعد از بالا گرفتن شورش دولت ترکمنی قره قویونلو و بعداً دولت ترکمنی آق قویونلو پایان گرفت.

هم‌زمان با تاسیس امپراتوری عثمانی توسط سلطان سلیم اول، این شهر بخشی از امپراتوری عثمانی شد. 

در قرن نوزدهم میلادی زندان دیاربکر شهرت بدی یافت چون پادشاهان عثمانی در زمان خود زندانیان سیاسی را از مناطق تحت بردگی بالکان برای گذراندن محکومیت‌های سخت به آنجا می‌فرستادند تا آن‌ها اعتراف کنند یا با آزادی‌خواهان ملی بجنگند.

قرن بیستم دوران خشونت و ناآرامی برای دیاربکر بود. در طی جنگ جهانی اول، بیشتر جمعیت آشوری و ارمنی دیاربکر از شهر اخراج شدند. بعد از محاصره امپراتوری عثمانی، سربازان فرانسوی سعی کردند که شهر را اشغال کنند.

در دهه نود بیش از سه هزار روستا در اطراف این شهر از سوی دولت ترکیه تخلیه شد. علت اصلی کوچاندن مردم از روستاها در برگه‌های شورای امنیت ملی ترکیه، ممانعت از حمایت و پشتیبانی روستاییان از اعضای پ ک ک عنوان شده‌است.

دیاربکر همیشه مرکز ملی‌گرایی کردهای ترکیه بوده‌است. دیار بکر مهم‌ترین مرکز استقرار حزب کارگران کردستان (پ ک ک) به ویژه پس از آغاز جنگ شبه نظامیان در جنوب شرقی ترکیه از سال ۱۹۸۴ به بعد است. در طی این برخوردها، جمعیت شهر به‌طور شگفت‌آوری زیاد شده‌است چون روستائیان و دهقانان از سرزمین‌هایی که جنگ‌های شدیدی جریان دارد یا به دلایل امنیتی مربوط به شهر از روستاهای خود رانده شده و به شهر هجوم آورده‌اند. دیار بکر همچنین یکی از مناطقی است که حزب‌الله (ترکیه) در آن از نیمه دهه ۱۹۹۰ خیلی فعال بوده و گروه‌های از آن اغلب فعالان پ ک ک و اقلیت ارمنی جمعیت شهر سیاریکس‌ها را هدف حمله و ترور قرار داده‌اند.

ماردین (کردی: Mêrdîn) مرکز استان ماردین در جنوب شرقی ترکیه است. نصف مردم این شهر به زبان کردی کرمانجی و نصف دیگر آن نیز به بقیه زبان‌ها حرف می‌زنند. ماردین از شهرهای باستانی سُریانی‌نشین بوده‌است. در شهر ماردین منسوبان دین‌های مختلف از جمله مسلمان، ایزدی، سُریانی، ارمنی، کلدانی، یهودی و نسطوری وجود دارد که سُریانی، ارمنی، کلدانی و نسطوری شاخه‌های دین مسیحیت هستند. اکثراً مسلمانان هم اعم از کُرد، تُرک و عرب بر فقه حنفی هستند.”

گزارش سفر:

همیشه بخش کردنشین ترکیه از مقاصدی بود که دوست داشتم به آن سفر کنم. متاسفانه هر بار به دلایل مختلف این اتفاق رخ نداد تا اینکه یکی از دوستان قدیمی و اهل سفر، پیشنهاد سفر و بازدید از سایت باستانی گوبکلی تپه را با من در میان گذاشت. علی رغم زمان اندکی که برای این سفر در اختیار داشتیم سعی کردیم تا حد امکان از دیدنی های این منطقه بازدید کنیم. خوشبختانه سه نفر دیگر از دوستان به ما پیوستند و این سفر چهار روزه در 14 خرداد 1400 شروع شد.

روز اول، 14 خرداد ( چهارم ژوئن 2021):

صبح زود از دبی به فرودگاه استانبول وارد شدم و منتظر ماندم تا دوستان از  ایران به من بپیوندند. فرودگاه استانبول، فرودگاه تازه ساز و بزرگی است. خوشبختانه قسمت بین المللی به ترمینال پروازهای داخلی متصل است و نیازی نیست تا برای رسیدن به سالن پروازهای داخلی از فرودگاه خارج شوید.

چون زمان نسبتا طولانی بین پروازی که وارد استانبول شدم با پرواز بعدی به مقصد شانلی اورفا وجود داشت. لذا تصمیم گرفتم تا از سالن ترانزیت خارج شوم و برای خرید سیمکارت تلفن اقدام کنم. در سالن پروازهای ورودی، چندین غرفه مختلف پیدا کردم که سیم کارت های مختلف ترکیه را می فروختند. با توجه به مدت اقامت کوتاه و نیاز بیشتری که به اینترنت داشتم، بهترین سرویس را در اپراتور ترک سل پیدا کردم. برای 20 گیگ 350 لیر پرداختم. سپس به سالن پروازهای داخلی رفتم و در لانج مخصوص فرودگاه منتظر دوستان شدم. 

سپس به اتفاق در ساعت 13:40 به سمت شانلی اورفا پرواز کردیم. این پرواز تقریبا یک ساعت و چهل دقیقه طول کشید و در ساعت 15:20 وارد فرودگاه کوچک شانلی اورفا شدیم. بلافاصله در سالن اصلی فرودگاه، غرفه شرکت Garenta که اتومبیل را قبلا از آنجا رزرو کرده ایم، پیدا کردیم. برای اجاره اتومبیل حتما نیاز گواهینامه رانندگی بین المللی، اصل گواهی نامه رانندگی کشوری که در آن مقیم هستید، پاسپورت و کردیت کارت دارید. متاسفانه تعداد افرادی که زبان انگلیسی می دانند زیاد نیستند و در مواقع زیادی با مشکل ارتباط مواجه خواهید شد. خوشبختانه یکی از دوستان ما مقداری زبان ترکی استانبولی می دانست و در مواقع لزوم به کمک ما می آمد. بعد از تحویل گرفتن اتومبیل که یک دستگاه فولکس واگن پاسات مدل 2018 و فول آپشن بود(بابت سه روز 165 یورو پرداختیم) در ساعت 5 به سمت شهر شانلی اورفا حرکت کردیم. از فرودگاه تا شهر 19 کیلومتر فاصله است که کمتر از نیم ساعت طول می کشد.  در اولین پمپ بنزین باک بنزین را پر کردیم و بلافاصله به هتل رفتیم. ما هتل چهار ستاره Hilton Garden Inn را با قیمت 1365 لیر برای سه شب رزرو کردیم که البته شامل صبحانه هم می شد. هتل در محل خوبی قرار دارد و با مرکز شهر فاصله کوتاهی دارد.

بعد از استراحت کوتاه، به سمت مرکز تاریخی شهر راه افتادیم. ابتدا به سراغ قلعه اورفا رفتیم که بر روی تپه ای که مشرف به شهر است ساخته شده است. متاسفانه این مجموعه برای مرمت بسته است. از پشت دیوارهای قلعه دو ستون بزرگ با سرستون های کورنتی شکل مشخص است. این قلعه در دوره های مختلف تاریخی مورد بهره برداری قرار گرفته و ساخت اولیه آن به عصر هلنیستی بر می گردد. از فراز این تپه تقریبا همه شهر را می توان دید. به نظر می رسد که تپه در بافت قدیمی و فقیرنشین شهر واقع شده است. خانه ها عمدتا کوچک و بسیار محقر هستند درست زیر تپه، معروف ترین مکان شهر یعنی پارک Balikligol و مجموعه اطراف آن، قرار دارد. برای بازدید از تپه شما به نیم ساعت زمان نیاز دارید.

اتومبیل را در یک پارکینگ خصوصی که مجاور مجموعه Balikligol قرار دارد پارک کردیم و وارد پارک شدیم. در اطراف استخر چند بنای معروف قرار دارد. طبق روایات و داستانهایی که وجود دارد، اعتقاد بر این است که نمرود که پادشاه ستمگری بوده (از پادشاهان آشور)، حضرت ابراهیم را از فراز قلعه در آتش انداخته ولی به اذن خداوند، آتش بر حضرت ابراهیم سرد می شود و تبدیل به این استخر و اطراف آن محوطه هم به گلستان تبدیل می شود که همین باغ است. روایت است که ماهی های داخل استخر از چوبهای نیم سوخته همان آتش به وجود آمده اند. 

در ضلع شمالی این استخر مسجد جامع و مدرسه رضوانیه واقع است که معماری آن با ستونها و قوسهای کمانی کاملا شاخص است. 

در ضلع جنوب غربی پارک و در مجاور مسجد خلیل الرحمان، یک غار قرار دارد که گفته شده محل تولد حضرت ابراهیم است. برای ورود به این غار کوچک باید کفشها را درآورد. دالان کوتاهی در اندازه 4 تا 5 متر دارد. که به یک چشمه که در حال حاضر در پشت دیوار شیشه ای قرار گرفته است، منتهی می شود. مراجعه کنندگان از آب این چشمه برای شفا استفاده می کنند. عده ای هم در نمازخانه مجاور این محل نماز می خوانند.  افسانه های محلی می گویند مادر این پیامبر در این محل به صورت مخفیانه او را به دنیا آورد، زیرا در یک پیشگویی به پادشاه نمرود هشدار داده شده بود که به زودی یک رهبر بزرگ متولد می شود و به همین دلیل قرار شد او همه نوزادان اورفا را بکشد. گفته می شود که ابراهیم تا 15 سالگی در این غار مخفی زندگی می کرد.

 مسجد خلیل الرحمان، مسجد نسبتا بزرگی است که در این مجموعه ساخته شده و زائران معمولا در آن نماز می خوانند. برای بازدید از این مجموعه حداقل یکساعت و نیم اختصاص دهید. برای مشاهده ویدئو اینجا را کلیک کنید. 

در اطراف این مجموعه تعدادی مغازه سوغاتی فروشی و همچنین غذاخوری وجود دارد. توصیه می کنم که اگر اهل جمع آوری یادگاری هایی از استان شانلی اورفا هستید، خریدهای خود را از این بازار انجام دهید چون ممکن است در داخل سایتهای باستانی محصولات با کیفیت بهتر پیدا نکنید. مثلا من مجسمه کوچکی با طرح گوبکلی تپه از این بازارچه خریدم که هرگز مشابه آن را در خود سایت گوبکلی تپه ندیدم. همچنین تعداد قابل توجهی از فروشگاههای ادویه فروشی در این بازار وجود دارند که بهترین ادویه ها و فلفلهای ترک را با قیمت مناسب می توانید تهیه کنید. وقتی ما برای خرید فلفل قرمز به داخل مغازه ای رفتیم، صاحب مغازه ابتدا از ما خواست که در نیمکت های فروشگاه بنشینیم، بعد برایمان چای آورد. سپس محصولات فروشگاه را معرفی کرد و برخی از آنها مثل رب انار و عصاره سماق و شیره انگور را برای امتحان کردن به ما داد و با دقت تمام سعی کرد تا خواص پزشکی آنها را توضیح دهد و در جواب یکی از دوستان که به او گفت، این جمع همه پزشک هستند! او بلافاصله جواب داد که اگر اینها دکتر هستند، من پروفسورم!!!! همین رفتار و معرفی محصولات سبب شد تا با دست پر از مغازه او خارج شویم. 

 توصیه اکید می شود که غذاهای محلی این منطقه را امتحان کنید. شانلی اورفا قطب گردشگری غذایی ترکیه است و با داشتن 450 غذا و محصول غذایی به عنوان ” قدیمی ترین آشپزخانه جهان” معرفی شده و در لیست میراث ناملموس جهانی یونسکو به ثبت رسیده است. از این غذاها می توان به کباب اورفا که شبیه کباب کوبیده اما با مزه ای خاص است اشاره کرد. کباب بادمجان غذای لذیذ دیگری است که بدون خوردن آن سفر شما به این منطقه ناتمام تصور می شود. شام را در یکی از رستورانهای این منطقه خوردیم و برای اولین بار کباب اورفا و بادمجان کبابی را امتحان کردیم که انصافا بسیار لذیذ بودند.

تقریبا حدود ساعت 10 شب بود که به پارکینگ برگشتیم تا اتومبیل را برداریم. مسئول پارکینگ بعد از اینکه فهمید ما ایرانی هستیم از ما پول نگرفت. این موضوع در روزهای بعد نیز برای ما به کرات تکرار شد. حتی جالب بود که در بعضی از مراکز گردشگری هم یا از ما پول نمی گرفتند و یا به جای فروختن 5 بلیت فقط 2 یا 3 بلیت می فروختند. بسیاری از ساکنین این منطقه که از کردهای کرمانجی هستند تا حدودی فارسی بلد بودند و برخی از آنها حتی در ایران کار کرده بودند.

روز دوم، 15 خرداد:

    با توجه به محدودیت زمانی که داشتیم، تصمیم گرفتیم که قبل از هر فعالیت دیگر ابتدا به سراغ تست PCR برویم. این تست را به صورت 24 ساعته در بیمارستان Mehmet Akif İnan Eğtim Araştırma انجام می دهند و هزینه آن 170 لیر است. خوشبختانه زمان مراجعه ما خلوت بود و نمونه به سرعت گرفته شد و قرار شد که 8 شب جواب آن آماده باشد. 

موزه شهر شانلی اورفا، از موزه های بسیار خوب این منطقه است که اشیا کشف شده از سایت گوبکلی تپه و همچنین حران و سایر سایتهای باستانی استان شانلی اورفا را در خود جای داده است. ساختمان موزه بسیار زیبا ساخته شده است.برخی از مجسمه های این موزه بسیار جالب و بعضا معروف هستند.  قیمت ورودیه 25 لیر است. برای بازدید از این موزه حداقل دو ساعت به زمان نیاز دارید. 

مقصد بعدی سایت گوبکلی تپه است که در لیست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است. از شهر شانلی اورفا تا گوبکلی تپه 21 کیلومتر است و حدود نیم ساعت طول می کشد.  محوطه خارج سایت برای پارک کردن اتومبیل، پارکینگ مناسب دارد. ابتدا باید برای خرید بلیت به محل بلیت فروشی که در مجاورت پارکینگ است مراجعه کرد. قیمت ورودیه این سایت 65 لیر است. برای رسیدن به سایت اصلی باید از مینی بوس هایی که برای همین منظور گذاشته اند استفاده کرد. البته فاصله زیاد دور نیست و کمتر از ده دقیقه به سایت می رسند. سپس مسیر کوتاهی را باید پیاده پیمود تا به محل حفاری ها رسید. این سایت در تمام طول هفته و از ساعت 8:30 تا 17:00 باز است. این تپه به‌عنوان کهن‌ترین مکان پرستش و رسوم دینی شمرده می‌شود، که تاریخ دوازده‌هزارسالهٔ آن گواه یافتن اولین مکانی است که بشر با جمعیتی قابل توجه در آن زیسته‌است. قدیمی‌ترین خرسنگ‌های کشف شده در گوبکلی تپه قرار دارند. این خرسنگ که قدمتش به دوران نوسنگی پیش از سفال می‌رسد از بیست دایره تشکیل شده که در کل شامل دویست ستون سنگی به ارتفاع تقریبی شش متر هستند.کاربرد این خرسنگ‌ها معلوم نیست اما نظریه غالب بر این است که کسی در پیرامون آن سکونت نداشته و صرفاً به منظور پرستش ساخته شده‌است. این ستون ها، با اشکال و حجاری های پیچیده از حیوانات توتم مانند جگوار و پلنگ، و نمادهای مرگ مانند کرکس و همچنین حیواناتی مانند گراز وحشی که هنوز هم در این تپه ها زندگی می کنند، تزئین شده است. هر یک از ستون ها، حداقل با مجموعه ای ۲۰ تایی از ستون های دیگر در مکانی به شکل دایره ای متحدالمرکز قرار گرفته اند. پیچیدگی این ستون های سنگی زمانی است که هر ستون درون ستونی دیگر ساخته شده است. در نتیجه با ساختاری پیچیده تر از استون هنج در انگلستان مواجه خواهید بود.

اما برخی گوبکلی تپه ترکیه را اینطور توصیف می کنند: هر مونولیت (ساختارهای ستون مانند با سقف) در داخل یکی از حداقل ۲۰ حلقه متمرکز قرار دارد که هر کدام در داخل دیگری ساخته شده اند و قطر آن ها بین ۳۰ تا ۱۰۰ فوت (۹ متر تا ۳۰ متر) و وزن آن تا ۲۰ تن است. اعتقاد بر این است که عبادت کنندگان با هدایای خود در بیرون این حلقه سنگی می ایستادند تا زمانی که حلقه کوچک و مرکزی دیگری درون این حلقه ساخته می شد. 

مردمان محلی به این منطقه گوبکلی تپه می گویند. چرا که پر از تپه های کم ارتفاع با قله هایی پهن و تا حدی مسطح است. یووال هرری در کتاب انسان خردمند توضیح داده‌است که مرکز فرهنگی گوبکلی تپه احتمالاً به نحوی با نخستین اهلی سازی گندم در ارتباط است. برای تغذیهٔ انسان‌هایی که این سازه‌های عظیم را می‌ساختند و از آن‌ها استفاده می‌کردند به غذای بسیار زیادی نیاز بود. خوراک جویان برای ساخت چنین معبد عظیمی و تأمین مواد غذایی برای نیروهای آن شروع به اهلی کردن گندم کردند. همانطور که در مدارک مربوط به این سایت آمده است، چندین بنای مشابه در تپه های اطراف وجود دارد و تعدادی هم کشف شده اند که فعلا بر روی آنها حفاری انجام نشده است. در حال حاضر فقط بر روی دو سایت اصلی سقف زده شده تا از عوامل فرسایشی طبیعی و باران در امان باشد. درخت خاصی در کنار این سایت وجود دارد که افراد زیادی برای زیارت و یا بستن دخیل به کنار آن می آیند. من چند نفر را دیدم که در کنار درخت نشسته بودند و دعا می خواندند. برای بازدید از این سایت به دو ساعت زمان نیاز دارید. برای مشاهده ویدئو کوتاه اینجا را کلیک کنید.

مقصد بعدی، شهر قدیمی حران در جنوب شانلی اورفا است. با یکساعت رانندگی فاصله 60 کیلومتری از گوبکلی تپه تا حران را طی کردیم. بسیار به مرز سوریه نزدیک شده ایم و با چشم غیر مسلح هم می توانیم سوریه و روستاهای آن را ببینیم. شهر تل ابیض و کوبانی که مدتهای طولانی محل مناقشه داعش با نیروهای سوری بود در نزدیکی همین مرز قرار دارد. 

حران منزل ابراهیم پیامبر بود و به ویژه به عنوان مرکز عمده صابئین و دین آنها نامدار است. حران در سال ۵۳ پ. م محل درگیری سهمگینی میان لشکریان شاهنشاهی اشکانی و جمهوری روم بوده که در این جنگ سورنا فرمانده سپاه ایران با ۱۰۰۰۰ نیرو موفق به شکست کراسوس فرمانده سپاه روم با ۱۲۰۰۰۰ نیرو می‌شود که این جنگ آغاز جنگ‌های ۷۰۰ ساله میان ایران و روم بوده است. متاسفانه در حال حاضر حران به شهری ویران تبدیل شده که بیشتر ساکنین آن را عربهای کوچ نشین و بسیار فقیر تشکیل می دهند. خرابه های باستانی شهر که قسمتی از آنها را به دانشگاه حران نسبت می دهند، هنوز وجود دارد. گفته شده که دانشگاه حران قدیمی ترین مرکز علم بوده است. ورود به این قسمت بجز منطقه حفاری، آزاد است. با قدم زدن در لا به لای دیوارها و ستونهای سنگی ، می توان شکوه گذشته آن را تصور کرد. دیوار دور شهر 4 کیلومتر است که 187 برج و چهار دروازه داشته که اکنون فقط یک دروازه آن که به دروازه حلب معروف است باقی مانده است. برای مشاهده ویدئو کوتاه اینجا را کلیک کنید.

خانه های باستانی حران با سقف مخروطی و کندو شکل بوده است. تعدادی از این خانه ها هنوز در این شهر وجود دارند. قدمت این خانه ها حداکثر به 200 سال قبل میرسد، هر چند که طرح مربوط به آنها به قرن سوم پیش از میلاد بر می گردد.  اخیرا تعدادی از افراد محلی با سر و سامان دادن به خانه های قدیمی خودشان، آنها را به مجموعه های بومگردی تبدیل کرده اند. ما فرصت این را داشتیم تا یکی از آنها را ببینیم. عمدتا چند اتاق کوچک در یک محوطه که با دیوار محصور شده است به هم ارتباط دارند و معمولا بیش از یک خانوار در آنها زندگی می کنند که از آشپزخانه و سرویس بهداشتی مشترک استفاده می کنند.  با توجه به اینکه هوا بسیار گرم بود، مدت کوتاهی را در یک قهوه خانه محلی نشستیم. چند خانواده کرد زبان هم مشغول نوشیدن چای و نوشابه بودند که با شنیدن صدای موسیقی کردی شروع به رقص کردی کردند. برای بازدید از این مجموعه 2 ساعت زمان نیاز است.

مقصد بعدی، بازدید از مجموعه غارهای سنگی در پارک ملی Tek Tek بود. حدودا 20 کیلومتر پس از خروج از محدوده شهر حران به سمت شرق می توان در سینه صخره هایی که در کنار جاده قرار دارند غارهایی را دید که ورودی آنها بسیار بزرگ است. این غارهای سنگی چون در منطقه Bazda قرار دارند به همین نام هم نامیده می شوند. این غارها در حقیقت معادن سنگ بوده اند که با مرور زمان اهمیت خود را از دست داده و متروکه شده اند (قدمت آنها به قرن 13 برمیگردد) شواهد گویای این واقعیت است که از سنگهای این محل در ساخت شهر حران استفاده شده است. در حال حاضر بازدید از داخل آنها امکان پذیر نیست چون ورودی غار را با نرده های فلزی بسته اند ولی اگر شما هم مثل ما کمی کنجکاو باشید می توانید با کمی دردسر از لای نرده ها رد شوید و شگفتی داخل غار را ببینید. با استخراج سنگ ها، فضای داخلی غار بسیار وسیع و کمی هم وهن انگیز است. خوشبختانه به خاطر ارتباطی که از طریق سقف برقرار است، نور خورشید بیشتر قسمتها را روشن کرده است. ستونهای عظیم سنگی در حقیقت قسمتی از این معدن هستند که برای جلوگیری از فروریزی سقف معدن دست نخورده نگه داشته شده اند. حداقل نیم ساعت برای بازدید یکی از این غارها نیاز دارید.

با ادامه مسیر بعد از 15 دقیقه با شهر باستانی شعیب می رسیم. در حال حاضر این محدوده باستانی بر روی تپه ای در روستای به همین نام قرار دارد. تقریبا محافظت فعالی از این محدوده تاریخی نمی شود. بقایای دیوارها و ستونهای سنگی نمایان است. تعدادی از خانه های این شهر در زیر زمین قرار داشته اند. همانطور که از نام آن پیداست آن را منتسب به حضرت شعیب می دانند هر چند که کاوشهای انجام شده آن را به دوره روم مربوط می دانند. شاید دیدن بچه هایی که از زور فقر چشمانشان به دست شماست از همه چیز ناراحت کننده تر باشد. توصیه می شود که بیش از نیم ساعت وقت خود را صرف این مکان نکنید.

کافی است تا حدود 15 کیلومتر مسیر را ادامه دهید تا با تابلو Sogmatar مواجه شوید. بی درنگ به جاده فرعی وارد شوید. پس از ورود به روستا اتومبیل را در کنار مدرسه پارک کنید و از تپه رو به رو بالا روید. معمولا کودکان روستا شما را همراهی می کنند تا بتوانید به سرعت نقش برجسته خدای ماه و خورشید را پیدا کنید ظاهرا اینها خدایانی بوده اند که در فرقه مذهبی آن محل پرستیده می شدند. یک کتیبه به زبان آرامی هم در صخره مجاور وجود دارد. همچنین یکی از کودکان، محلی را به ما نشان داد که شبیه یک رد پا پر روی سنگ بود. او گفت که این رد پای حضرت موسی است. مردم این منطقه اعتقاد دارند که حضرت موسی از دست فرعون به این محل فرار کرده بود. در محوطه روستا غار کوچکی قرار دارد که در آن 12 پیکر تراشیده در دیواره سنگی غار وجود دارد. متاسفانه تعدادی از آنها به خاطر نا آگاهی برخی افراد محلی صدمه خورده اند. حداقل یک ساعت برای این مجموعه لازم است. برای مشاهده ویدئو کوتاه اینجا را کلیک کنید.

هوا هنوز تاریک نشده بود که به سمت شانلی اورفا به راه افتادیم. خوشبختانه بیشتر مسیر 70 کیلومتری ما اتوبان بود و ما این مسیر را تقریبا یک ساعت و ربع طی کردیم. ابتدا به بیمارستان رفتیم و نتیجه تست PCR را گرفتیم. سپس، تصمیم گرفتیم که قبل از شام ابتدا برای خرید به مرکز خرید نزدیک هتل بود، برویم. Piazza Sanliurfa بزرگترین مال شهر است. هنگام ورود، همه افراد اپلیکیشنی را نشان می دادند که بیانگر تست PCR  منفی و یا واکسیناسیون بود. ما هم با نشان دادن برگه PCR وارد مجموعه شدیم. متاسفانه چون این مرکز خرید ساعت 9 شب تعطیل می شد، بنابراین دوستان فرصت کافی برای خرید نداشتند.

شام را در رستورانی که نزدیک Balikligol بود، خوردیم. مسیر برگشت به هتل را از کنار غارهای صخره ای Kizilkaya که در شب نورپردازی قشنگی دارند انتخاب کردیم. تقریبا صد گوردخمه در این محل وجود دارد و قدمت آنها به قرن دوم تا چهارم میلادی می رسد.

روز سوم، 16 خرداد:

صبح بلافاصله بعد از صبحانه به سمت شهر غازی انتپ به راه افتادیم. در میان راه ابتدا از کنار رودخانه فرات به سمت سد Birecik حرکت کردیم. این سد روی رودخانه فرات احداث شده است. چون این منطقه بسیار باستانی است، احداث این سد با مخالفتهای بسیاری مواجه شد ولی نهایتا احداث شد. سایت باستانی Zeugma از آبگیری این سد در امان نماند و بسیاری از قسمتهای آن به زیر آب رفت. این سایت باستانی قدمتی 2500 ساله دارد و غنی از موزاییک های رنگی و با طرح های زیباست که در نوع خود بی نظیر هستند. برای جلوگیری از نابود شدن این موزاییکها، دولت ترکیه با هزینه ای نسبت بالا، تمامی قسمت هایی را که به زیر آب می رفت، با دقت به موزه ای که به همین منظور در شهر غازی انتپ احداث کرد، منتقل نمود. البته هنوز قسمتهایی از این سایت در کنار سد وجود دارد. برای رسیدن به Zeugma از شهر شانلی اورفا تقریبا باید مسافتی معادل 115 کیلومتر را به سمت غرب طی کرد. قسمتی از جاده از میان تپه و ماهور های سرسبز و زیبایی و همچنین گندمزارهای پهناور عبور می کند که تقریبا یک ساعت و نیم طول می کشد.

 وقتی به سایت رسیدیم متوجه شدیم که روزهای دوشنبه تعطیل است. نگهبان مجموعه که ما را مضطرب و ناراحت دید، وقتی متوجه شد ایرانی هستیم، با بیسیم به همکارش گفت که اجازه دهد تا از سایت بازدید کنیم. تقریبا ده دقیقه از میان درختان زیتون و پسته پیاده روی کردیم تا به سایت زئوگما رسیدیم.

 این قسمت از سایت با سقف فلزی پوشانده شده است تا از عوامل طبیعی مثل باران و برف محافظت کند. شهر زوگما بلقیس که توسط حاکم سلوکس، نیکاتور اول تاسیس شده بود، بعدها تحت سلطه رومی ها به برجستگی و شهرت رسید. این شهر، شهر مرفه و معروفی بود تا اینکه توسط ارتش پارسی ساسانیان در سال 252 میلادی تخریب شد. در این سایت می توان ویلاهای رومی را دید که عمدتا کف آنها با موزاییک هایی با نقش و نگار زیبا آراسته شده اند. به راحتی می توان حمام و دستشویی این مکان را هم پیدا کرد. بعد از احداث سد Birecik بر روی فرات، قسمت اعظم این شهر به زیر آب رفت که خوشبختانه باستان شناسان توانستند موزاییک ها و اشیا باستانی را به موقع خارج کرده و به موزه غازی انتپ منتقل کنند.  بعد از بازدید لحظاتی را در کنار رود فرات به سر بردیم و دست و صورت را با آب فرات شستیم. بازدید از این مجموعه به یکساعت و نیم زمان نیاز دارد.

مقصد بعدی شهر غازی انتپ و موزه موزاییک های آن است. خوشبختانه از محل سایت Zeugma تا موزه حدود 60 کیلومتر است. قبل از آن سعی کردیم به کلیسای Pisirici Mescidi برویم ولی درب آن بسته بود. گفته می شود که سیستم آبی جالبی در سرداب این کلیسا وجود دارد ولی به خاطر کرونا و همچنین مرمت، تعطیل بود.

 ورودیه موزه موزاییک Zeugma که گفته می شود بهترین موزه موزاییک در جهان است، 40 لیر می باشد.  این موزه در دو طبقه ساخته شده است. موزاییک بسیار معروف “دختر کولی” در این موزه و در یک اتاق تاریک نگهداری می شود و با عنوان اثری فوق‌العاده و محبوب در تمام دنیا شهرت دارد. اثر معروف دیگر این مجموعه موزاییک صحنه “فرستادن آشیل به جنگ تروا” است. بیشتر موزاییک هایی که در این موزه نگهداری می شوند مربوط به قرن دوم میلادی هستند. بازدید از این موزه ارزشمند حداقل نیاز به یک ساعت و نیم زمان دارد. برای اطلاعات بیشتر اینجا را کلیک کنید. 

فراموش نکنید که غازی انتپ به سبب غذاها و همچنین شیرینی های آن معروف است. پس اگر امکانش برایتان فراهم بود کمی به شکم خود برسید.

شهر غازی انتپ را به سمت شهر آدیامان و سپس سایت باستانی Pirin که به Perre هم مشهور است، ترک کردیم. این مسیر تقریبا 160 کیلومتر است که حدود دو ساعت و نیم در راه بودیم. Pirin روزگاری یکی از پنج شهر بزرگ کوماژن ها بود. سایت باستانی آن مجموعه ای از گوردخمه های سنگی است که در دامنه یک تپه سنگی حفر شده اند. ورودیه این مجموعه 10 لیر است. قدمت این مجموعه را به دوره کوماژن ها و حدود قرن اول میلادی  نسبت می دهند. برای مشاهده ویدئو کوتاه اینجا را کلیک کنید.

پس از طی 35 کیلومتر به بنای یادبود کرکس یا Karakus می رسیم. این بنا دور تا دور یک تپه ساخته شده است و شامل یک ستون با مجسمه کرکس، یک ستون با نقش برجسته پادشاه میتریدیتس دوم و خواهرش لائودیس و همچنین دو ستون دیگر که به نظر می آید سرستونهای آن نقش شیر داشته اند. این محل که به نظر می رسد مراسم آیینی و تشییع در آنجا صورت می گرفته قدمتی 2100 ساله دارد.

در مسیر خود به سمت کوه نمرود از کنار پل قدیمی Gendere گذر کردیم. این پل بر روی یکی از سرشاخه های رود فرات ساخته شده و قدمتش به قرن دوم میلادی میرسد. برای رسیدن به مجموعه نمرود باید از کوهی به همین نام بالا رفت. خوشبختانه کیفیت جاده بسیار خوب است و ما مسیر 35 کیلومتری تا پارکینگ مجموعه را حدود یک ساعته طی کردیم. 

حدود 500 متر قبل از انتهای مسیر، مجموعه رستوران- فروشگاه و همچنین بلیت فروشی مجموعه قرار دارد. قیمت ورودیه 30 لیر است. افرادی که لباس و یا کفش مناسب همراه نیاورده اند می توانند از فروشگاه، این موارد را بخرند و یا اجاره کنند.

مجموعه میراث جهانی کوه نمرود، بر فراز کوه نمرود قرار گرفته است این کوه حدود 2150 متر ارتفاع دارد و معمولا دمای هوا در آنجا چندین درجه از پای کوه سردتر است. لذا توصیه می شود که حتما بادگیر و بالاپوش مناسب همراه داشته باشید. از محل پارک اتومبیل تا قله کوه تقریبا 20 دقیقه زمان نیاز است. شما می توانید از سمت غربی یا شرقی کوه به سمت قله حرکت کنید. هر دو راه به خوبی سنگفرش شده اند و نهایتا در قله کوه به هم میپیوندند. مجسمه های غول پیکر که بر فراز قله قرار گرفته اند به سه بخش اصلی تقسیم می شوند، مجسمه های تراس شرقی کوه و ستون های تراس شمالی و مجسمه های تراس غربی کوه. مجسمه ها تقریبا مشابه هستند ولی بنا به دلایل نامشخص که احتمالا فرسایش و همچنین زلزله بوده است بر روی زمین افتاده و پراکنده شده اند. گفته می شود که آرامگاه آنتیوخوس اول نیز در این مکان قرار دارد ولی هنوز کشف نشده است. مجسمه ها ارتفاعشان بین 3 تا 10 متر و بیش از 9 تن وزن دارند. قله کوه از جایی که مجسمه ها قرار دارند حدود 40 متر بلندتر است.

 سنگریزه هایی که به صورت مصنوعی بر روی هم ریخته شده اند، سبب شده اند که قله کوه به شکل کله قندی به نظر آید. دقیقا مشخص نیست که این حجم از خورده سنگهای کوچک از کجا و به چه منظوری بر روی هم انباشته شده اند.

 بعد از مشاهده غروب آفتاب به سمت شانلی اورفا حرکت کردیم ولی از مسیر شهر سیورک. این مسیر 180 کیلومتری تقریبا دو ساعت و نیم زمان برد. حتما این ویدئو کوتاه را در اینجا نگاه کنید.

روز چهارم، 17 خرداد:

صبح بعد از مراسم صبحانه و تسویه حساب هتل به سمت شهر نصیبین حرکت کردیم. در مسیر ابتدا از  مجموعه باستانی و زیارتی ایوب نبی که شامل مقبره حضرت ایوب، حضرت الیاس و همچنین سنگ صبور بود بازدید کردیم.  این مجموعه در 100 کیلومتری شهر شانلی اورفا و 22 کیلومتری ویرانشهر قرار دارد. برای بازدید از این مجموعه نیم ساعت کافی است. 

سپس مسیر را به سمت نصیبین ادامه دادیم. شهر نصیبین مرز ترکیه با سوریه است. به لطف پیشروی 20 کیلومتری ارتش ترکیه به داخل خاک سوریه به بهانه حفظ امنیت مرزهای ترکیه، خوشبختانه آثاری از نا امنی مشاهده نشد. هرچند که در مکانهایی خودروهای زرهی و ایست بازرسیهای امنیتی وجود داشت. فاصله 130 کیلومتری ویرانشهر تا نصیبین را بدون توقف و در دو ساعت طی کردیم. شهر نصیبین از دیرباز محل درگیریهای ارتش ایران و روم بود و چندین جنگ بزرگ در زمان ساسانیان بین این دو ارتش رخ داد. شهر قامشلی در آن طرف مرز و در خاک سوریه قرار دارد. از دیدنیهای شهر نصیبین می توان به کلیسا حضرت یعقوب و همچنین به مسجد حضرت زین العابدین اشاره کرد. با استناد به کتیبه ای که بر روی مناره این مسجد وجود دارد. تاریخ ساخت مسجد به سال 1159 برمی گردد. ما تقریبا یک ساعت را در این شهر گذراندیم.

 مقصد بعدی شهر باستانی دارا بود که در 30 کیلومتری شمال غربی نصیبین واقع شده است. خرابه های باستانی شهر دارا بیانگر این است که این مکان دژ مستحکمی بود. بر اساس شواهد تاریخی،  بعد از شکست بیزانس در جنگ آناستازی، از قوای ساسانی، در سال ۵۰۵ میلادی، امپراتور بیزانس، آناستازیوس اول تصمیم گرفت به احیاء و بازسازی ده دارا پرداخته و قلعه‌ای در آنجا بسازد. دارا تنها ۵ کیلومتر با مرز حکومت ساسانی فاصله داشت و در فاصلهٔ کمی از شهر نصیبین که در دست ساسانیان بود، قرار داشت. بعدها ژوستینین یکم (یوستی نیانوس یکم) دیوارهای قلعه را استحکام بخشید و ارتفاع آن را تا ۲۰ متر بالا برد. این قلعه در سال ۵۷۴ میلادی توسط انوشیروان تسخیر شد. ضربهٔ روحی حاصل از این شکست به حدی بود که امپراتور وقت بیزانس، یوستین دوم از مقام خود استعفا کرد. خسرو پرویز در سال ۵۹۱ میلادی، در ازای کمکی که از موریس امپراتور بیزانس برای بازپس گرفتن سلطنت، از بهرام چوبین گرفته بود این قلعه را به بیزانس باز پس داد. بعد از قتل موریس توسط فوکاس امپراتور بعدی، خسرو وارد جنگ با بیزانس شده و قلعهٔ دارا را در سال ۶۰۴ میلادی به تصرف خود درآورد. در آخر در سال ۶۳۹ میلادی این قلعه توسط اعراب تسخیر شد و به مرور زمان ارزش استراتژیکی و نظامی خود را از دست داد. ورود به این مجموعه آزاد است و یک ساعت برای بازدید از آن کافی است.

 در حال حاضر در ساخت تعدادی از خانه های این روستا از بقایای شهر قدیمی استفاده شده است هر چند که جابجایی سنگهای بزرگ برای این منظور بسیار دشوار بوده است.

از دارا به سمت شهر ماردین حرکت کردیم. در مسیر تصمیم گرفتیم که از “دیر زعفران” که یک صومعه قدیمی است بازدید کنیم. این مکان در ابتدا معبدی برای پرستش شمش خدای خورشید آشوریان بوده است. رومیان آن را به قلعه‌ای نظامی تبدیل کردند. پس از خروج رومیان از این قلعه در سال ۴۹۳ میلادی این بنا به صومعه تبدیل شد. در سال ۷۹۳ میلادی اسقف اعظم ماردین این بنا را بازسازی کرد. پاتریارک کلیسای ارتدکس سریانی از ۱۱۶۰ تا ۱۹۳۲ در دیر زعفران بود و سپس به حمص جابجا شد. بازدید از این صومعه باید بطور گروهی و به همراه راهنما انجام شود. لذا امکان بازدید خارج از گروه امکان پذیر نیست. ما هم به دلیل ضیق وقت از بازدید این مکان خاص که گفته می شود 365 اتاق دارد منصرف شدیم و به سمت ماردین حرکت کردیم.

 شهر ماردین که مرکز استان ماردین است، هم اکنون بیش از 100 هزار نفر جمعیت دارد. این شهر به سبب بافت قدیمی آن که بر روی تپه واقع شده است بسیار مورد توجه گردشگران قرار دارد. بعلاوه این شهر از نظر تاریخی هم جایگاه مهمی در کشور ترکیه دارد. بیشتر ساکنین این شهر را کردهای کرمانجی تشکیل داده اند.

ماردین از شهرهای باستانی سُریانی‌نشین بوده‌است. در شهر ماردین منسوبان دین‌های مختلف از جمله مسلمان، ایزدی، سُریانی، ارمنی، کلدانی، یهودی و نسطوری زندگی می کنند (سُریانی، ارمنی، کلدانی و نسطوری شاخه‌های دین مسیحیت هستند) اکثریت مسلمانان هم اعم از کُرد، تُرک و عرب بر فقه حنفی هستند.  در نگاهی کلی به شهر، خانه های ساخته شده از سنگ آهک زرد جلب نظر می کنند. درب این خانه ها که شهرتی جهانی دارند، به دشت بین النهرین باز می شود. از آنجایی که بر روی دامنه تپه قرار دارند، حداقل دو طبقه هستند و طوری ساخته شده اند که سایه یکی بر روی دیگری نیفتد. سنگ آهک سبب خنک بودن خانه ها در تابستان و گرم شدن آنها در زمستان می شود. با تابش آفتاب، رنگ زرد این خانه ها می درخشد و همین مسئله سبب شهرت یافتن ماردین به “شهر زرد” شده است.

دسترسی به قسمت قدیمی شهر که بر روی تپه قرار دارد کمی خاص است. تنها یک خیابان اصلی و یکطرفه شما را به بالای تپه می رساند و از سمت دیگر پایین می آید. خانه ها توسط کوچه های باریک و پلکانی به خیابان اصلی متصل هستند. فروشگاههای متنوعی در دو سوی این خیابان باریک قرار دارند و پیاده رو مملو از جمعیت است. متاسفانه پیدا کردن جای پارک بسیار مشکل است و این موضوع سبب شد که شانس پیاده روی در این شهر بسیار زیبا را از دست بدهیم. 

مقصد آخر ما شهر دیاربکر بود که در 100 کیلومتری شمال ماردین واقع است. در مسیرمان به دیاربکر از کنار قلعه زرزوان گذشتیم. شهر دیاربکر بیش از دو میلیون جمعیت دارد. بیشتر جمعیت این شهر را کردهای کرمانجی تشکیل می دهند. رود دجله از میان شهر می گذرد. از آنجایی که همیشه دوست داشتیم، دجله را از نزدیک ببینیم بالاخره موفق شدیم یکی از مکان هایی را که دسترسی ساده تری به رودخانه داشت را بیابیم و دست و صورت خود را با آب دجله بشوییم.

 شهر دیاربکر دارای برج و باروی تاریخی استواری است که مربوط به دوره امپراتوری روم شرقی است. بدون شک دیوار ستبر، سیاه رنگ(از جنس سنگ بازالت) و قدیمی دور شهر مهمترین و مشهورترین بنای شهر دیاربکر است. این دیوار 5500 متر طول دارد و در لیست میراث جهانی نیز ثبت شده است.از قلعه دیاربکر که قسمتی از این مجموعه است می توان بازدید کرد ولی دیوارها و برج و باروها تحت مرمت هستند و بازدید از آنها امکان پذیر نیست. هر چند ما به دور از چشم نگهبانها موفق شدیم به بالای دیوار برویم و منظره شهر و رود دجله را تماشا کنیم. 

برای برگشتن به فرودگاه شانلی اورفا عجله داشتیم که متاسفانه در ترافیک شدید شهر افتادیم و این موضوع سبب شد که مسیر 140 کیلومتری خروجی شهر تا فرودگاه را در کمتر از یک ساعت و نیم طی کنیم. 

بلافاصله اتومبیل را تحویل شرکت اجاره اتومبیل دادیم. چون نیم ساعت در تحویل اتومبیل تاخیر داشتیم می خواستند 190 لیر ما را جریمه کنند که بعد از اعتراض ما، از خیر این جریمه گذشتند. ما در این سفر 1475 کیلومتر رانندگی کردیم و 640 لیر بابت گازوئیل پرداختیم. خوشبختانه چون فرودگاه شانلی اورفا بسیار کوچک است، تشریفات تحویل بار به هواپیما و گرفتن کارت پرواز به سرعت انجام شد. من که یک چمدان کابین سایز داشتم وسایلم را تحویل بار ندادم. اما مسئول چک کردن مدارک به من گفت که باید چمدان را به بار تحویل دهم چون نمی توانم هم چمدان و هم کوله پشتی را به داخل هواپیما ببرم و باید یکی را تحویل بار دهم. من هم جلو چشم او کوله پشتی را داخل چمدان گذاشتم ولی ناگهان با اعتراض یکی از مسافران مواجه شدم که معتقد بود من تقلب کرده ام!!!!! هر چه به او توضیح دادم که وزن چمدان من بیشتر از حد مجاز نیست به کتش نمی رفت و مرتب اعتراض می کرد.

بالاخره سوار بر هواپیما شدیم و یک و نیم ساعت بعد در فرودگاه استانبول بر زمین نشستیم. با توجه به گپ سه ساعته بین پروازها، فرصت کافی داشتم که ساعت خوبی را در کنار دوستان داشته باشم. بامداد 18 خرداد به فرودگاه دبی وارد شدم. 

*با تشکر از همراهان این سفر که تصاویر را در اختیار من قرار دادند:

• حمیدرضا جلالی

• علیرضا سامانی

• مهران نوحی

• رضا ثاقبی

افشین ایران پور

کانون گردشگران جوان ایران

af6872@gmail.com

نوشته سفر به قلب تمدن- بین النهرین علیا، ترکیه اولین بار در کانون گردشگران جوان ایران پدیدار شد.

نوشته مرکز تاریخی شهر سبز اولین بار در کانون گردشگران جوان ایران پدیدار شد.